Opinie: Schaakspel van gemeentelijke herindeling

Door René Valkema, oud-raadslid van de gemeente Haren

Haren en Harens zelfstandigheid. Of toch niet?

Afgelopen dinsdag was er een raadscommissie over de keuze om te kiezen voor een zelfstandig Haren. Althans voorlopig, omdat het college de deur naar Tynaarlo open wil houden. Tegelijk werd er in Tynaarlo een motie verworpen om samenwerking met Haren te onderzoeken.
Het besluit van Haren om te kiezen voor Tynaarlo valt niet in een vruchtbare bodem. De oppositie wil het niet. En Tynaarlo is mede daardoor en door de weifelende houding van het college niet overtuigd dat Haren volmondig kiest voor samenwerking met Tynaarlo.
De raad van Tynaarlo herkent niet het momentum om de deur voor verder onderzoek open te zetten. Men blijft hangen in dorpisme. Precies waarin de bestuurskracht te kort schiet.

De raad van Haren blijft steken in algemeenheden. En vooral het uitwisselen van die argumenten die passen bij het eigen standpunt. In plaats van te beoordelen of de toetsingscriteria uit het beleidskader van Plasterk en de aanvullende criteria van de provincie voor Haren zodanig beoordeeld kunnen worden dat zelfstandigheid succesvol kan worden aangetoond. Waarmede de provincie Groningen overtuigd kan worden. Nee, dat gebeurde niet.

Men bleef hangen in het moment van vandaag. Terwijl een zeer belangrijk criterium duurzaamheid betreft. Daarmee wordt bedoeld: kan Haren haar taken nog zelfstandig uitvoeren over een periode van 10 jaar? Dat is de fundamentele vraag die politici moeten beoordelen. Niet alleen in Haren, maar ook in Tynaarlo.

Geen van de politici komt zover. Het stuk van het college van Haren is om die reden mager. En vlucht naar voren. De Zelfstandigheid wordt onderbouwd met organisatieontwikkeling. Zelfsturende teams en Lean-management moeten op termijn de redding van Een zelfstandig Haren zijn. De noodzakelijke onderbouwing ontbreekt. Dat organisatieontwikkeling nu als adagium wordt gepresenteerd bevreemd mij. Immers nooit is dat een leidraad geweest in de op controle gerichte organisatie van Haren. Sterker nog het gewenste model staat haaks op dat wat Haren nu kent. Het fundament voor zelfstandigheid is gebaseerd op drijfzand. Iedere organisatie deskundige zal dat kunnen beamen. Want de organisatie ontwikkeling is gewoon een ordinaire bezuiniging van 450.000 euro zoals opgenomen in de begroting 2016.

Het referendum of burgerraadpleging van 2014 waarin de burger een duidelijk NEE liet horen tegen samengaan met Groningen wordt door de oppositie stelselmatig genegeerd. Men respecteert de uitspraak van de burger niet. Men verdedigt zich door te veronderstellen dat burgers om meerdere reden tegen Groningen hebben gestemd. En uiteraard zijn er vele redenen. De een legt de nadruk op de schaalgrootte. De ander op de identiteit. Etc. Maar het enige wat telt is de vraag die voorlag en het antwoord dat de burger daarop heeft gegeven. Als politici er iets anders mee doen, gedragen ze zich als psycholoog in plaats van als politicus die de uitspraak van de burger die zij zeggen te vertegenwoordigen te respecteren.

De oppositie partijen hebben nooit de stap kunnen en willen zetten om breed gedragen een keuze te maken voor Tynaarlo. Ze negeren de burger volledig. Volksvertegenwoordigers kun je hen nauwelijks nog noemen. Daarmee hebben ze indirect bijgedragen aan de huidige impasse. Ik denk dat hun contacten met de zusterpartijen in Tynaarlo ook van dien aard waren dat ze hebben laten zien dat Haren niet volmondig voor Tynaarlo kiest. Dat zorgt voor koudwatervrees bij Tynaarlo. Ik kom tot deze stelling omdat de lokale partij en D66 in Haren en Tynaarlo eensgezind een samenwerking of samengaan van Haren en Tynaarlo bepleitten en de andere partijen niet. Toeval? Zegt u het maar? In ieder geval zie ik bestuurlijke onwil om een grote diversiteit aan redenen. Geen bestuurskracht.

Als je iets wilt, ga je daarvoor voor de volle honderd procent. Je toont je eensgezind. Je overtuigd Tynaarlo van de voordelen. Dat doe je niet een keer maar bij herhaling. Je toont je bestuurders die iets goeds tot stand willen brengen voor de inwoners van Haren.

De ‘fout’ is gemaakt door de uitspraak van het referendum niet direct te laten volgen door een raadsbesluit waarmee het voorstel om te kiezen voor een herindeling met Groningen en TenBoer is verworpen. Nee, men vond dat aanvullend onderzoek nodig was, het proces moet opnieuw en de burger moet worden betrokken. Dit kan allemaal waar zijn en toch had de raad het besluit als verworpen door de burger moeten accepteren. Nu is de optie Groningen blijven bestaan en werd de oppositie de kans gegeven de ruimte te nemen om Groningen als mogelijke optie te laten bestaan. Met ook als gevolg de tweespalt in de raad en de weinig eendrachtige keuze voor Tynaarlo. In feite toont de raad haar eigen falen. Ze toont aan weinig bestuurskrachtig te zijn.

De optie van Groningen heeft de oppositie in januari 2015 gehandhaafd. Wegkijkend van wat de burger daarover zei. De optie moet nu opnieuw onderzocht worden. De VVD kwam nu in de commissie met een voorstel. voorlopig zelfstandig en onderzoeken van de mogelijkheden met Groningen. De VVD toont haar werkelijke gezicht. De weifelende woorden van de VVD in de campagne tijd over een mogelijke keuze voor Tynaarlo lijken verkiezingsretoriek. Treedt om die reden de heer Oterdoom terug als fractievoorzitter?

Het voorstel van de VVD is slecht. Voorlopig zelfstandig? Het betekent dat je eigenlijk vindt dat je op lange termijn die zelfstandigheid niet aankunt. Laat dat nu net de fundamentele vraag zijn die raadsleden moeten beantwoorden. Houdbare zelfstandigheid over 10 jaar. Neemt men die motie aan, dan zegt men indirect zelfstandigheid kunnen we op korte termijn niet aan. Verder vraagt de VVD gesteund door GroenLinks, PvdA en CU om nader onderzoek en gesprekken met de gemeente Groningen. Nog meer onderzoek? Heb je niet voldoende materiaal verzameld? En knoopt Haren een keer gesprekken aan met de stad, dan zit Haren in een fuik en terugzwemmen kan dan niet meer. Gesprekken betekenen niks anders dan: we kunnen het eigenlijk niet zelf. De provincie laat Haren dan niet nog een keer ontsnappen. Overigens is deze opstelling van de partijen hypocriet, want toen ik in een motie vroeg om een gesprek tussen de raden van Haren en Tynaarlo werd deze motie door deze partijen verworpen. Merkwaardig om nu hetzelfde te vragen, toch?

Zet de VVD dit voorstel om in een motie, dan legt zij een bom onder de coalitie. Wordt de motie aangenomen, dan zijn de gevolgen niet te overzien. Maar ook wanneer de motie wordt verworpen. De VVD speelt met vuur. En Haren bewijst de provincie een dienst door haar eigen te kort schietende bestuurskracht aan te tonen.

Niemand is in staat om het verzamelde materiaal te clusteren langs de beoordelingscriteria. En zo samen tot een conclusie te komen. Men blijft hangen in tegenstellingen in de raad in plaats van wat de burger in meerderheid wil. De argumenten die dinsdag de revue passeerden overstijgen het niveau van dorpisme nauwelijks. De politiek faalt en blijft steken in goede bedoelingen. Gesteund door een achterban die ook niet verder kijkt dan het eigen oppervlakkige standpunt

Ik ben niet optimistisch over de kansen voor Haren. De sterkte zwakte analyse heeft aangetoond dat Haren kwetsbaar is. Die kwetsbaarheid is het afgelopen jaar niet veranderd. En door een bezuiniging van 450.000 euro op het ambtelijk apparaat wordt de kwetsbaarheid eerder groter dan kleiner. De robuustheid van de organisatie Haren zelfstandig ontbreekt. Zeker beoordeeld over een termijn van 10 jaar.
De bestuurskracht laat te wensen over.dat toont het voorgaande voldoende aan. De vraag is of Haren bestuurders kent met de juiste kwaliteiten?
Dat de gewenste partner Tynaarlo niet wil, helpt ook niet mee. Daarmee worden de mogelijkheden kleiner. En rest de keus voor zelfstandigheid of Groningen? Of kan Tynaarlo met een uiterste eendrachtige inspanning alsnog over de streep worden getrokken?
Haren mag geen ‘restprobleem’ worden in de provincie Groningen. Daarmee wordt bedoeld: als er meerdere gemeenten in de provincie kiezen voor herindeling en een gemeente niet. Dan wordt de schaalgrootte van gemeenten in de provincie een issue. Als er dan tegelijk twijfels zijn op andere terreinen, dan kan de provincie interveniëren.

Geeft de provincie Haren nog de tijd en de ruimte? Brouns zei eerder tegen mij zet vol in op Tynaarlo als je iets wilt als Haren. Als dat niet lukt, wordt het Groningen. Hij is nu gedeputeerde. Hoewel herindeling van onderop tot stand komt zet het provincie bestuur gewoon door. Men geeft de ruimte aan gemeenten om zelf te kiezen met wie, maar er moet worden gekozen. Laat u geen zand in de ogen strooien. De inzet van de provincie is duidelijk. Niet voor niets schrijft men stevige brieven aan het adres van Haren. De brief van de stad komt met instemming van de provincie tot stand. Met het negeren geeft men meer ruimte tot ingrijpen door de provincie dan men denkt.

Kortom. Haren staat voor de moeilijkste beslissing in haar bestaan.
Ik ben benieuwd hoe politici in staat zijn de burger centraal te plaatsen, hun eigen voorkeuren opzij te zetten en eendrachtig op basis van de criteria tot een afgewogen oordeel te komen dat zorgt voor een houdbare beslissing op termijn. Niemand is gebaat Bin tweespalt. Niemand is gebaat bij meer onderzoek en voorlopige besluitvorming.

Rene Valkema