Opinie: René Valkema over zin en onzin van democratie

Door René Valkema, oud-raadslid van de gemeente Haren

 

Herindeling Haren: De zin en onzin over democratie

De afgelopen tijd heb ik veel zin en onzin gehoord en gelezen over democratie. Vooral de term ‘ondemocratisch’ springt daarbij in het oog. Ondemocratisch als beschuldiging voor het handelen van de provincie en haar bestuurders. Het zegt dat ons politieke systeem niet deugt en we verworden zijn tot een bananenrepubliek.

Ik snap de emotie over het ingrijpen van de provincie. Maar dat rechtvaardigt niet om ons democratisch systeem dan maar ten grave te dragen. De legitieme vraag moet zijn: ‘Heeft de provincie gedurende het proces op zorgvuldige wijze en voldoende gemotiveerd aangegeven waarom zij kiest voor het inzetten van Art. 8 van de wet Arhi’. Dat is de kern. Zie mijn eerdere bijdragen met betrekking tot onzorgvuldig handelen door de provincie.

Hoe zit het dan met de democratie?

Democratie betekent ‘volksheerschappij’. Het volk is soeverein. Hoe is die democratie in Nederland is vormgegeven?

De inrichting van de samenleving geschiedt bij het maken van wetten. Democratie gaat in essentie om het goedkeuren van wetten. Wetten hebben in een democratie autoriteit, omdat degene die de wetten moet gehoorzamen, deze wetten zelf of middels hun vertegenwoordigers hebben vastgesteld. Wetten zijn daarom legitiem en dienen te worden gerespecteerd.

Als Brouns ondemocratisch heeft gehandeld, dan heeft hij zijn besluit gedaan op willekeur en dus buiten de wet om. Is dat ook zo? Nee, het is een eigen bevoegdheid van de provincie die ‘het volk’ middels de wet ARHI aan de provincie heeft toevertrouwd. Ondemocratisch? Dat niet. Het gaat erom heeft Brouns de wet zorgvuldig toegepast?

De burger heeft de hoogste macht? Dat is alleen indirect het geval. In Nederland hebben wij een representatieve democratie. Dit omdat het onmogelijk is dat alle burgers gelijktijdig deelnemen aan een ‘volksvergadering’. Het ‘volk’ heeft daarom het maken van wetten in handen gegeven van beroepspolitici. Door middel van een referendum over wetten kunnen Nederlanders bijsturen, zoals met het Oekraïne verdrag is gebeurd. In een representatief stelsel is de ‘volkssoevereiniteit’ niet gewaarborgd. Daarom neemt de roep voor vormen van directe democratie toe: het referendum. Ik heb daarom in 2014 een referendum verordening gemaakt voor de gemeente Haren.

De provincie luistert niet naar de burger. Zij verliest het contact met die burger. Ze negeert de basis van de democratie. Het is allemaal populistische taal, waarbij Brouns en passant ondemocratisch handelen in de schoenen wordt geschoven. Dat kan er nog wel bij: Brouns als verrader van ‘het volk’. Het getuigt allemaal van weinig respect. Dit alles staat los van de vraag of de provincie zorgvuldig de wet heeft toegepast. Daar kun je kritische kanttekeningen bij plaatsen. Dus daar moet het over gaan binnen de democratische kaders en legitieme wetten. Dat is democratie. Tegelijk zou Brouns moeten weten dat de weerstand of boosheid in Haren het gevolg is van de economisering van de politiek, juridisering van de samenleving, doorgeschoten bureaucratisering, verder gaande schaalvergroting en het verwaarlozen van menselijke waarden.

De reactie in Haren is logisch daaruit te verklaren en ook logisch in het besef dat de democratische invloed via verkiezingen een farce is geworden. Juist daarom had Brouns meer tijd en aandacht moeten geven aan zijn motivatie tot het instellen van art.8 ARHI. Zal hij worden teruggefloten door de Minister? We zullen het snel weten.