Opiniestuk deel 1 door René Valkema, oud-raadslid in Haren: Voor de provincie heiligt het doel de middelen…

De provincie zet een zwaar middel in om Haren te dwingen met Groningen en Ten Boer te gaan praten. Dat middel is art. 8 uit de wet ARHI. De provincie stelt de gemeentebesturen van Haren, Groningen en Ten Boer in de gelegenheid om samen het zogenoemd ‘open overleg’ te voeren over de wens de provincie dat deze gemeenten samengaan.

Woensdag op RTV-Noord gaf de heer Brouns (gedeputeerde) een toelichting dat Haren nog steeds zelfstandigheid kan en mag aantonen als ze ook maar gelijktijdig in gesprek gaat met Groningen en Ten Boer. Voor de provincie is een herindeling van Haren met Groningen en Ten Boer heilig is en daarvoor mogen alle middelen worden ingezet.

Maar is dat ook zo?

We kijken eerst naar het toetsingskader.
Het kabinet Rutte-Asscher gaat er van uit dat een advies aan de Minister om een wetsontwerp tot herindeling voor te bereiden, wordt voorbereid door de gemeentebesturen (dus op basis van artikel 5, ARHI). Van onderop heeft uitdrukkelijk de voorkeur.

Indien de provincie toch een adviesprocedure ex artikel 8 ARHI initieert, zullen voor deze afwijkende voorkeursroute deugdelijke argumenten moeten worden aangevoerd. De afwijking van voorkeursroute brengt een zekere terughoudendheid en zorgvuldigheid met zich mee.
Heeft de provincie zich daaraan gehouden?

Feitenoverzicht
A
De provincie heeft de beleidslijn nog eens bevestigd in haar eigen collegeprogramma 2015-2019 op p2: ‘De opstelling van de provincie is daarbij niet die van een bovenliggende partij die de aanwijzingen uitdeelt. Maar van een partner die zichtbaar, betrokken en met vertrouwen tussen de Groninger gemeenten staat en als procesbegeleider kijkt naar het regionaal belang. Ons uitgangspunt is dat de herindeling niet wordt opgelegd, we ondersteunen de initiatieven die gemeenten aandragen. We zien voor ons een stimulerende rol, maar de gemeenten bepalen zelf het proces van herindeling.

B
De Provincie heeft voorgaande beleidslijn nog eens verwoord in haar brief aan de gemeente Haren van 3 december 2015. Daarin schrijft zij:
‘Het uitgangspunt van de provincie is dat gemeentelijke herindeling niet wordt opgelegd. Dit betekent dat de provincie niet eigenstandig gebruik zal maken van haar bevoegdheid om herindelingsvoorstellen te doen, als daarvoor geen draagvlak bij de betrokken gemeenten bestaat. De provincie geeft de gemeente nadrukkelijk de ruimte om haar eigen verantwoordelijkheid in deze te nemen en die in te vullen’.

C
De provincie geeft in haar brief van 15 maart 2016 de gemeente Haren de tijd tot 1 juni 2016 om aan te tonen dat ze zelfstandig kan blijven. Dit is af te leiden uit de volgende tekst: ‘Wij hebben met uw college afgesproken dat u voor de zomer bepaalt op welke wijze u de in het rapport (van B&A) geconstateerde knelpunten structureel gaat oplossen. Wij ontvangen in dat kader graag uiterlijk op 1 juni aanstaande een brief van uw college, waarin u een nadere uitwerking alsmede een tijdpad geeft voor de vervolgstappen en concrete maatregelen om de knelpunten aan te pakken en de voortgang daarvan te monitoren’.

D
Er heeft gelijktijdig met de gemeenteraadsverkiezingen een referendum plaats gevonden, waarin een meerderheid (74%) van de kiezers zich heeft uitgesproken tegen een herindeling met Groningen en Ten Boer. Mede op basis daarvan kiest de gemeenteraad van Haren in december 2015 in meerderheid voor behoud van de zelfstandigheid. Ter nadere onderbouwing heeft de gemeente Haren bureau B&A opdracht gegeven om de toekomstbestendigheid van een zelfstandig Haren nader te onderzoeken.

Op basis van deze feiten A t/m D kunnen de volgende conclusies worden getrokken:
De provincie heeft niet de terughoudendheid in acht genomen die verwacht zou mogen worden. De provincie wacht niet tot 1 juni. En zij gaat voorbij aan de uitspraak van burgers in het gehouden referendum.
Er worden bij de procedure van bovenaf (art. 8 ARHI) geen argumenten genoemd die de afwijking van de voorkeursprocedure (van onderop, volgens art. 5 ARHI) rechtvaardigen.
De provincie niet de zorgvuldigheid in acht neemt die past bij het te volgen proces dat provincie en gemeente hebben afgesproken. Het getuigt van grove onzorgvuldigheid en onbehoorlijk bestuur door voor 1 juni in te grijpen in een nog onvolledig proces.

Heeft de provincie dan geen enkele mogelijkheid om in te grijpen in het proces?
Ja, uiteraard wel. Het beleidskader herindelingen zegt daarover het volgende: Indien echter “gemeenten na een lange discussie zelf niet tot een herindelingsvoorstel komen, terwijl versterking van de gemeentelijke bestuurskracht wel nodig is”, kan de provincie “vanuit een bovenlokale verantwoordelijkheid” (…) “het initiatief van de gemeenten overnemen”.(p.2)

De vraag of er van een lange discussie sprake is? Nee, dus. Er is namelijk helemaal geen enkele discussie gevoerd tussen Haren, Groningen en Ten Boer. Haren heeft immers gekozen voor zelfstandigheid. Terughoudendheid vraagt ook van een provincie de keuze van een gemeente voor zelfstandigheid te respecteren. Het is aan de gemeente Haren om te bewijzen dat zij die zelfstandigheid ook aan kan. Op basis van het rapport B&A zijn er twijfels, maar de gemeente Haren krijgt de kans haar gelijk te bewijzen. Het is onjuist om in dat proces te interveniëren.

Conclusie: gelet op voorgaande is er sprake van gebreken in het feitelijk gevolgde proces.

NB: Dit is een beoordeling van het proces in het kader van de wet ARHI en het beleidskader. Het zegt over de onderbouwing die college en gemeenteraad opstellen om langdurige zelfstandigheid aan te kunnen tonen. Het zegt dus alleen iets over de handelwijze van de provincie.

Wordt vervolgd. Dinsdag 5 april deel 2.

Rene Valkema MBA