Waarheen leidt de weg na lokale crisis?

Haren is na 48 uur gewend aan het idee: Sinds 1946 is dit de eerste dag zonder VVD aan de macht. Na de breuk in de coalitie is er veel gezegd en geschreven, ook op deze website. Voor wie het spoor even kwijt is publiceren wij hieronder een bloemlezing. Een beeld van de stand van zaken op woensdag 21 januari 14.30 uur. Dus morgen misschien al achterhaald.De VVD hield een vlammetje bij het lont op maandag 15 december tijdens de legendarische raadsvergadering. De VVD weigerde in te stemmen met de plannen voor de verplaatsing van sportaccommodaties, omdat de financiele gevolgen niet inzichtelijk waren. Sinds 15 december smeulde het en op 19 januari kwam de knal. De VVD zag de coalitie niet meer zitten en haalde haar wethouder van het schaakbord. Vanaf dat moment kwamen de reacties los. Hamvraag: wat nu?

VVD
Wij missen de financiele onderbouwing van het beleid!

Hein Frima, fractievoorzitter van de VVD in de Harense gemeenteraad, heeft met zijn partij gisteravond 19 januari 2009 indirect de stekker uit de lopende coalitie getrokken. Maar het was een politieke revolutie zonder gewonden.

“We hebben gisteravond gezamenlijk met de PvdA en Groen Links het persbericht over het einde aan de coalitie opgesteld, dat is een teken aan de wand. Er wordt niet geschoven met zwarte pieten”, zegt Frima. Hij gaf leiding aan de fractie die gisteravond indirect het lot bezegelde van de eigen VVD-wethouder. “Maar het was haar eigen beslissing om te stoppen, dat had niet gehoeven, maar ze was solidair met de fractie”, zegt Frima. “Wij vinden dat onze wethouder de afgelopen jaren prima werk heeft gedaan. Ze had formeel zelfs mogen blijven zitten.” Wethouder Liesbeth Boekel heeft anders besloten. Zij zag het niet zitten om wethouder te zijn van een partij die vanuit de raad telkens met harde of zachte aanvallen komt op het beleid. Soms op uitgerekend haar beleid. Of zelfs beleid afkeurt, of zelfs dreigt met moties van wantrouwen. Die toekomst ambieerde zij niet, ze stelde een minuut later dus zelf haar portefeuille beschikbaar. In feite stelde ze de VVD-wethouderspost beschikbaar, want in deze situatie kan natuurlijk geen VVD-er haar werk voortzetten. In theorie zou het misschien kunnen, maar in de praktijk niet.

Volgens Hein Frima is zijn voltallige fractie maandagavond in beraad gegaan met Groen Links (vertegenwoordigd door de raadsleden Rake, van Duinen en Rolf) en PvdA (vertegenwoordigd door de raadsleden Stroomer en Sieling). De vraag stond centraal of de VVD nog voldoende heil zag in een coalitie, die telkens aanleiding geeft tot botsingen en meningsverschillen op zakelijke gronden. “Wij als VVD staan nog steeds vierkant achter de hoofdlijnen van het coalitie-akkoord van 2007, inclusief de verplaatsingen van de sportterreinen”, zegt Frima. “Geen twijfel daarover. Het college voert dat ook keurig uit, maar wij vinden dat je als gemeente je ogen niet moet sluiten voor ontwikkelingen in de maatschappij. In 2007 wisten we niet dat we in 2009 een financiele crisis zouden beleven. Moet je dan net doen of die er niet is? Wij willen een dynamisch model van het coalitie-akkoord, waarin je ruimte laat voor het inspelen op actuele situaties.” Kennelijk was de VVD-wethouder niet in staat om op te boksen tegen de linkse overmacht van PvdA en Groen Links om de VVD-dynamiek tot klinken te brengen. In ieder geval meent de VVD-fractie dat je erop kunt wachten dat er nieuwe twistpunten ontstaan, waarbij de eigen wethouder volgens de duale filosofie niet gespaard wordt.

Toen het Frima in het beraad van gisteravond laat voldoende duidelijk was geworden dat de andere partijen voort wilden op de weg van het statische model (dus het strikt uitvoeren van de afspraken van 2007)zegde hij het vertrouwen op in de coalitie VVD, Groen Links en PvdA.

Volgens Frima liet deze situatie wethouder Liesbeth Boekel niet onberoerd. Zij raakt haar baan kwijt en blijft nog een maand in dienst van de gemeente die zij sinds 2007 diende. Momenteel, dinsdag 20 januari 12.00 uur zit het college nog in beraad bijeen om de toekomstige koers te bepalen. Het zou kunnen dat twee wethouders namens PvdA en Groen Links de portefeuille van Boekel verdelen (een soort crisis-kwartet: “Mag ik van jou…..sport?”) en als minderheidscoalitie de rit tot de verkiezingen van 2010 gaan uitzingen. Het zou ook kunnen dat de overgebleven wethouders en/of hun partijen op die voet niet voort wensen te gaan. Dan blijven de kwartetkaarten in de kast en zouden, in theorie, de wethouders Anje Toxopeus en Jeroen Niezen het voorbeeld van Liesbeth Boekel kunnen volgen en terugtreden. In dat geval zou een voor Haren unieke situatie ontstaan, die voor zover wij weten nog nimmer plaatsvond. Dan zouden namelijk nieuwe coaltitie-onderhandelingen starten op basis van de verkiezinguitslag van 2007.

Mocht dat gebeuren zal het natuurlijk interessant zijn wat Groen Links, die destijds dirigent van de coalitiebesprekingen was, gaat doen. Wordt dan het CDA ter hulp geroepen of D66. Of wordt het Christen Unie? Geen peil op te trekken en ook op dit moment dus nog niet aan de orde.

Hein Frima haalt intussen zijn schouders op als hij als ‘enfant terrible’ wordt neergezet. “Ik ben dan wel boegbeeld van de VVD in Haren, maar alles wat wij zeggen en doen wordt door de hele fractie gesteund. En wij staan nog steeds achter onze manier van duale politiek bedrijven.”

Wat is dan die manier waarop de VVD duale politiek bedrijft?

Wie de schermutselingen van de laatste maanden beziet, komt terecht op het thema ‘geld’. Hein Frima vindt dat ieder plan financieel goed onderbouwd moet zijn. Ook plannen die voortvloeien uit het coalitie-akkoord en ook plannen die voortvloeien uit politieke beslissingen. Hij zegt: “Het is toch niet vreemd dat je precies wilt weten wat de financiele gevolgen zullen zijn van je beleid? Als je achteraf met kostenoverschrijdingen komt te zitten weet je wat er gebeurt: dan kan de OZB weer omhoog. Dat moet je niet willen. Dus stellen wij altijd kritische vragen op het gebied van financien. Kennelijk kunnen niet alle partijen even goed omgaan met dergelijke duale politiek. En als dat leidt tot het beeld dat wij ‘enfant terrible’ zijn, vind ik dat best. Het gaat om ons handelen in de raad en daar staan we nog steeds vierkant achter.

——-

PVDA (FRACTIE)
VVD ontloopt bestuurlijke verantwoordelijkheid

Waar fractieleider Hein Frima van de VVD zegt dat wethouder Liesbeth Boekel ondanks het wantrouwen in de coalitie formeel best had mogen blijven aanblijven, zegt Jos Stroomer dat de VVD geen andere bedoeling had dan de wethouder uit het spel halen.

“De VVD heeft haar wethouder gewoon uit het college gehaald, met die woorden heeft Hein Frima het gisteren zelf uitgelegd”, zegt Jos Stroomer, fractievoorzitter van de PvdA en aanwezig tijdens het beraad van maandagavond. “De VVD heeft zijn wethouder gewoon teruggehaald en er was dus voor Liesbeth Boekel helemaal geen keuze. Ik vind daarom dat ze hun bestuurlijke verantwoordelijkheid nu ontlopen. Juist in deze drukke tijd, kort voor verkiezingen met veel lopende projecten en hete hangijzers had zij moeten aanblijven.”

Hein Frima zegt op de opmerkingen van de collegefractievoorzitter dat Stroomer inderdaad niet helemaal ongelijk heeft. Volgens Frima vond hij dat wethouder Boekel formeel weliswaar had mogen blijven zitten, maar dat dit wat de fractie betreft een puur theoretische kwestie was. Met andere woorden, inderdaad wist de VVD dat dit zou moeten leiden tot het opgeven van de wethouderspost. Boekel was solidair en trok haar consequenties.

EN NU?

Fluistert de PvdA-fractie haar wethouder in om ook maar op te stappen? “Nee”, zegt Jos Stroomer van die partij. “Dat doen we zeker niet.”

Stroomer vindt dat de wethouders Jeroen Niezen en Anje Toxopeus de portefeuille van de afgetreden wethouder Liesbeth Boekel moeten verdelen. Daarbij zou ook een deel moeten gaan naar burgemeester Mark Boumans. “Wat mij betreft gaan de wethouders tot de verkiezingen weer vijf dagen van de week werken”, zegt Stroomer. Hij ziet het niet zitten om tijdelijk een nieuwe wethouder aan te stellen. “Wie wil dat nou doen. Als je er net zit zijn de volgende verkiezingen. Je gaat je baan voor zo’n klus niet opzeggen.”

——–

WETHOUDER PVDA
We zijn zon goed team, verdrietig dat Liesbeth weggaat

Wethouder Anje Toxopeus vindt de situatie rond het vertrek van haar collega verdrietig. “We zijn zo’n goed team, dat nu uiteenvalt door een raadsfractie.” Toxopeus probeert de diepere redenen achter de VVD-actie te duiden.

“Het heeft er een beetje de schijn van dat de VVD de belangrijke onderwerpen van deze tijd wil ontlopen. Ze nemen de verantwoordelijkheid niet, omdat ze financieel ‘angstgedrag’ vertonen. Groen Links en PvdA willen wat meer investeren, ook in deze moeilijke tijden. VVD denkt daar anders over en denkt zeker dat ze de komende tijd vaak met haar wethouder in discussie moet gaan. Dat willen ze schijnbaar niet. Maar het vreemde is dat ze gisteravond weinig concrete onderwerpen konden noemen waarin de financiele inzichten zo uiteen lopen.”

Wethouder Anje Toxopeus van de PvdA zegt dat Groen Links en PvdA gisteren waren verrast dat de VVD haar actie zo ver heeft doorgevoerd. Daarom is er nu nog geen pasklaar plan voor de nabije toekomst. “Daarover zullen de partijen Groen Links en de PvdA moeten praten en maandag zal het in de raad vast een onderwerp van gesprek worden.”

—–

CHRISTEN UNIE
Jammer. En de bal ligt nu bij Groen Links en PvdA

De kruitdampen hangen nog rond het Raadhuisplein. Uit de verschillende vergaderkamers komen de partijen naar buiten met analyses en standpunten. ChristenUnie heeft vanochtend haar visie geformuleerd. Natuurlijk plaatsen we die direct online, omdat langzamerhand een aardig document ontstaat met invalshoeken en visies. Als het om de lege wethouderskamer gaat blijft ChristenUnie beleefd in de wachtkamer zitten tot het zoemertje gaat.

Theo Berends, fractievoorzitter, formuleert zijn analyse heel kalm. Hij zet de mogelijkheden op een rij om de post van de afgetreden wethouder in te vullen. Doch waar sommigen de naam ChristenUnie noemen als mogelijke ’tussenpaus’ op het pluche, doet Berends geen enkele uitspraak in die richting. Hij zegt dat de bal ligt bij PvdA en Groen Links. En hij wil er maandag tijdens de raadsvergadering (26-1) over praten.

Letterlijk schrijft Theo Berends:

Maandagavond 19 januari is de VVD fractie samen met de wethouder uit de coalitie gestapt. De ChristenUnie vindt het jammer dat deze coalitie de klus niet afmaakt waar ze bijna 3 jaar geleden met veel ambitie aan begonnen zijn.
Bij de start in 2006 is bewust niet gekozen voor een dichtgetimmerd collegeprogramma maar voor een coalitieakkoord op hoofdlijnen.
De ChristenUnie kon toen voor het overgrote deel met dit akkoord instemmen.

In het persbericht stelt de VVD dat ze nog steeds achter de uitgangspunten van het coalitieakkoord staat. Alleen de inschatting van het financieel perspectief verschilt. Je zou denken dat daarvoor met zon akkoord op hoofdlijnen in goed overleg een oplossing gevonden had kunnen worden.

Hoe nu verder ?

Maar nu zitten we met een nieuwe situatie: een minderheidscollege van twee partijen met twee wethouders. De portefeuille van wethouder Boekel staan nu ter beschikking. Wie gaat deze portefeuille op zich nemen?

Er zijn verschillende scenarios denkbaar:

De overgebleven wethouders stellen ook hun portefeuilles ter beschikking en er worden nieuwe college onderhandelingen gevoerd.
De overgebleven coalitiepartijen zoeken naar een nieuwe werkbare meerderheid binnen de gemeenteraad.
Een minderheidscollege waarin de PvdA en GroenLinks de klus afmaken en de portefeuille over de zittende wethouders (en de burgemeester?) worden verdeeld.
En misschien nog andere creatieve mogelijkeheden…

Ik denk dat het eerst aan de overgebleven coalitiepartijen is nu hun standpunt te bepalen. In de raadsvergadering van maandag 26 januari moet over de ontstane situatie worden gesproken.

Geen stagnatie in uitvoering!

Wat de ChristenUnie betreft mag er geen stagnatie ontstaan in de uitvoering van beleid op basis van democratisch genomen besluiten. De plannen zijn gemaakt en moeten wat ons betreft eindelijk eens tot uitvoer komen.

—–

GROEN LINKS
VVD loopt weg van verantwoordelijkheid

Jacqueline van Duinen, fractievoorzitter van Groen Links, laat duidelijk merken dat zij is teleurgesteld in de handelswijze van de VVD in Haren. Haar fractie voelt zich bovendien gepakt, omdat de VVD nu ‘wegloopt’ voor onderwerpen waarmee Groen Links destijds met grote moeite heeft kunnen instemmen.

In een open brief schrijft zij de volgende analyse:

Afgelopen maandag 19 januari 2009 hebben de VVD-fractie en -wethouder aangegeven uit de coalitie met Groenlinks en de PvdA te stappen en haar bestuurs-verantwoordelijkheid voor het reilen en zeilen van Haren aan de wilgen te hangen.
Juist nu, op het moment dat belangrijke projecten, die mede met steun van de VVD, in uitvoering worden genomen loopt de partij weg voor haar verantwoordelijkheid. Wat ons betreft een zwaktebod van een coalitiepartner en slecht voor de voortgang van een bestuurskrachtig Haren !

Wat is er allemaal gebeurd?

Afgelopen periode hebben de collegepartijen overlegd over de ontstane situatie in de coalitie na het debacle rondom de verplaatsing van de sportvelden in de raad van december.
Op dit gevoelige, en zeker niet een onbelangrijke dossier, koos de VVD bewust voor de zijde van de oppositie en besloot daarmee ook de eigen wethouder te laten vallen. Dat kan in het dualistische tijdperk, aldus de VVD.
In de periode daarna heeft GroenLinks zich afgevraagd hoe verder te gaan met zon wispelturige partner in de coalitie.

Even een opfrisser.

Zoals bekend hebben wij in de coalitiebesprekingen na de verkiezingen over de verplaatsing van de sport een belangrijke veer moeten laten. GroenLinks was tegen de sportverplaatsing, maar stond daarmee alleen in de raad. Omdat we van mening zijn dat we middels meebesturen in de coalitie meer zouden kunnen betekenen voor een groen en duurzaam Haren dan in de oppositie, zijn we na lang beraad alsnog akkoord gegaan met de verplaatsing.
Een verplaatsing van de sportvelden waar de VVD zoveel belang aan hechtte (er moest toch gebouwd kunnen worden in Haren Noord) wordt nu in twijfel getrokken. Tja, wat kan je daar nu mee als GroenLinks op dit moment ? Van zwarte pieten houden we zeker niet en nog minder van puin ruimen.

Wat nu te doen?

Dat de VVD zou kunnen afhaken, hing wel degelijk in de lucht na de raadsvergadering eind december. Maar na gezamenlijk overleg in coalitieverband waren we van mening dat er toch wat werkafspraken met hen gemaakt zouden kunnen worden. Dat is nu in rook op gegaan !
GroenLinks laat het er niet bij zitten. Wij gaan voor onze verantwoordelijkheid ook in tijden dat het financieel wat minder gaat. Het coalitieakkoord is wat ons betreft nog steeds leidend en zal uitgangpunt zijn voor verdere bespreking in eigen kring, in de raad en met mogelijke andere partners.
Haren is beslist niet gebaat met een demissionair college, GroenLinks zal zich daarom inspannen voor een meerderheidscoalitie.

——-

CDA
Wil de coalitie niet aan een meerderheid helpen

Het CDA zal het gehavende college geen helpende hand toesteken als het gaat om het vullen van de lege wethouderskamer. Fractievoorzitter Rene Valkema schreef een analyse van de situatie in Haren en toont begrip voor de rebellie van de VVD.

Letterlijk schrijft Valkema namens zijn fractie:

Het CDA wil een raadsdebat over ontstane situatie. Deze crisis is een crisis tussen de VVD en de andere coalitie partijen over de uitwerking van in het coalitieakkoord geformuleerde beleid. De gemeenteraad heeft nergens het vertrouwen in de wethouder(s) opgezegd. Het is de VVD die het vertrouwen in de eigen coalitie opzegde. Daarmee was er in praktische zin geen basis meer voor wethouder Boekel om nog langer deel uit te maken van het college. Zij trok de enig mogelijke consequentie en stelde haar portefeuille ter beschikking. Voor haar zelf een persoonlijk drama.

CDA begrijpt de stap van de VVD. De duale opstelling van de VVD over de sportverplaatsing werd door de wethouder van GroenLinks niet op prijs gesteld en ook de heer Stroomer liet zich in diezelfde raadsvergadering niet onbetuigd. Daarmee waren de verhoudingen in de coalitie danig bekoeld. En stond de coalitie op scherp.

Na de eerste besprekingen dacht het CDA: het loopt allemaal met een sisser af. Zo niet maandagavond, toen de VVD toch de stekker uit de coalitie trok, nadat bleek dat PvdA en GroenLinks strak wilden vasthouden aan het coalitieakkoord. Daarmee ging de door de VVD gewenste dynamiek verloren. In de gezamenlijke persverklaring van zeggen VVD-PvdA-GroenLinks op hoofdlijnen nog achter de belangrijkste uitgangspunten van het coalitieakkoord te kunnen staan. Naast de inhoud van het beleid is voor de VVD een inzichtelijke financieel perspectief een voorwaarde. Een bestuurlijk standpunt dat het CDA deelt.

CDA is daarom benieuwd wat de betekenis is van het persbericht? Hoe kun je aan de ene kant inhoudelijke steun uitspreken en aan de andere kant uit de coalitie stappen? Het CDA wil ook weten wat betekent dat voor het coalitieakkoord van 2006? Wij vragen ons af hoe de fracties van GroenLinks en PvdA willen doorgaan? Hoe houden we met elkaar Haren bestuurbaar? Al langer was duidelijk dat de VVD bij een aantal grote dossiers voor het dilemma stond van bestuurlijke steun aan de coalitie of kiezen voor een eigen politiek standpunt in de raad. Onder druk van de coalitie partijen heeft de VVD in het recente verleden gekozen voor steun aan het college. Een situatie waarvan iedereen weet dat die een keer ophoudt en doorslaat naar de andere kant. En die situatie was nu aan de orde. Het keurslijf begon te knellen voor de VVD, daarom begrijpt het CDA de keuze van de VVD fractie.

Het gehele verschil van inzicht kwam bij de verplaatsing van de sport naar buiten. Wethouder Niezen wilde nadrukkelijk een brede steun van de coalitie. Niet alleen ontbeert hij brede steun van de coalitie, ook het maatschappelijke draagvlak ontbreekt. De afspraken van de regiovisie zijn in 2008 fors bijgesteld, de coalitie gaat door met de verplaatsing van de sport alsof de omstandigheden gelijk zijn gebleven. Een nieuw overzicht van de stand van zaken en meer nog het ontbreken van een adequaat financieel perspectief werd de oorzaak van het verschil van inzicht. Het openbaarde zich in een tegenstelling tussen bestuurlijke kwaliteit en partijpolitieke loyaliteit. Daarover leest het CDA niets. Het CDA zit nog met een groot aantal vragen en zal vragen om een publieke verantwoording van college en coalitiepartijen. Een college is gekozen door de gemeenteraad en dus is transparante verantwoording aan de gemeenteraad iets waar burgers in Haren ook recht op hebben.

Het CDA wacht af welke conclusie GroenLinks en PvdA zullen verbinden aan de ontstane situatie. Doorgaan als minderheidscollege, waarbij de zittende wethouders fulltime gaan werken ligt het meest voor de hand. Het college zal dan per onderwerp moeten zoeken naar wisselende meerderheden. Een minderheidscollege met gedoogsteun van de Christen Unie behoort ook tot de mogelijkheden. Immers vond het college juist op de moeilijke dossiers vak de Christen Unie aan haar kant. D66 zou die rol ook kunnen vervullen, maar dat ligt minder voor de hand, omdat die partij vaak de lijn van VVD en CDA koos in het debat. Het CDA heeft in de oppositie een politiek gevoerd op het gebied van woningbouw, gemeentehuis, verplaatsing van sport, OZB en financien die veelal afwijkend was van het beleid van de coalitiepartijen GroenLinks en PvdA. Het ligt daarom, bij ongewijzigd beleid, niet voor de hand dat het CDA toetreedt tot het college.

———-
D66
Verrast, maar met begrip voor de VVD

Menno Visser (D66) zag wel wat vlekjes op de coalitie, maar geen aanleiding om de kussens zo op te schudden. Dat valt af te leiden uit zijn reactie op de gebeurtenissen in politiek Haren. En mocht er een nieuwe wethouder komen: “Dan eentje met affiniteit met financien.”

Visser zegt: “Met verbazing heb ik kennis genomen van het vertrek van de VVD uit de coalitie in Haren. Hoewel er wat wrijving binnen de coalitie van GroenLinks, PvdA en VVD zichtbaar was, had ik dit niet verwacht. Het past niet bij de geschiedenis van Haren, waarbij veel geschillen via consensus opgelost worden. Aan de andere kant begrijp ik de VVD wel. Op welke punten was duidelijk dat de VVD in de coalitie zat? Op het belangrijkste profileringpunt van de VVD, financien en belastingen, is vrijwel niets bereikt. En dat terwijl de VVD de wethouder van financien heeft geleverd! Het getuigt wel van lef dat de VVD deze stap neemt, maar je kan ook zeggen: ze durven geen verantwoordelijkheid te dragen voor moeilijke besluiten.Hoe nu verder? Het ligt in de rede dat GL en PvdA een nieuwe partner zoeken om een nieuwe meerderheidscoalitie te realiseren. CDA valt af wegens de grote verschillen in standpunten. Dan blijven CU en D66 over. De CU heeft altijd trouw de coalitie gesteund, o.a. bij de sportverplaatsing, het nieuwe gemeentehuis en de OZB-stijging. D66 was op deze punten kritisch en heeft af en toe principieel tegen gestemd. Ook heeft D66 gekozen voor een eigen lijn met veel eigen voorstellen. Dus wat mij betreft schuift de CU aan bij de coalitie.

Of er een derde wethouder bij moet komen is de vraag. Mogelijk kunnen de zittende collegeleden de taken verdelen tot aan de verkiezingen. Als er wel een wethouder komt moet het iemand zijn die nadrukkelijk affiniteit heeft met financien. En mijn voorkeur gaat uit naar een wethouder van buiten de raad.”