Fout

Op de rommelmarkt in Haren kocht ik een oud draaitafeltje. En nu ik dat oude draaitafeltje van Philips toch had staan, ben ik op late avonden weer eens plaatjes gaan draaien. In mijn verzameling vond ik een doos met drie lp’s, met daarop een zeer interessante documentaire over de opkomst van het nazisme en de oorlogsjaren in Nederland. Authentieke opnamen van de jonge hond Hitler, van de bevlogen Anton Mussert en van de eerste krakerige uitzendingen van de verboden zender ‘Radio Oranje’. Maar ook redevoeringen van Goebbels en van Anton Seyss Inquert, die namens de bezetter de baas werd van Nederland. Een heel oorlogsdrama van 15 jaar op drie platen. Het was een bijzondere ervaring om naar de redevoeringen te luisteren met de kennis en ervaring van nu. Ik hoorde stuk voor stuk mensen, die in aanleg met schijnbaar oprechte motieven ‘een zaak’ verdedigden. Hitler kreeg het volk achter zich door te vertellen dat Duitsland als een geslagen hond uit de eerste wereldoorlog was gekomen, maar de borst vooruit moest steken en trots moest zijn op zichzelf (de VOC-mentaliteit, maar dan anders). Dat gaf de burger letterlijk moed. Ik hoorde Anton Mussert pleiten voor het gedachtegoed van de Nationaal Socialistische Beweging (NSB) en in het licht van de crisisjaren 30 kan ik in zijn redevoeringen uit die tijd niet veel onbetamelijks ontdekken. Hij strooide met retoriek, die afrekent met luiwammesen en profiteurs (vandaag hoor ik de PVV ook zulke dingen roepen). Daar kon je het niet mee oneens zijn. Het is erg gemakkelijk om met de kennis en wijsheid achteraf te zeggen dat hele volksmassa’s destijds dom en naïef waren door zich te laten inpalmen met mooie woorden. Nu we weten hoe Hitler en zijn trawanten en de NSB later volkomen ontspoorden en medeplichtig werden aan de grootste misdaad van de 20e eeuw, is het eenvoudig om te oordelen. Ik durf eerlijk te bekennen dat ik niet zo zeker weet dat ik destijds slim genoeg zou zijn geweest om al in een vroeg stadium te ontdekken dat Hitler en de NSB fout waren. Net zo min dat ik nu zou kunnen voorspellen of onze huidige politieke stromingen over tien jaar zullen blijken ons land naar de afgrond te leiden. Voorspellen is moeilijk, vooral als het de toekomst betreft. NSB en nazisme ontaardden in misdaad, maar dat kon men in 1935 volgens mij nog niet weten. Hein Bloemink