Analyse: Een avond politiek kleiduifschieten

Woensdagavond, 6 juni 2012. Om 18.45 uur valt er een persbericht in de mailbox van Haren de Krant. De PvdA legt uit waarom ze deze avond samen met de VVD de coalitie in Haren wil opblazen. De vergadering waarin de raad over de vertrouwensbreuk tussen de wethouders Kouwenhoven en Sieling enerzijds en Pek anderzijds zou spreken, moet dan nog beginnen. De fracties weten nog niet wat de lokale media al wel kunnen weten. De stelligheid waarin het bericht was gesteld is voor D66 het bewijs dat reeds vooraf een vastomlijnd plan was gemaakt om hun dierbare wethouder af te zetten. Volgens Mariska Sloot (GVH) die rond rond 22.00 uur op haar smartphone ontdekte dat Haren de Krant dat bericht een uurtje eerder online had gezet was de vergadering vanaf dat moment een schertsvertoning. Kortom, geen gezellige sfeer in bestuurlijk Haren. 

Door Hein Bloemink

 

Kleiduifschieten

De tumultueuze vergadering met een overvolle publieke tribune kende een volstrekt verkeerde volgorde. De raadsfracties kwamen als eerste aan het woord om te reageren op een situatie waarop de betrokken wethouders later pas een toelichting zouden geven. Waren de wethouders als eerste aan het woord gekomen, dan had de raad terstond kunnen ingaan op de vertrouwensbreuk en had men niet twee uur aan politiek kleiduifschieten hoeven doen. Tijdens een schorsing was het Hein Frima van de VVD die in de wandelgangen uitlegde dat hij de volgorde ook niet handig vond, maar het presidium had dit nu eenmaal zo gewenst.

Wat gebeurde er?

De aanvoerder van het B&W-team, burgemeester Rob Bats, legde tot in details uit hoe de vertrouwensbreuk aan het licht was gekomen op 23 mei en de dagen daarna. Eén detail zag hij in zijn relaas over het hoofd, namelijk dat op 24 mei om 19.00 uur Kouwenhoven (VVD) en Sieling (PvdA) het vertrouwen in Pek (D66) opzegden. Dat is eigenlijk de enige echt concrete gebeurtenis in dit politieke treurspel, want de rest van de avond bleef het voor veel mensen vaag waarom Pek eigenlijk zoveel weerstand opriep. Zoveel  zelfs dat hij moet vertrekken. De hele lange avond bestond uit betogen. Eerst van Bernard Prenger (VVD) die vooral in bijvoeglijke naamwoorden probeerde uit te leggen waarom Pek een onhoudbare factor was (botsende karakters, verkeerde uitspraken in de pers, eigen agenda, niet collegiaal). En dan de opgewonden raadsleden van D66 en GVH die maar bleven vragen om meer overtuigende bewijzen.

Voor het publiek was het een tafeltenniswedstrijd met als uitkomst rond half 1 dat iedereen zeker wist dat Pek en de hele partij D66 zijn verstoten uit de coalitie, maar dat niemand in één oneliner kan zeggen waarom. In Pek’s voordeel was een schare van acht insprekers, die zonder uitzondering een lofzang ten beste gaven over Pek’s werk. Ze spraken uit eigen ervaring. Prenger (VVD) had de indruk dat deze insprekers waren opgetrommeld. In ieder geval zijn de betogen der insprekers van geen enkele invloed geweest op het plan om zich deze avond definitief te bevrijden van de ‘factor Pek’ (en diens partij) uit de coalitie van Haren. Pijnlijk was het dat om 21.00 uur het persbericht over het opblazen van de coalitie al op harendekrant.nl stond, terwijl de VVD die bom nog moest ontsteken. Dit kwam doordat de insprekers zorgden voor vertraging in de vergadering. Het persbericht had een embargo tot 21.00 uur.

Kansloos

Toen Bernard Prenger van de VVD eenmaal had gesteld dat er vanaf vanavond geen coalitie meer was en Ton Sprenger van de PvdA zich hierbij aansloot, ging er een schokgolf door de raad. “Ik ben geschokt”, zei René Valkema van het CDA, die zich deze avond overigens op de vlakte hield. Hij viel de gewraakte wethouder Gerben Pek weliswaar bij, maar richtte geen gifpijlen op de VVD en PvdA. Je weet maar nooit of je straks nog zaken moet doen met die fracties. Groen Links heeft deze avond wel enkele zinnen gesproken, maar de kern van dat betoog was vooral dat ze het allemaal erg ingewikkeld en ongewenst vonden. Soortgelijke woorden sprak Theo Berends van de CU. Hun bijdragen waren van geen enkel inhoudelijk belang deze avond.

De toon in de debatten werd namelijk vooral gezet door Bernard Prenger (VVD) en de fracties van GVH en D66 die samen met insprekers knokten voor het politieke leven van wethouder Pek. Die werd neergezet als een verademing voor Haren, eerlijk en transparant. Als de man die Haren voor een failliet heeft behoed door voortvarend Haren-Noord in de verkoop te doen. Daar tegenover stelden de wethouders Sieling en Kouwenhoven het beeld van een egotrippende man, die niet stond voor dezelfde zaak. Meer specifiek bleek dat de pijn eigenlijk maar in één dossier zat: Blijft Haren zelfstandig of niet?”

 

Dossier waar het om gaat: saboteur van een ideaal

Natuurlijk werd Pek verguisd en geprezen om zijn openheid, ook naar de media. Zijn uitspraken in de Volkskrant werden hem nagedragen in negatieve en ook in positieve zin. Maar de kern zit in het onderwerp: Haren zelfstandig of niet? Kouwenhoven en Sieling werpen zich op als de hoeders van de zelfstandigheid en vinden dat Pek hen daarbij steeds voor de voeten loopt. Opmerkelijk is dat Pek beweert dat juist zijn collega’s van plan waren deze week Haren aan de stad te verhandelen door een complete afdeling over te doen (vergunningverlening). Dit staat dus haaks op elkaar. Expliciet is aan Pek vorige week de vraag gesteld of hij wil staan voor een zelfstandig Haren. Hij heeft gezegd: Ja, zolang dat voor Haren goed is wel. Het voorbehoud hierin is voor Kouwenhoven en Sieling aanleiding om Pek op dit dossier niet als een partizaan te zien, maar als een saboteur van het ideaal.

Bats bouwde geen brug

Burgemeester Rob Bats zag geen kans een brug te bouwen over de eerste rivier die hij in Haren tegenkwam. “Ik heb twee keer aan de heren Sieling en Kouwenhoven gevraagd of het probleem oplosbaar is, maar twee keer was het antwoord neen.” Met deze uitleg etaleert Bats zijn onvermogen. Door de vraag te stellen en het antwoord te gebruiken als argument dat het niet meer zal lukken, zet hij zich als bruggenbouwer buitenspel. Het klinkt als: “Heren, zie ik daar een rivier? Als het antwoord ja is, dan kunnen we niet verder.” Had hij niet juist met eigen kracht de drie wethouders terug in het hok moeten krijgen om te gaan timmeren aan de brug naar de overkant? D66 vindt van wel.

Verdere irritatie

Natuurlijk zit er achter de directe aanleiding een tweede reden. Laten we even het beestje bij de naam noemen: Kouwenhoven, Sieling en de fracties van VVD en PvdA vinden Gerben Pek gewoon een irritant, betweterig kereltje, dat met eigenwijze gebrilde ogen de wereld in kijkt. Pek straalt soms uit dat hij het beter weet dan anderen. Bovendien straalt hij uit dat hij wars is van politieke spelletjes. Hij heeft een goedlopend bedrijf in zonnepanelen en maakt zich niet afhankelijk van zijn baan op het pluche. Dat leidde tot een zekere flair, die erg werd gewaardeerd door veel mensen. Maar voor collega’s werkt het wellicht averechts. Coalitiepartners hadden het gevoel keer op keer in discussie te moeten met hun eigenzinnige collega over thema’s die eigenlijk vanzelfsprekend zouden moeten zijn. De fractie van D66 werd gezien als fanclub van dit gedrag. Daarom is D66 als geheel uit de coalitie gestoten. Wil Legemaat (D66) liet zich dat allemaal niet aanleunen en wees er fijntjes op dat haar fractie sinds 2010 in moties slechts zes keer tegen een collegestandpunt had gestemd. De fracties van VVD en PvdA hadden dat maar liefst acht keer gedaan. Hoezo dwarsliggers? Niemand diende haar van repliek.

Wat blijft is een gevoel van…

Twee dagen na de coup gaan de winkels in Haren weer gewoon open, schijnt de zon en valt de regen en zijn er nog heel veel mensen die helemaal niet weten wat zich op het politieke toneel precies afspeelt. Bij het publiek heerst het ‘gevoel van….’: ze maken er een potje van. Duur gemeentehuis. Geld uitgeven wat er niet is. En zoals Legemaat zei: Spel van ego’s in de grotere herenmaten. Maar ook voor mensen die dichter bij het vuur zitten blijft er een ‘gevoel van…’. Namelijk het gevoel dat zonder zeer concrete verdenkingen of bewijzen wethouder Pek naar huis is gestuurd. Het gevoel dat Pek weliswaar nauwelijks of geen steken heeft laten vallen in zijn werk, maar dat hij niet past in de politieke wereld waarin je niet altijd je gelijk kunt halen. Waarin je misschien soms met meel in de mond moet spreken. Het valt te begrijpen dat Kouwenhoven en Sieling er moe van werden om intern te moeten discussiëren met hun collega. Kouwenhoven zei: “We waren drie kapiteins op het schip, maar eentje wilde steeds een iets andere koers varen.” Misschien is die beeldspraak nog wel de helderste van de hele avond. Want daarmee zegt hij niet expliciet dat kapitein Pek een slechte stuurman was, maar wel dat diens ideeën een vaste koers in het gevaar  brachten.

Pek: Schoffering van de democratie

Wethouder Gerben Pek reageerde voor Haren de Krant ongemeen fel: “Wat er 6 juni is gebeurd is een schoffering van de raad, een schoffering van de democratie. Het plan was gemaakt, ik moest weg. Niet geluisterd naar burgers.” Over zijn status als werkloze wethouder maakt hij zich geen zorgen. “Ik ga weer aan de slag met mijn bedrijf dat prima loopt.”

Om kwart voor 1 in de ‘nacht van het geschonden vertrouwen’ sloeg burgemeester Bats de vergadering dicht, die geen echt debat werd. Tegen 1.00 uur maakte burgemeester Bats een afspraak voor een extra collegevergadering om 11.30 uur. Het college blijft als zakencollege aan het werk, totdat de VVD een nieuwe coalitie heeft gecomponeerd. En intussen moet het Harens schip gewoon doorvaren tussen de klippen van geldzorgen en moeilijke beslissingen.