Gastcolumn door Heiko Jan Mein (wetenschapper in Haren) maart 2026

Onrust in het heelal

Momenteel is er niet alleen veel onrust op aarde, maar ook ‘onrust’ in het nabije heelal. Maart is dit jaar geen gewone lentemaand, maar astronomisch een bijzondere maand. Dat heeft te maken met de stand van de aarde, enkele andere planeten en de activiteit van de zon. Deze staat als een grote gasvormige ster in het centrum van ons zonnestelsel en zet voortdurend waterstof om in helium. Daarbij komt veel energie vrij in de vorm van warmte en licht: onze buitenaardse kerncentrale. Ongeveer elke elf jaar vertoont de zon een verhoogde activiteit, wat nu ook het geval is. Er verschijnen dan meer koelere gebieden op het zonoppervlak, die we als donkere ‘zonnevlekken’ waarnemen, evenals krachtige uitbarstingen of ‘zonnevlammen’. Hierbij worden grote hoeveelheden geladen deeltjes de ruimte in geslingerd, die als versterkte ‘zonnewind’ de aarde bereiken. Het aardmagnetisch veld, dat ons beschermt tegen de meeste deeltjes, loopt om de aarde heen van de noord- naar zuidpool. Bij de polen is het veld dunner, zodat daar gemakkelijker deeltjes kunnen binnendringen. Rond het begin van de lente, ongeveer 20 maart, is de oriëntatie van het magnetisch veld gunstiger, waardoor de effecten van de zonnewind op aarde versterkt zijn. In de hoge atmosfeer botsen de deeltjes met stikstof- en zuurstofmoleculen, die instabiel worden. Wanneer ze weer stabiel worden, zenden ze hun energie uit als o.a. groen, rood en paars poollicht. In deze periode zal dit poollicht (voor ons het noorderlicht) vaker te zien zijn.
Naast dit verschijnsel kunnen de elektromagnetisch geladen deeltjes ook verstoring veroorzaken van GPS-signalen en telecommunicatie, fluctuaties van elektriciteitsnetten of in elektronica. Dit is nog niet alles. Deze maand is ook bijzonder omdat zes planeten (voor ons) nagenoeg op één lijn staan, en begin maart stond de aarde precies tussen de zon en de maan. Hierdoor vond een totale maansverduistering plaats, die door de afbuiging van het zonlicht rond de aarde als een zwak-rode ‘bloedmaan’ te zien was. Tenslotte veroorzaakt een en ander krachtige eb- en vloedbewegingen en verhoogde springvloed. Kortom … maart roert dit jaar krachtig zijn kosmische staart, maar brengt ons gelukkig ook weer ‘verlichting’ op weg naar de lente.