Haren op bezoek in ‘raadszaal’ van Europa

Donderdag 1 en vrijdag 2 oktober bezocht een delegatie van de Harense gemeenteraad en het college Brussel. Men bezocht die enorme ‘raadszaal’ van het Europees Parlement. Wil Legemaat reisde mee en doet verslag. Op de foto: sfeer opsnuiven in een imponerend gebouw.

Brussel: centrum van Eurocraten en lobbyisten Programma raadsuitstapje Het jaarlijkse ‘raadsuitje’ is dit jaar een tweedaags bezoek aan Brussel, het centrum van Eurocraten en lobbyisten. Op het programma staan een bezoek aan het Europarlement, het Huis van de Nederlandse Provinciën (HNP) en het Comité van de Regio’s (CvdR). Voor het diner zijn Nederlandse Europarlementariërs uitgenodigd en er is tijd ingeruimd voor een stadswandeling. Het voltallige college, acht raadsleden, vijf plaatsvervangende commissieleden en vier medewerkers van directie en griffie worden in Brussel intensief bijgepraat over de werking en de zegeningen van de Europese Unie. Europese Unie De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten, die met elkaar 500 miljoen inwoners hebben. In Brussel werken ongeveer 20.000 ambtenaren voor de EU. Er zijn evenveel lobbyisten in de stad die proberen invloed op het EU-beleid uit te oefenen. Met uitzondering van Ruimtelijke Ordening en Sociale Zaken controleert de Europese wetgeving momenteel al 40-60% van de Nederlandse wetgeving. Op het gebied van Economische Zaken, Milieu, Gezondheidszorg en Landbouw heeft de EU veel te vertellen. Europa is nuttiger dan menigeen weet. Veel zaken zouden nooit op deze schaal geregeld worden zonder de EU. Bijvoorbeeld het besluit om de CO2uitstoot met 20% te reduceren. Organisatiestructuur De Europese Commissie maakt de voorstellen voor wetgeving, zo’n 400 per jaar. Deze worden voorgelegd aan de Raad van Ministers en aan het Europees Parlement. In het algemeen is het Parlement iets gevoeliger voor de consument en de Raad van Ministers voor het bedrijfsleven. Over circa 60% van de voorstellen heeft de RvM het laatste woord, over de overige 40% het Europarlement. Zodra het Verdrag van Lissabon ingaat (zie later) zal het parlement meer invloed krijgen. De procedures zijn zorgvuldig, maar duren meestal erg lang, van anderhalf tot wel twaalf, dertien jaar. Een voordeel van de lange procedure is dat er onderweg nog veel aan bijgeschaafd en verbeterd kan worden, dat alles van alle kanten bekeken en becommentarieerd kan worden. Europese Commissie De Europese Commissie is een uitvoerend orgaan, onafhankelijk van de nationale regeringen, dat voorstellen voor wetgeving kan indienen, maar ook verantwoordelijk is voor de uitvoering van de Unie en de besteding van de financiële middelen. Daarnaast zorgt de Commissie voor de handhaving van het Europees recht (Hof van Justitie) en vertegenwoordigt zij de EU op internationaal gebied. Elke lidstaat levert één commissaris aan de Europese Commissie. Elke commissaris is verantwoordelijk voor een specifiek beleidsterrein. Voor Nederland is Neelie Kroes Eurocommissaris van Mededinging. Raad van Ministers De raad van ministers is een wetgevend orgaan, bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaatregeringen. Per onderwerp (bv verkeer of milieuzaken of justitie) hebben vakministers uit de lidstaten zitting in de Raad. Per lidstaat één minister. De Raad heeft nu nog het laatste woord over het merendeel van de voorstellen, maar dit verschuift richting parlement. Een voorbeeld is het landbouwbeleid: aanvankelijk had de Raad in 70% van de gevallen de eindbeslissing, momenteel is dat 40%. Europarlement Het Europarlement telt 736 parlementsleden uit 27 lidstaten, waar in totaal 23 verschillende talen worden gesproken. Vanaf 1979 worden de parlementsleden rechtstreeks gekozen. Er is inmiddels afgesproken dat het aantal leden niet meer zal worden uitgebreid. Komen er meer lidstaten dan worden de huidig 736 opnieuw proportioneel verdeeld. De kleinste lidstaten (Malta, Luxemburg) hebben zes zetels (minimum), de anderen een aantal, gebaseerd op het aantal inwoners. Nederland heeft 25 Europarlementariërs. Volgens de voorlichter in Brussel onderscheiden de Nederlandse parlementariërs zich (samen de Engelse conservatieven) door altijd aanwezig te zijn, hard te werken, een sterke inhoudelijke inbreng in debatten te hebben. Nederlandse parlementsleden hebben het oor van de vergadering, er wordt naar hen geluisterd. De Fransen en Italianen vinden de weg naar Brussel veel moeizamer; velen van hen hebben thuis een functie, bijvoorbeeld burgemeester. De vertegenwoordigers van de noordelijke lidstaten komen uit een andere bestuurscultuur en hebben een andere mentaliteit dan die uit de zuidelijke lidstaten. Dat is te merken aan het presentiegedrag en soms aan het oneigenlijk gebruik van de middelen. Wat dat laatste betreft spannen momenteel de nieuwste Europeanen, de Bulgaren en de Roemenen, de kroon. De Europarlementariërs dienen bij minstens 75% van de stemmingen aanwezig te zijn, anders worden zij drastisch gekort op hun beloning. Die beloning komt uit de Europese begroting en men betaalt er het Europese belastingtarief van 30% over. Het Europees Parlement vergadert drie weken van de maand in Brussel en een week in Straatsburg. Hof Van Justitie Om de Europese wetten te handhaven is het Hof van Justitie ingesteld. Elke lidstaat levert één rechter. Gedogen bestaat niet in de EU: wat is afgesproken, dient gehandhaafd te worden. Ontheffingen worden niet verleend, hoogstens uitstel indien men kan aantonen dat de invoering van een maatregel binnen de vastgestelde tijd onmogelijk gehaald kan worden. Overige Europese organisaties Ter financiering van de economische ontwikkeling is de Europese Investeringsbank opgericht. De euro wordt beheerd door de Europese Centrale Bank. Wanbeheer wordt aan het licht gebracht en zo mogelijk opgelost bij en door de Europese Ombudsman. De door de Europese instellingen verwerkte persoonsgegevens worden beschermd door de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming. Het Comité van de Regio’s is de vertegenwoordiger van regionale en lokale overheden. Maatschappelijke organisaties worden vertegenwoordigd in het Economisch en Sociaal Comité. Afgestemde Grondwet en Verdrag van Lissabon Het Europees Parlement maakt zich sterk voor meer bevoegdheden. Een geleidelijke verschuiving van de macht van landregeringen naar de Europese burgers. Dit zou geregeld worden in de grondwet, maar die is in 2005 niet geratificeerd door het Nee-stemmen van Frankrijk en Nederland in een referendum. In het Verdrag van Lissabon, opgesteld in december 2007, worden nu de noodzakelijke hervormingen doorgevoerd. Zodra de Ieren, Polen en Tsjechen dit verdrag ratificeren, krijgt het parlement meer macht en de Raad van Ministers minder. Een belangrijke hervorming is dat besluiten van de Raad van Ministers niet langer unaniem genomen hoeven te worden, maar dat een meerderheid, berekend volgens een verdeelsleutel waarin het aantal lidstaten en het aantal inwoners een rol speelt, volstaat. Kenniseconomie In Lissabon is de belangrijkste doelstelling/ strategie voor de EU voor de komende jaren vastgesteld: Europa moet de belangrijkste kenniseconomie van de wereld worden. De kosten De EU zet ruim 100 miljard euro om, ongeveer 235 euro per inwoner, ruim 1% van het BNP. Daarvan gaat zo’n 6% naar organisatie- en administratiekosten. En daarvan is een belangrijk deel (1 miljard) bestemd voor het leger tolken/vertalers, die elk Europees gesproken of geschreven woord omzetten in 23 talen. Dat vertalen is nodig, omdat de afstand tussen burgers en de EU zo klein mogelijk moet zijn. De opbrengst van de boetes zoals mevrouw Kroes die oplegt, gaat terug in de Europese begroting en komt dus weer terug bij de lidstaten volgens dezelfde verdeelsleutel waarmee de bijdrage aan de EU wordt geheven. Lobbyisten Zoals gezegd zijn er in Brussel net zoveel lobbyisten actief als ambtenaren. Een proactieve houding is belangrijk om invloed uit te oefenen. De meeste lobbyisten zijn georganiseerd en hebben een kantoor in Brussel. Een voorbeeld is het Huis van de Nederlandse Provinciën, waar het Harense gezelschap een bezoek brengt. Huis van de Nederlandse Provinciën Het HNP is in 2000 opgericht als belangenbehartiger van de Nederlandse provincies in Brussel. Een lobbygezelschap. De twaalf provincies hebben zich georganiseerd in vier samenwerkingsverbanden. Groningen vormt samen met Drenthe en Friesland het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN). SNN levert twee van de dertien regionale vertegenwoordiger in het HNP. Voor de Nederlandse provincies, de middelste bestuurslaag in het Nederlandse bestel, is het belangrijk zo vroeg mogelijk in het beslissingsproces van de EU betrokken te zijn. Signalering, advisering, informatie-uitwisseling en actieve belangenbehartiging zijn de voornaamste taken. Het HNP is een adviesorgaan zonder bindende advieskracht. Naar goede adviezen wordt meestal wel geluisterd, dus de uitdaging is goede adviezen op te stellen en die op het juiste moment in de procedure inbrengen. De adviezen zijn altijd een reactie op voorstellen, het HNP kan niet zelf met voorstellen komen. De input komt meestal van de VNG, van regionale samenwerkingsverbanden of uit de vier grote steden. De output van het HNP gaat vaak richting het Comité van de Regio’s. Comité van de Regio’s Bij het Comité van de regio’s wordt de groep Hareners ontvangen door Sybren Singelsma. Het CvdR is sinds 1992 een officieel adviesorgaan van de EU. Het CvdR wil regionale en lokale overheden een stem geven in het besluitvormingsproces. Circa 70% van de Europese wetgeving gaat over zaken op regionaal of lokaal niveau. Daarnaast wil het CvdR de EU dichter bij de burgers brengen en is het een ontmoetingsplek voor Europese regio’s, waar dialoog plaatsvindt. Het CvdR bestaat uit 344 leden en 344 plaatsvervangende leden. Deze leden worden door regionale en lokale vertegenwoordigers voorgedragen door de lidstaten. Nederland participeert met 12 leden en 12 plaatsvervangende leden. Onder hen de burgemeesters van Amsterdam en Rotterdam, Cohen en Aboutaleb, Karla Peijs, Ruud Vreeman en, tot voor kort, de Groningse politicus Henk Bleeker. De Europese Commissie is verplicht het CvdR te raadplegen op het terrein van economie, onderwijs, jeugd, cultuur, volksgezondheid, werkgelegenheid, vervoer, sociale zaken, milieu en beroepsopleidingen. Het CvdR bepaalt zelf over welke voorstellen advies gegeven wordt: over pakweg 80 van de 400 voorstellen wordt een advies uitgebracht. Het gaat om het politieke spel en om de dynamiek, zegt Singelsma. Je moet erachteraan, zorgen voor goede adviezen, die op het juiste moment worden ingebracht. Belang van de EU voor Nederland Er bestaat vrees dat de EU de sociale zekerheid in Nederland zal aantasten. Veel mensen vinden het onaangenaam dat mensen van buiten beslissen over typisch Nederlandse thema’s. Maar als helder is vastgesteld over welke domeinen de EU zeggenschap heeft, kan de soevereiniteit van elke lidstaat maximaal gegarandeerd worden. Nederland is te klein om een sterke partner op het wereldtoneel te zijn. De EU is als vertegenwoordiger van 500 miljoen mensen een stevige partner voor Amerika, Japan en China. Zonder de euro zou Nederland er heel anders voor staan in deze tijd van recessie. Maar de EU gaat over veel meer dan over economie, geldzaken, landbouw en milieu. De Europese Unie bewaakt de vrede en de mensenrechten. Op het gebied van gelijke behandeling en emancipatie heeft Nederland veel aan de EU te danken. Haren en de EU De Harense delegatie is natuurlijk niet alleen naar Brussel gekomen om voorgelicht te worden over de werking van de Unie. Burgemeester Boumans wil graag weten hoe zijn gemeente optimaal kan profiteren van de Europese Unie. De gemeente dient communicatief te zijn, zich te informeren, zelf informatie uit te dragen en de weg naar het Programmasecretariaat goed te kennen. Zoveel mogelijk kennis vergaren over de Europese mogelijkheden en Europa meer integreren in het beleid. Grensregio’s hebben ook nog hun eigen mogelijkheden. Brussel De Harense groep heeft twee aangename, intensieve en leerzame dagen doorgebracht in een prachtige, bedrijvige stad. Het belang van de Europese Unie is veel duidelijker geworden. Het zou goed zijn als de Nederlandse burgers meer hoorden over wat er allemaal gebeurt in ‘Europa’, menen verscheidene Harense politici. Naast ‘Den Haag vandaag’ ook een rubriek ‘Brussel vandaag’, bijvoorbeeld, of een eigen Europese informatiezender. Na een stadswandeling op vrijdagmiddag, waarbij de griffier Paula Lambeck het aandurft driemaal over een koperen kinderkopje –symbool voor een kinderwens- te aaien, wordt de terugreis ingezet. Beladen met grijze strandlakens –over de herkomst waarvan gepast gezwegen zal worden- keren de Brusselgangers huiswaarts. In Haren wacht het bericht dat er een lokale partij is opgericht. Je kunt ook niet even weg of… Wil Legemaat