Zag het klooster Yesse er dan zó uit? Opgravingen schetsen steeds beter beeld

De afgelopen weken hebben studenten van de opleiding Archeologie van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) onder leiding van dr. Stijn Arnoldussen veldwerk uitgevoerd bij het voormalige Cisterciënzer vrouwenklooster Yesse, dichtbij Haren. Het kloosterterrein is in bezit van Het Groninger Landschap dat in samenwerking met de RUG, de gemeente Haren en andere betrokkenen probeert de zichtbaarheid van de resten en de ontsluiting van het middeleeuwse terrein te verbeteren. Over het klooster is in 2017 een thriller verschenen, waarover onderaan dit bericht meer.

Het verdwenen klooster
Na een eerder onderzoek in 2017 is dit de tweede keer dat de studenten in Haren aan de slag gingen. Doel van het veldwerk is het bouwplan van het nu bovengronds volledig verdwenen klooster te achterhalen. De aangetroffen voorwerpen geven inzicht in de status en bedrijvigheid van het klooster dat van 1215 tot 1595 in bedrijf was. Hoewel van te voren nooit bekend is wat men bij het graven zal vinden, overtrof het aantal bijzondere vondsten de verwachting wederom.

Opnieuw pauselijk zegel aangetroffen
Groot was de verwondering dat ook dit jaar een pauselijke bulla werd aangetroffen. Een bulla is een zegel, meestal van lood en met een afbeelding van de heersende paus, dat als echtheidskeurmerk aan officiële pauselijke documenten werd gehangen. Vorig jaar vonden de studenten al een bulla van paus Gregorius de 9e (paus van 1227-1249), nu vonden ze een bulla van zijn voorganger, paus Honorius de 3e. Hij was paus van 1216 tot 1227. Dat betekent dat de zegel afkomstig is uit de beginjaren van het klooster. Dat er twee keer op dezelfde locatie een pauselijke zegel wordt gevonden is zeer uitzonderlijk.

Overige vondsten
Overige bijzondere vondsten die bij het onderzoek zijn aangetroffen betreffen de funderingen van het complex van kruisgangen en werkvertrekken rondom de kloostertuin. Er zijn aanwijzingen gevonden voor een wasruimte (lavatorium) en een 13e eeuws systeem van ondergrondse waterafvoer gebouwd uit kloostermoppen en leem. Ook zijn diverse andere voorwerpen geborgen die te maken hebben met de dagelijkse werkzaamheden als textielverwerking en met de religieuze aard van het terrein. Zo werd een loden broche of mantelspeld (fibula) aangetroffen met het tafereel van Sint Maarten die zijn mantel deelt met een bedelaar. Het zal in de 14e of 15e eeuw het kostuum van een van de nonnen van Yesse hebben gesierd.

Werkputten weer gesloten
De werkputten zijn vanaf deze week weer dicht. Nu gaan de archeologen op de universiteit verder met de uitwerking van alle aangetroffen sporen en vondsten. Er blijven nog de nodige vragen over, en de studenten van de RUG zijn dan ook nog lang niet uitgezocht op Klooster Yesse. Volgende zomer keren ze terug voor nieuwe opgravingen.

Roman (thriller) over het klooster in 2017
In juni 2017 verscheen de thriller ‘Verborgen erfenis van klooster Yesse’ van de hand van Hein Bloemink. In de roman speelt één van de nonnen van het klooster een hoofdrol. Het verhaal speelt zich deels in 1589 af, maar ook in 2016. Dan blijkt het Vaticaan de jacht te openen op voormalige kloosterbezittingen (grond) die in 1594 zijn geconfisqueerd door de provincie Groningen. Het boek verscheen bij uitgeverij Elikser (www.elikser.nl) en is ook te koop in de Harense boekhandels.

Bij de afbeeldingen:

Fig. 1 Bulla van Paus Honorius III. Op de voorzijde staat HONO RIVS PP III (Honorius II, PAPA) en op de keerzijde zijn Paulus (SPA: Sanctus Paulus Apostolus) en Petrus (SPE: Sanctus Petrus Episcopus) afgebeeld.

Fig. 2 Werkhypothese voor de reconstructie van het hoofdgebouw van klooster Yesse (model: Mart Scholte Lubberink / Stijn Arnoldussen). Hierbij is het grondplan volgens archeologisch onderzoek gebruikt en zijn de bouwmaterialen zoals leisteen en bakstenen uit de opgraving verwerkt. Oude Groninger kerken zoals Termunten en de ziekenzaal van Klooster Aduard dienden ook als voorbeeld.