Tweede Kamer lijkt in meerderheid vóór herindeling Haren, Groningen en Ten Boer (verslag van Kamerdebat)

Dinsdagavond heeft de Tweede Kamer gedebatteerd over de herindeling Haren, Groningen en Ten Boer. Het debat duurde van 18.50 tot 22.37 uur. Iets minder dan vier uur, waarin zich een meerderheid in de Kamer aftekent vóór de fusie. Op dinsdag 24 april wordt het wetsvoorstel in stemming gebracht en wordt het pleit na vijf jaar definitief beslecht.

Algemene gang van zaken in het debat
De herindeling van Haren werd allerminst een hamerstuk. Het debat bestond uit de inbreng van de fracties van SGP, SP, GL, VVD, CDA, 50PLUS, FvD, PVV, D66 en ChristenUnie. Daarbij liepen de meeste ‘coalitiehazen’ voorspelbare routes. Alleen het CDA (19 zetels) wenste zich als regeringspartij nog niet automatisch vóór de herindeling uit te spreken, zoals VVD, D66 en CU dat wél deden. Harry van der Molen zei, dat hij met de opbrengst van het debat oprecht naar zijn fractie zal terugkeren om tot een standpunt te komen.

De andere partijen (ook GL) meldden alvast te zullen instemmen met het wetsvoorstel waarin de herindeling is geregeld. De fracties van 50PLUS en SP wilden proberen Haren een ‘narrow escape’ te bieden en vroegen Haren uit het wetsvoorstel te schrappen. Met name de SGP (Roelof Bisschop) pleitte met steun van o.a. SP voor het aanhouden van het wetsvoorstel om te onderzoeken of Haren ook met Tynaarlo kon fuseren, waar naar verluidt de deur (weer) op een kier zou staan. De minister wil daar niet aan, omdat dit de eindfase is van een erg lang proces waarin het alleen over Groningen was gegaan.

Haren als inzet van bredere aanklacht
Het debat kreeg kleur door de onverwachte felheid waarmee met name Thierry Baudet (FvD), Ronald van Raak (SP) en Martin Bosma (PVV) de fusieminister van dienst, Kajsa Ollongren (D66), en de regeringsfracties aanvielen. Zij maakten de ‘casus’ Haren namelijk tot inzet van een veel bredere aanklacht tegen de zittende macht, die over de hoofden van de bevolking heen ‘wel even besluit wat goed is voor die bevolking’ en een wens van 75% van deze bevolking negeert. Ronald van Raak zei zelden zoveel arrogantie te hebben aangetroffen bij herindelingskwesties, zoals hij die waarnam bij Monica den Boer (D66).

De mantra’s van deze avond
Met scherpe munitie schoten Bosma, Baudet en Van Raak op de argumenten van Ollongren, waarbij voor- en tegenstanders telkens bleven steken in dezelfde groef:

a)Voorstanders van de fusie zeggen bij monde van de minister te handelen ‘in het belang van de inwoners’. Ze zeggen de voorkeur te geven aan een  van fusie ‘van onderop’, tenzij het niet anders kan.
b) Tegenstanders wijzen er op dat de minister juist handelt tegen het belang (en de wens van de meerderheid) van de inwoners. Ze zeggen dat deze fusie allerminst ‘van onderop’ wordt doorgezet, maar juist van bovenaf (‘arrogant’) wordt opgelegd. 

Deze botsende standpunten (keer op keer herhaald) vormden de kern en werden in dit debat uitbundig verwoord. Roelof Bisschop (SGP) vroeg zich aan het slot af of het allemaal wel zo verhelderend was geweest. Bij het optrekken van de stofwolken rond 22.30 uur tekenden zich de contouren af van de stemmingsuitslag van 24 april. Een meerderheid van de Kamer zal instemmen met het wetsvoorstel. Haren gaat fuseren met Groningen en Ten Boer.

Harenaars op tribune
Op de publieke tribune zaten enkele tientallen mensen uit Haren, die naar de politieke arena waren gereisd om de geur van het debat te kunnen ruiken. Slechts één keer moest de Kamervoorzitter het publiek tot kalmte manen. Voorts kregen het publiek én de bevlogen Harense bevolking complimenten voor getoonde strijdlust en geduld. “De lokale democratie is springlevend”, zei de minister. In het publiek zaten ook de burgemeesters van Ten Boer (Frank de Vries), Groningen (Peter den Oudsten) en Haren (Pieter van Veen). Ook waren de twee Harense wethouders aanwezig (Mathilde Stiekema en Michiel Verbeek) alsmede enkele raadsleden. Gedeputeerde Patrick Brouns, die de provinciale fusiekar trekt, was afwezig.

 Foto: Minister Kajsa Ollongren in debat…

 

Financieel zwakke gemeente Haren
De VVD, CU en D66 steunden de minister. In hun argumentatie volgden zij grotendeels precies de argumenten van de Provincie, die ‘Den Haag’ de afgelopen maanden heeft voorzien van informatie over de situatie in Haren. ‘Foute informatie’, zegt wethouder Michiel Verbeek. ‘Fakenieuws’. De minister volhardt en hecht geloof aan de Provinciale analyse van Haren: ‘De financiën van Haren zijn te zwak om tegenvallers op te vangen en investeringen te doen. Solvabiliteit is ongewenst laag.’ (Bosma, PVV: “Hoezo laag? Ze hebben een solvabiliteit van 25%. Dat is heel hoog.) Opvallend was, dat het argument van de ‘zwakke organisatie en dito bestuurskracht’ onbesproken bleven. Wél hamerde Monica den Boer (D66) erop, dat de bezuinigingen reeds zouden hebben geleid tot verslechtering van voorzieningen, waar Harenaars de dupe van worden. En men voorspelde lastenverhogingen.

 

Wethouder: ingehouden woede
Op de publieke tribune zat wethouder Michiel Verbeek met kromme tenen en met ingehouden woede te luisteren naar de minister van zijn eigen partij. Maar ook naar de inbreng van de fracties van D66, VVD en GL. Hij hoorde (naar zijn mening) tientallen onwaarheden verkondigen. Hij zegt geëmotioneerd: “De minister kan alleen maar beweren, dat de financiën duurzaam kwetsbaar zijn. Ze leest braaf een briefje voor, maar overziet niet de samenhang tussen solvabiliteit, schuldenpositie en de mogelijkheid om tegenvallers op te vangen. Het is echt vreselijk om dit mee te maken. De bewering dat we niet investeren in onderwijshuisvesting… Onzin: we investeren 18,5 miljoen de komende vier jaar. We zouden bezuinigen in het Sociaal Domein. Hoe komen ze daar nou bij? Waarschijnlijk komt het doordat we keurig binnen de financiële kaders blijven.” Toen Monica den Boer (D66) zei dat ook de subsidie van het zwembad zou zijn wegbezuinigd ging er een golf van verontwaardiging over de tribune. Het klopt namelijk niet. De subsidie van 138.000 per jaar aan het zwembad is ongemoeid gebleven. Verbeek bevestigt dat.

Harense kwestie ook voor Den Haag taai
Het debat bewijst, dat de kwestie Haren een ongrijpbare is, zelfs voor doorgewinterde Haagse volksvertegenwoordigers. Waar het in de raadszaal van Haren en in het lokale debat al duidelijk was dat voor- en tegenstanders van de fusie elkaar niet meer konden bereiken met argumenten, zo gebeurde dat in Den Haag ook. Ollongren sprak teksten, die door Gedeputeerde Patrick Brouns geschreven hadden kunnen zijn, omdat hij ze vrijwel letterlijk eerder in Haren (en in de media) heeft uitgesproken. Zodra de minister werd uitgedaagd haar uitspraken  te onderbouwen gaf zij feitelijk niet thuis. Het herhalen van een betoog is nu eenmaal niet hetzelfde als het antwoord geven op een vraag. Pijnlijk duidelijk was dat in het minidebat tussen Martin Bosma (PVV) en de minister. Bosma vroeg: “Als er nu een bestuursakkoord is en straks houdt de nieuwe gemeente Groningen zich daar niet aan….hoe kan de gemeente Haren daar dan tegen in het verweer komen? Men bestaat dan immers niet meer!” Wel vier keer antwoordde de minister: “Het bestuursakkoord wordt de afspraak, waar alle fusiegemeenten mee instemmen.” Bosma gaf de moed op en verwees naar de ‘robotisering van de Kamer’. 

Bloemlezing uit het debat:

Van Raak (SP): “Van wie is eigenlijk de lokale democratie? Precies, van de lokale bevolking. Stop dus in Den Haag met het gerommel met de lokale democratie. Hoe kunnen we de lokale democratie teruggeven aan de bevolking?”

Albert van den Bosch (VVD): “Laat de VVD nu maar eens de stem zijn van al die mensen die voor deze herindeling zijn, ook in Haren. Want die zijn er ook.”

Henk Krol (50PLUS): “De democratie delft hier het onderspit. En de minister stelt de zaken mooier voor dan ze zijn. Dit is Ollongriaans gepraat.”

Albert van den Bosch (VVD): “Laten we niet vergeten: Haren was ooit vóór een herindeling.”

Thiery Baudet (FvD): “De mensen zijn in deze Kamer  getraind op immuniteit voor argumenten. Nederland wordt onteigend door herindelingen. Het arme Haren, hun wensen lapt men hier aan de laars.”

Martin Bosma (PVV): “Onze mailboxen kreunen al tijden door mails van verontruste Harenaars. En: waarom vertrouwt de minister van D66 haar partijgenoot in Haren niet? Dat ik D66-ers wantrouw is mijn werk, maar als D66-ers elkaar al niet meer vertrouwen. ”

Harry van der Molen (CDA): “Dieptepunt in dit proces is dat de Gedeputeerde een doodsbedreiging heeft ontvangen en zich moest laten beveiligen.”

Martin Bosma (PVV): “Welk probleem lost u op? De wethouder van Haren zei het al: de Provincie verzint een oplossing en heeft het probleem erbij gezocht. Grotere gemeenten nodig? Waarom? Haren is een leuk hapje voor Groningen. Maar Haren heeft haar zaken prima voor elkaar, de financiën zijn op orde. Welk probleem lost u op?”

Monica den Boer (D66): “In Haren zullen de voorzieningen omlaag gaan door de bezuinigingen.  De financiën zijn te zwak.”

Ronald van Raak (SP): “U zegt steeds dat kleine gemeenten hun taken niet meer aankunnen. Hoe komt dat denkt u? Omdat de regering steeds meer taken naar gemeenten toeschuift met te weinig geld om die uit te voeren. U veroorzaakt zelf het probleem.”

Henk Krol (50PLUS): “Waarom luistert u niet naar 75% van de bevolking die de fusie niet wenst?”

Minister Ollongren: “Wij moeten nu als wetgever de knoop doorhakken. Het proces is nu in de eindfase, daarom gaan we nu niet meer kijken naar een mogelijke fusie met Tynaarlo.”

Burgerraadpleging
Een motie van de SP om herindelingen pas toe te passen als de bevolking zich in een burgerraadpleging  ‘vóór’ heeft uitgesproken werd door de D66-minister ontraden: “Ik ben daar niet voor, want ik denk dat de lokale gemeenteraden dat heel goed zelf kunnen.”  Met deze uitspraak sloot de cirkel van het debat zich weer. De minister wil de bevolking geen directe invloed geven op een eventueel fusiebesluit. De tegenstanders van de fusie vinden juist dát een kwalijke standpunt. Thiery Baudet gebruikte grote woorden en vond dat dit besluitvormingsproces trekjes van een ’totalitair regime’ vertoonde. Monica den Boer memoreerde daarentegen dat ook de Raad van State had vastgesteld, dat het proces correct en zorgvuldig was verlopen. 

Doodsbedreiging
Harry van der Molen (CDA) memoreerde dat Gedeputeerde Patrick Brouns met de dood zou zijn bedreigd. Waarschijnlijk werd gedoeld op een woede-aanval van een hoogbejaarde Harenaar, die volgens ingewijden inderdaad heeft plaatsgevonden. De emoties liepen overigens ook al eens op in een gesprek tussen de Gedeputeerde en wethouder Michiel Verbeek.  Verbeek betichtte Brouns van ‘vals spel’ en die woorden waren door Brouns als zeer bedreigend ervaren. Van een aangifte van bedreiging kwam het toen niet.

Prognose van de stemming
Op 24 april zal de Kamer stemmen. Hieronder de stemverhouding op basis van hetgeen reeds bekend is. Als alle fracties onder ‘onzeker’ alsnog tegen de fusie zouden stemmen, dan leidt dat nog steeds niet tot een meerderheid. Virtueel is hiermee de kans erg groot geworden dat de Tweede Kamer op 24 april zal instemmen met het wetsvoorstel en dat Haren op 1 januari 2019 geen zelfstandige gemeente meer is.

Voor de herindeling Haren, Groningen, Ten Boer
VVD  33
CU  5
D66  19
GL  14
PvdA  9
———– +
80

Tegen de herindeling Haren, Groningen, Ten Boer:
SP  14
50PLUS  4
SGP 3
FvD  2
PVV  20
———— +
43

Onzeker:
PvdD  5
DENK  3
CDA  19
———–

27