Nog even verdiepen in winkelhistorie

Eerder vandaag publiceerden we een mijmering over de winkel die vroeger was gevestigd op de plaats waar tot voor kort Super de Boer zat. Een aanvulling.De publicatie vandaag leidde tot de tip dat deze maand in het blad De Binding (ANBO) een interview stond met de heer H. Schutter, die voorheen hier een kruidenierswinkel runde.Met permissie publiceren zij dat verhaal, omdat het een mooi stukje winkelhistorie is. Foto: de winkel in de jaren 50-60. Precies op de plaats waar nu de lege Super de Boer staat.

CENTRA SCHUTTER

ANBO-lid Harm Schutter is dit jaar tachtig geworden. Hij kijkt met warmte, trots en plezier terug op een werkzaam leven als kruidenier, in grote en in kleine winkels.
In 1942 wordt de dan 13-jarige Harm Schutter bakkersknecht in een van de drie bakkerswinkels in zijn geboorteplaats Zandeweer (krap 500 inwoners). Na de oorlog gaat hij in de winkel van Jamin in Uithuizen werken en al snel daarna in een kruidenierswinkel in Uithuizermeeden. Kruidenier, een mooi vak, ervaart Harm. Het zijn winkels met toonbankbediening, van zelfbediening heeft hij dan nog niet gehoord.

Na het vervullen van de militaire dienstplicht (1949-1951) vindt Harm een mooie baan in Haren, bij mevrouw Flikkema in de Centrawinkel aan de Molenkampsteeg. In de gemeente Haren zijn maar liefst 22 kruidenierswinkels. Schutter trouwt en in de avonduren wordt gestudeerd voor een vakdiploma en het middenstandsdiploma. Zodra de begeerde papieren binnen zijn, nemen Harm en zijn vrouw een Centrafiliaal in de Visserstraat in Groningen over. Want zelfstandig kruidenier zijn, is het mooiste wat er is.
Drie jaar later kan het echtpaar Schutter een prachtige Centrawinkel overnemen in het centrum van Haren, aan de Rijksstraatweg, daar waar zich thans het rechterdeel van de winkel van Super De Boer bevindt. Die winkel is dan net omgevormd volgens een modern concept: zelfbediening!

Zelfbediening bevalt de klanten uitstekend. Voor Harm Schutter en zijn vrouw betekent het ontzettend veel werk, want de producten worden nog niet in gepaste hoeveelheden geleverd, maar moeten worden afgewogen en in vensterzakken verpakt. Er wordt nog losse stroop verkocht, een moeizaam product op koude winterdagen. Heel veel soda, maar daar wordt nauwelijks op verdiend. Veehouders kopen soda met tien kilo tegelijk; zij maken er de melkbussen mee schoon.
De winkel gaat zes dagen per week om zeven uur s morgens open en sluit omstreeks zes uur. De avonden worden besteed aan afwegen en aan administratie. De wekelijkse reclame moet verzorgd worden: Ik ga ook naar Centra, t scheelt stukken. Een pond oude kaas kost in 1957 1,39, een ons diepvrieskabeljauw 22 cent. Het telefoonnummer van de winkel kunnen de klanten makkelijk onthouden: drie vieren en een kwartje.

Schutter heeft zes tot acht personeelsleden: winkelmeisjes en jongens die de boodschappenboekjes bij de vaste klanten ophalen en de boodschappen dezelfde dag nog thuis afleveren. Zonder meerkosten. Mevrouw Schutter maakt altijd tijd voor een praatje, hoe druk het ook is. De sfeer in de winkel is gemoedelijk. Alleen in de decembermaand is het soms een toer om alle bestellingen op tijd bij de klanten te krijgen. Zondag is de enige vrije dag. Dan gaat de familie Schutter naar de kerk, maar veel preken kan Harm zich niet herinneren: hij valt steevast van vermoeidheid in slaap. Een week per jaar gaat hij met zijn gezin op vakantie: naar Putten, Druten of naar een eiland. Dat laatste is het beste voor de rust, want op het vasteland kan Harm het niet laten om grote kruidenierswinkels, die hij kent uit het vakblad, te gaan bekijken.

In 1964-1965 komt er nieuwbouw aan de westkant van de Rijksstraatweg. De oude winkel gaat tegen de vlakte en Fred van der Werf neemt de nieuwbouw over. Schutter verhuist naar de Kerkstraat, naar de winkel naast het poortje, waar nu Inigo gevestigd is. Daar begint hij een delicatessenzaak, met Franse kazen, wijn en port, fijne vleeswaren, comestibles en Engelse soepen in blik. Net als de vaart er in zit, slaat het noodlot toe: Schutter krijgt ernstige hartklachten door een vernauwing in de kransslagader. Dotteren is nog een onbekende techniek. Met rust moet Schutter proberen erger te voorkomen. De winkel moet verkocht worden en Schutter, 38 jaar pas, is opeens invalide. Zijn uithoudingsvermogen is gering. De vrouw en ik liepen als bejaarden langs de weg, maar met kriebelende vingers. Een bijzonder moeilijke tijd, ook voor zijn vrouw.

Twee jaar later kan Schutter van collega-kruidenier Wakker een bewonerswinkeltje in huize Avondlicht overnemen. Twee ochtenden per week is hij weer kruidenier, zeer tot zijn genoegen. Als Huize Maarwold wordt geopend, wordt Schutter uitgenodigd daar een winkeltje te openen: vijf ochtenden per week. Zijn vrouw beheert Avondlicht. Twee jaar later weet directeur Print van het nieuwe Erasmusheem het echtpaar ook te vinden. Zoon Roelof helpt een tijdje mee; later wordt eerst Avondlicht en daarna Maarwold vaarwel gezegd. Tot 1989 beheren Harm Schutter en zijn vrouw het winkeltje in Erasmusheem. Het zijn de mooiste jaren uit hun kruideniersbestaan: geen personeel, praktisch geen onkosten en veel contact met mensen. Al wil Schutter wel gezegd hebben dat ze altijd geboft hebben met personeel: fijne, hardwerkende mensen en zelden problemen.
Sinds 1972 wonen Harm Schutter en zijn vrouw in een appartement boven Super de Boer; precies op de plek waar zij zestien jaar eerder hun zelfbedieningswinkel begonnen. Ruim vijftig jaar zijn ze alle dagen samen, in werk en priveleven, tot mevrouw Schutter in 2006 overlijdt. Bij dat verlies vallen alle voorgaande tegenslagen in het niet. Gelukkig zijn er de vele prachtige herinneringen aan een weliswaar zwaar, maar vooral boeiend en waardevol kruideniersleven.

Wil Legemaat