Dossier Herindeling Haren: Had oud-wethouder Pek in 2011 een glazen bol?

Dossier FUSIE GEMEENTE HAREN – Stand van zaken januari 2015. Kort en bondig. Lees dit en u bent weer up-to-date.

Fusie Haren-Tynaarlo weer een stap dichterbij

Had toenmalig wethouder Gerben Pek in september 2011 een glazen bol, waarin hij een fusie tussen de gemeenten Haren en Tynaarlo voorzag? Je zou het haast denken. In Haren de Krant van die maand voorspelde de (later afgezette) D66-wethouder een scenario dat veel lijkt op de werkelijkheid van 2015.

Citaat van 2011: “Volgens Pek heeft Haren als kleine gemeente niet genoeg expertise in huis om ingewikkelde milieuvergunningen te behandelen en om haar nieuwe taken op het gebied van WMO en jeugdzorg adequaat uit te voeren. (…) Pek vindt het tijd om het taboe van fusie te doorbreken en heeft de afgelopen maanden in stille diplomatie onderzocht of er politiek draagvlak is te vinden. Hij denkt nu dat in de raad een meerderheid is te vinden voor een fusie.” De vooruitziende blik van Pek deugde meer dan die van oud-burgemeester Mark Boumans. In 2010 betoogde die nog in deze krant dat Haren geen fusie nodig had, omdat men prima in staat was om zelfstandig te blijven functioneren. Hij noemde de Harense bestuurskracht prima en verwees bovendien naar onderzoeken die zouden uitwijzen dat fusies niet leiden tot kostenbesparingen. Boumans is nu gedeputeerde van de provincie Groningen, die in 2013 de grootste fusie-operatie ooit heeft ingezet.

Valkuilen

Waarzegger Pek deed destijds nog meer uitspraken, die vrijwel letterlijk in het fusievoorstel van het huidige college staan. Voorbeeld: “Als Haren met Tynaarlo fuseert ontstaat een gemeente van iets meer dan 50.000 inwoners. Ik ben ervan overtuigd dat door een fusie de dienstverlening verbeterd gaat worden, dat de lokale belastingen niet extra hoeven stijgen en dat de identiteit van de Harense dorpen behouden blijft. Daarnaast neemt onze invloed in de regio toe (Regiovisie Groningen-Assen 2030). Daarbinnen zal de gemeente Tynaarlo na fusie de derde gemeente in omvang zijn. Annexatie door Groningen wordt daarmee afgewend.” Pek noemde destijds twee valkuilen voor de fusie: Het is de vraag of Tynaarlo wel wil en er moet een provinciegrens worden aangepast. In het slot van het artikel schetste de oud-wethouder wat er gebeurt als Haren niet zelf het initiatief zou nemen (in 2011): “Dan zal Haren de macht over het stuur kwijtraken, zal de provincie ingrijpen en is een fusie met Groningen misschien onafwendbaar.”

De oud-wethouder, in 2012 door de raad weggestuurd omdat hij met deze en andere uitspraken een ongeleid projectiel zou zijn, krijgt op veel punten achteraf zijn gelijk. Haren nam in 2011 geen initiatief om met Tynaarlo te fuseren, waarna in 2013 de provincie met het grote fusieproject (van 23 naar 6 gemeenten) tevoorschijn kwam. Haren was toen onderdeel van een groot plan en werd onder druk gezet om te fuseren met Groningen. Met geheven hoofd liet de raad zich in 2013 inderdaad verleiden tot zo’n fusie, maar tijdens de verkiezingen van 2014 werd dat idee genadeloos afgestraft door de kiezers. Tijdens een referendum was een grote meerderheid tégen fusie met de stad. Daarop ging het nieuwe college (D66, VVD en GVH) het huiswerk overdoen. Burgers werden gehoord en door Bureau Berenschot werd zelfs onderzocht of Haren zelfstandig kon blijven. Alles afwegend koos het college voor fusie met Tynaarlo.

 

Historie quick-scan

-De vorige eeuw heeft Haren meerdere avances van de gemeente Groningen afgewimpeld.
-In 2011 waarschuwt toenmalig wethouder Gerben Pek: fuseer nu met Tynaarlo! Anders raak je de regie kwijt. Om deze en andere uitspraken werd hij in 2012 heengezonden.
-In 2013 dicteert de provincie fusies tussen alle 23 gemeenten. Terug naar 6. Haren moet bij stad.
-In november 2013 gaat de raad akkoord met fusie met Groningen/Ten Boer. Burgers roeren zich o.a. bij monde van Burgercomité Haren, die het besluit slecht voorbereid vindt.
-In maart 2014 straffen burgers het plan af in een referendum. Nee tegen de fusie met de stad (74%). Nieuw college krijgt in april opdracht huiswerk opnieuw te maken.
-In de zomer spreekt wethouder Verbeek over een nieuwe optie: zelfstandigheid behouden.
-Op verschillende manier laten burgers hun wensen en eisen horen. In meerderheid is men voor zelfstandigheid. In november gaat het college om rationele redenen toch voor een fusie met Tynaarlo. Haren kan het niet meer alleen.
-Op 12 januari 2015 gaan de coalitiepartijen plus één raadslid van CDA akkoord met dit voorstel. Het CDA is de enige partij die zelfstandigheid blijft bepleiten.

 

Politiek kiest 12 januari 2015 voor Tynaarlo: 11 voor, 6 tegen

Maandagavond 12 januari om 20.00 uur hamerde burgemeester Janny Vlietstra de vergadering open en rond 20.20 uur was het al duidelijk hoe de politieke hazen in de raadszaal van Haren zouden lopen. De coalitiepartijen GVH, D66 en VVD spraken zich uit voor het collegevoorstel om een fusie met Tynaarlo te verkennen. De meerderheid (10) was binnen. En van 20.20 uur tot 23.25 uur werd de tijd vooral door de partijen gebruikt om enerzijds hun mitsen en maren uit te wisselen en anderzijds het college te bevragen op haar motieven om voor Tynaarlo te kiezen. Zinnig, want het college moet zich verantwoorden voor haar keuzes. Maar ook een rituele dans, zodat in de geschiedenisboekjes (en voor de achterban)  kan worden  vastgelegd wie nu wat vond en waarom. Voor het besluit maakte het niets uit. Het collegevoorstel staat te lezen op www.haren.nl 

Wethouder Michiel Verbeek (D66) kwam niet echt toe aan een vurig en overtuigend pleidooi voor de fusie met Tynaarlo. Zijn verhaal was niet bevlogen, maar eerder het uitleggen van het doorlopen proces. Het verwijt dat hij alle zakelijke plussen van Groningen minder zwaar laat wegen dan de emotie dat Haren ‘beter af is bij een plattelandsgemeente’, wist hij niet echt te weerleggen. Dat gaf energie aan de oppositie, die hem verwijt dat de keuze is gefundeerd op onbewezen aannames, emotie en angst voor de stad. Waar hij kon pareren deed hij dat dus niet, zodat wellicht op de publieke tribune mensen zich afvroegen of de oppositie misschien toch een punt heeft. Het debat bleef hangen in gesteggel over de vraag of het college zich laat leiden door angst voor de stad, door zakelijke argumenten of door andere emoties. Bovendien negeert het college de wens van de meerderheid van de burgers die de BTH-wijzer invulden en voor zelfstandigheid kiezen. De wethouder zegt dat democratie meer is dan ‘de helft plus 1’. Iedereen heeft invloed gehad en het college hakt de knoop door. Welke knoop, vraagt de oppositie zich af, want als Tynaarlo morgen ‘nee’ zegt is alles voor niets geweest.

Voor het collegevoorstel:

VVD 2

D66 5

GVH 3

CDA 1

Tegen het voorstel:

GL 2

CU 1

PvdA 2

CDA 1

Dus 11 voor en 6 tegen.

Waarom het college met Tynaarlo wil fuseren

*Het college kiest voor samenvoeging met de gemeente Tynaarlo op basis van de volgende argumenten:
De gemeenten Tynaarlo en Haren hebben samen een optimale omvang voor het
vormen van een nieuwe, moderne, duurzame en innovatieve gemeente.
*Samen hebben zij de optimale schaalgrootte voor behoud en ontwikkeling van
het groene karakter, kunnen korte lijnen tussen inwoners, bestuurders en ambtenaren gegarandeerd worden en kunnen zij een grote toegevoegde waarde leveren in de Regio Groningen-Assen.
*Er lijkt groot draagvlak te zijn in Haren voor samenvoeging met Tynaarlo, omdat het
vergelijkbare gemeenten zijn.
*De nieuw te vormen gemeente is onderdeel van de groene long van de Regiovisie
Groningen-Assen: de schakelfunctie tussen stad en platteland.
Samen met Tynaarlo kan Haren de kwetsbaarheid van de ambtelijke organisatie
oplossen.
*Een gemeente van rond de 50.000 inwoners is robuust genoeg om te profiteren van
schaalvoordelen en klein genoeg om op een menselijke maat te blijven organiseren en te werken.
Tynaarlo en Haren hebben dezelfde uitdagingen in het sociaal domein. De
onzekerheid over toekomstige ontwikkelingen kan gezamenlijk gedragen worden.

Ritueel

Hoewel dus vrijwel direct duidelijk werd dat het collegevoorstel het ging halen, werd er nog lang over gesproken, waarbij niemand de illusie had dat de discussie nog zou leiden tot nieuwe opinies. Daardoor werd het vooral een geduldig luisteren om bevestigd te krijgen dat men het er wel of niet mee eens was en blijft!

De oppositiepartijen CU, PvdA en GL waren stellig: rode draad is dat zij vonden dat het college juist veel argumenten op een rij had gezet om met Groningen te moeten fuseren. “Toch heeft men zich tenslotte laten leiden door emoties”, zei Lammie Schuiling (PvdA). Angst voor stadse fratsen zou het college parten spelen, maar dat wordt door wethouder Michiel Verbeek ontkend: “De ratio heeft bij ons besluit de doorslag gegeven”.  Dieta Praamstra van CU: “Het collegevoorstel is een lofzang op Groningen en als het puntje bij het paaltje komt wegen emoties kennelijk zwaarder. Niemand kan bewijzen dat Harense belangen in Tynaarlo in betere handen zijn.” Dat het omgekeerde ook waar is erkent zij. Daarom vinden zowel PvdA, GL als CU dat een besluit moet worden genomen op basis van feiten en niet op basis van emoties. De coalitiepartijen vinden dat het college de juiste conclusies verbindt aan de vergaarde informatie en steunen de keuze voor Tynaarlo.

Per saldo

Per saldo is de conclusie dat de oppositie vindt dat het college op basis van matig onderzoek en zwaarwegende emoties een verkeerde keuze maakte. Dat het CDA een verwoede poging deed om zelfstandigheid te behouden en dat geen enkele fractie de vergadering met een andere mening verliet dan dat zij deze was begonnen (hoewel over Jacob Boonstra dat niet met zekerheid kan worden beweerd, hij stemde met het college mee, terwijl zijn partij tegen was). De raadszaal was dan ook eerder een arena van spreekbeurten dan van debat. Voor de zomer moet duidelijk zijn of Tynaarlo ook wil fuseren. Uiteindelijk zal de provincie de minister adviseren. Zie voor meer: www.harendekrant.nl

 

Reactie oppositie

 

PvdA, GroenLinks en ChristenUnie bestempelen de keus voor Tynaarlo als onlogisch en slecht te verdedigen. De kern van hun bezwaren:

• De omgang met het cijfermateriaal van de onderzoeken; die tonen geen breed draagvlak aan.  Statistiek is ook een vak!
• De omgang met de onderzoeksresultaten; de voor- en nadelen van de diverse opties, zoals aangegeven in de BTH-wijzer, tonen vooral plussen voor Groningen-Ten Boer en minnen voor Tynaarlo. Desondanks wordt Tynaarlo verkocht als de betere keuze. Uit de wijzer blijkt dat dit onjuist is.
• Door de minst kansrijke optie te kiezen neemt Haren een risico. Mocht deze keus onverhoopt toch niet succesrijk blijken dan raakt Haren geïsoleerd.
• De grote praktische bezwaren. Veel afspraken zijn in regionaal verband gemaakt o.a. op het gebied van Jeugdzorg, de Veiligheidsregio, WMO-regio’s, Arbeidsmarkt, Voortgezet onderwijs, om nog maar niet te spreken over de geriefelijke contacten met de stad op het gebied van gezondheidszorg, werkgelegenheid van een groot aantal van onze inwoners en cultuur.
• Onlogisch. De enorme, vaak onlogische draaien van de partijen – alles kan als het maar niet Groningen wordt. Kortom afsluiten voor de voordelen van de Stad. Onlogisch spreekt ook uit het verzoek van de coalitie (D66,GVH,VVD) om in het proces van samengaan deskundige bemiddeling in te schakelen. Dat zou de zoveelste extra post in dit proces worden.

GL, PvdA en CU wilden het college tot tempo manen en dienden een motie in waarin o.a. staat dat binnen een half jaar het resultaat van de verkenning gerapporteerd moet worden aan de raad. Verbeek vond dat een redelijk verzoek. Deze motie haalde het met gemak.

Reactie Burgercomité Haren

PvdA, GL en CU roepen dat kiezen voor Tynaarlo op emotie is gebaseerd (angst voor de Stad). Dat is natuurlijk nonsens. Het gaat om het beste toekomstperspectief voor de inwoners en ondernemers van Haren. Op de website Haren Beslist staan al een jaar veel goede redenen voor  een fusie met Tynaarlo. Centraal punt is medezeggenschap over de eigen huishouding en omgeving.

Als Haren met Groningen fuseert, krijgt het dezelfde positie als Beijum, Selwerd of De Wijert. Ondergeschikt aan het hogere belang van de stad en afwachten wat aan de Grote Markt wordt bedacht.

Als Haren met Tynaarlo fuseert, ontstaat een gemeente met vier nevengeschikte kernen: Zuidlaren, Vries, Eelde/Paterswolde en Haren. Dit biedt kansen op een nieuwe bestuursvorm, met veel ruimte voor en betrokkenheid van de inwoners en ondernemers van alle 22 dorpen. Een bestuursvorm waarin  gemeentebestuur en burgers samen werken aan de toekomst van de dorpen en onze regio. Dat heeft niks met emotie te maken.

Auke van der Woud, Burgercomité Haren