Haren teert op vreemd vermogen: nog 453.000 euro in kas

Fractievoorzitter René Valkema (CDA) slaat alarm. De balans in Haren is zoek tussen de schuldenlast van de gemeente en de jaarbegroting (schuldratio). Bovendien vindt hij dat de fysieke schuldenlast in euro’s gerekend ook veel te hoog is (3.700 euro per inwoner). De christendemocraat doet een appèl op alles en iedereen om die schuldenlast omlaag te brengen. Dat vraagt in Haren om een andere mentaliteit, want nu heeft Haren een ‘te grote broek’ aan. Om het maar eens sjiek te zeggen: Haren doet zich groter voor dan ze is.

 

Valkema: “Dit zeiden we al in 2010. We waren toen een roepende in de woestijn. Inmiddels, nadat CDA het college heeft opgeroepen een notitie te maken over de schuldpositie van de gemeente Haren en hoe daarmee om te gaan in de toekomst, komt het college tegemoet aan deze wens. Wat toen ‘not done’ was, daar geeft het college nu toe: Haren bevindt zich in de rode zone. Er moet kritisch gekeken  worden naar de investeringen in de context van die schuldpositie. Het ministerie van Financiën en Europa volgen de Nederlandse gemeenteschuld ook. Gemeenten in Nederland dragen immers bij in de nationale schuld. De huidige schuldencrisis in Europa is ook een crisis die zich uitstrekt tot het beleid van gemeenten. We zijn dus allemaal verantwoordelijk.” Laten we eens inzoomen op Valkema’s bezorgdheid.

 

Gemeentefinanciën in steno: Spaarpot

Laten we beginnen met de spaarrekening van de gemeente Haren. Noem het een spaarpot (algemene reserve). In Haren is de bodem van die spaarpot in zicht, dat erkent wethouder Theo Sieling (financiën) ook: “Het klopt dat in de jaarrekening 2010 de Algemene reserves (algemene reserve + algemene risicoreserve) van de gemeente Haren op  € 453.000 is gesteld.  De stelling dat Haren de armste gemeente van Nederland is kan ik niet beoordelen, want daarvoor moet je eerst afspreken wat je onder arm verstaat en het gaan vergelijken met de andere gemeenten. Duidelijk is wel dat de reservepositie van Haren versterkt moet worden. Daar worden de nodige stappen nu voor gezet, want dat is hard nodig.”  Het bedrag in de spaarpot is dus klein. Als Haren een paar forse tegenvallers voor de kiezen krijgt, kan deze reserve snel naar nul slinken. Om dat te voorkomen zal de gemeente dus liever geld lenen en daardoor stijgt de schuldenlast weer. Dus als de gemeente Haren b.v. gedwongen zou worden om de complete asbestsanering van het zwembad zelf op te hoesten (380.000 euro) kan men twee dingen doen: van de eigen reserve halen (dat kan nog net) of dat geld lenen, met alle jaarlijkse rentekosten van dien.

 

Gemeentefinanciën in steno: Geld lenen

Gemeenten lenen doorgaans geld van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) tegen een lage rente, maar toch. Geld wordt geleend voor bouwprojecten (aankopen van gronden), ontwikkeling van woongebieden en b.v. het bouwen van het nieuwe gemeentehuis. Dan zijn er natuurlijk de reguliere uitgaven om het gemeentelijk apparaat te laten draaien en de inkomsten uit belastingen, heffingen, vergunningen.   De vraag is nu: hoeveel schuld heeft de gemeente Haren precies? Globaal is dat  66,5 miljoen euro. Dat is per inwoner bijna 3.700 euro (bij andere gemeenten ligt dat volgens de BNG rond 2.400 euro). René Valkema vindt dat een teken aan de wand en zegt dat het feitelijke schuldbedrag in euro’s veel te hoog is. Haren zit, anders gezegd, te diep in de schulden, vindt het CDA.

Gemeentefinanciën in steno: Balans tussen schuld en begroting

Dan is er nóg een factor die volgens Valkema van Haren een arme gemeente maakt in vergelijking met andere gemeenten. De schuldratio is de balans tussen jaarbegroting en schuldenlast. Volgens René Valkema is die balans ver te zoeken. In Haren zou de schuld 1,7 keer de jaarbegroting zijn (schuldratio 177%).  In andere gemeenten is de schuldenlast gemiddeld 0,6 keer de jaarbegroting (schuldratio 60%), stelt Valkema. Hiermee wil hij bewijzen dat Haren ook in vergelijking met andere gemeenten negatief afsteekt. Hij wijst op een ranglijst van alle 441 gemeenten in Nederland. Daar staat Haren op plaats 432, gemeten naar de schuldratio. In onze provincie staat alleen Ten Boer lager.

 

Nieuw financieel beleid

Valkema vindt dat de gemeente Haren moet erkennen dat zij zich de laatste decennia te diep in de schulden heeft gestoken. Verder vindt hij dat er nu werk gemaakt moet worden van het aflossen van de schulden om de rentekosten omlaag te krijgen: “Haren heeft een schuldpositie die niet past bij een gemeente met een omvang van circa 18.000 inwoners. Haren trekt daarmee een te grote broek aan. Er is een situatie ontstaan waarbij toekomstige rentestijgingen (de jaarlijkse kosten van schuld worden dan hoger) andere noodzakelijke uitgaven van voorzieningen kunnen verdringen. Het is zaak schulden af te lossen. Daarvoor is een stringent beleid noodzakelijk: kritisch omgaan met investeringen, voorgenomen investeringen nog eens heroverwegen, bezit verkopen en terughuren zijn mogelijkheden. Ook het verkopen van bouwgrond biedt mogelijkheden voor schuldvermindering.”

Dure projecten

Als we Valkema’s noodkreet vertalen naar dure Harense projecten, dan denken we aan projecten zoals het gebied Meerweg, upgrade Vondellaan, woningbouw aan de Kerklaan rond 2022, bedrijvenpark Nesciopark (waarin al 4 miljoen is geïnvesteerd), verplaatsing van GHHC ten behoeve van woningbouw, ontwikkeling Haderaplein. Dat laatste project neemt trouwens een aparte positie in. De geraamde opbrengst van deze locatie voor woningbouw was ooit 6 miljoen en is nu nog 4 miljoen. Dat geld was bedoeld als bijdrage aan de bouw van het nieuwe gemeentehuis (12 miljoen bouwkosten). Als de gemeente het Haderaplein nu braak laat liggen, moet dus alsnog 4 tot 6 miljoen extra uit eigen zak worden opgeboekt bij de kosten van het gemeentehuis.

Valkema’s moreel appèl: Meer zélf doen

Onder de streep zegt René Valkema dat Haren geld moet verdienen. Enerzijds door het niet uit te geven (projecten in wachtstand of schrappen) en anderzijds door grond te verkopen. Valkema heeft wel een idee hoe je geld kunt besparen en daarbij gaat hij op de maatschappelijke toer.  Burgers zullen meer hun eigen zaken moeten regelen zonder hulp en steun van de (lokale) overheid: ”In een vergrijzende samenleving zoals in Europa/Nederland is er nog maar nauwelijks sprake van groei van de economie in de komende jaren. De uitgaven voor zorg stijgen harder dan de economie groeit. Is er een alternatief? Jazeker. Daarom zet het CDA in op een participatie-samenleving. Welzijn wordt belangrijker dan welvaart. Omzien naar elkaar. En voor wie dat kan geldt: deelnemen in de samenleving. En voor wie dat niet kan vormt de overheid een schild. Niets is meer vanzelfsprekend. De verantwoordelijkheid zal meer komen te liggen op de schouders van de mensen. Het verhaal is niet mooier dan het is. Maar wel eerlijk.”

Valkema legt de vinger op een gevoelige financiële wond, maar zijn oplossing is omfloerst. Tenzij hij met zoveel woorden wil zeggen dat de burger meer gaat betalen om de gemeentekas te sparen.