Gedenken: Crash in Tuindorp (1945)

Ze worden schaars: mensen die de oorlogsjaren zélf hebben meegemaakt en erover kunnen vertellen. Dit jaar herdenken we de oorlog (die in Haren eindigde op 15 april 1945) door goed te luisteren naar de verhalen van oude mensen en ze op te schrijven. Opdat we niet vergeten.

Op 8 februari 1945 crashte er een Spitfire op Tuindorp. Piloot Don Taylor overleefde niet.
 

Door Sipke de Wind (onderzoekt de geschiedenis van de oorlog in het Noorden)

Bij mijn onderzoek naar de gebeurtenissen tijdens de bevrijding van Haren en Groningen, kwam ik ook gegevens tegen van de tientallen beschietingen die plaatsvonden op het rangeerterrein van Onnen. Dat was tijdens de laatste twee jaar van de bezetting. Duidelijk is dat het terrein tientallen malen is bestookt door geallieerde jagers. De gevolgen waren verwoestend met name voor het spoorwegmateriaal. Maar soms ook voor de omgeving. Huizen in Onnen, Glimmen en Haren werden geraakt en soms vernield. Dat was de prijs die sommige inwoners moesten betalen voor de komende vrijheid. Maar er vielen ook doden door het oorlogsgeweld. Dit verhaal kwam mede tot stand met de hulp van Dirk Munk.

Het ging mis
De periode van de aanvallen startte na de zomer van 1944. Aanvallen hielden soms dagenlang aan. Bij één van die aanvallen stortte op 8 februari 1945 een Nieuw Zeelandse Spitfire neer op een woning in Tuindorp. Verschillende auteurs berichten hierover dat daarbij drie Duitse spoorwegmensen om het leven waren gekomen, samen met de piloot. Dit was niet juist. Het derde dodelijke Duitse slachtoffer viel pas een dag later. Mede in het licht van de komst van familie van de Nieuw Zeelandse piloot Taylor naar Haren (4 mei) om de dodenherdenking bij te wonen, volgt nu het verslag van de gebeurtenissen rond het rangeerterrein van Onnen op 6, 8 en 9 februari 1945.

Wat gebeurde er?
In de vroege morgen van 6 februari vond opnieuw een beschieting plaats van het emplacement. De aanval werd uitgevoerd door 12 Spitfires van het 66 RAF squadron. Een trein stond te wachten voor het rode sein bij Ottens om verder te mogen rijden. Naast de loods van Vroom stonden op dat moment zes Duitse stukken luchtafweer paraat in stelling. Plotseling joegen zes jagers door de lucht op de trein af. Een enorme herrie volgde. Vliegtuigen en kanonnen schoten. Nadat de locomotief door diverse goed gerichte salvo’s was geraakt, verdwenen de jagers weer. Maar twintig minuten later kwamen er tien terug en deden nieuwe aanvallen. Ze werden door het afweergeschut op de trein, die er nog steeds stond, onder vuur genomen.

Krijgsgevangen in Onnerpolder
De soldaten deden hun uiterste best en de kanonnen gingen tekeer. En met succes. Tijdens één van de vele uitgevoerde duikvluchten werd een Spitfire met het serienummer SM210 geraakt en zodanig beschadigd dat een noodlanding moest worden gemaakt in de Onnerpolder. De piloot werd uiteindelijk gevangen genomen en heeft de oorlog in krijgsgevangenschap doorgebracht. Wel waren die dag acht locomotieven beschadigd. De piloot was de Canadese commandant van het squadron, Squadron Leader William Mortimer Foster DFC. Zijn kameraden zagen vanuit hun cockpit hoe hij uit het vliegtuig stapte. Hij werd aanvankelijk verstopt door bewoner W. Aalmoes in Onnen, maar toen de Duitsers dreigden tien mensen dood te schieten als hij zich niet overgaf, heeft hij zich 9 uur later toch overgegeven. De rest van de oorlog heeft hij in het krijgsgevangenkamp Stalag VII doorgebracht.

Op 8 februari waren weer jachtvliegtuigen actief boven Glimmen. Twaalf Spitfires van 485 RNZAF Squadron waren opgestegen vanaf de vliegbasis Gilze Rijen, de eerste groep van zes vertrok om 9.15 uur, de tweede groep van zes om 9.25 uur. Eén van de toestellen werd gevlogen door de 21-jarige Nieuw Zeelandse Flight Officer Donald Graeme Lane Taylor. Hij was in die tijd gestationeerd op de vliegbasis Gilze Rijen in het bevrijde Brabant. Hij had die maand op 2 februari al eerder op Onnen gevlogen zonder doelen te hebben beschoten. Nu voerde zijn squadron twee aanvallen uit volgens het oorlogsdagboek ORB. Het rangeerterrein met locomotieven en de loodsen kreeg wederom een flinke beurt van de mannen. Maar eerst hadden de piloten “runs” met hun boordwapens uitgevoerd op de Rijksstraatweg ter hoogte van Café Bolhuis (Viaductweg), waar twee voertuigen werden doorzeefd. Eén daarvan was een melkwagen. Tijdens de duikvluchten op het rangeerterrein maakte piloot Taylor een vliegfout. Met een vleugel van zijn toestel Spitfire MK529 schampte hij de betonnen watertoren van het rangeerterrein, sloeg in een weiland tegen de grond, en vloog toen door een houtwal heen de huis Tuindorp 125/126 binnen, dat vervolgens in brand vloog. In dit huis woonden twee Duitse spoorwegbeambten van middelbare leeftijd, Hermann Cloppenburg en Willy Fricke, die samen met de piloot Taylor in het inferno omkwamen. Later die dag, zo tussen 15.00 en 16.00 uur, voerden Spitfires van hetzelfde squadron nogmaals een aanval uit. Het rangeerterrein met locomotieven en de loodsen liepen schade op.