Debat online: Harenaars wisselen meningen over Europa
In Haren de Krant worden geregeld meningen gewisseld en online lezen we soms zelfs een debat in geschreven vorm. Hierdoor geïnspireerd publiceren we hieronder een opinie van Harenaar (oud-raadslid) René Valkema over Europa. Dat is een verhaal waarover is nagedacht. Daarom leek het ons goed om repliek te vragen van prof. Pieter de Wilde, politicoloog uit Haren, gespecialiseerd in Europa. De krant maakte eerder een podcast met hem, naar aanleiding van zijn boek ‘Het veiligheidsverhaal van Europa’:
Hieronder leest u eerst de opinie van René Valkema en daaronder de reactie van Pieter de Wilde.
Verenigen we Europa om oorlog te voeren of verenigen we Europa om in vrede te leven?
Rusland bereidt zich voor op een oorlog met Europa. Die waarschuwing klinkt steeds vaker. Maar wie durft nog de volgende vraag te stellen: welke rol speelt ons eigen beleid in deze ontwikkeling? Die vraag lijkt in Europa nauwelijks nog bespreekbaar. Ondertussen stellen kinderen een veel eenvoudiger vraag: “Komt er oorlog?” Zij begrijpen intuïtief wat veel politici en commentatoren lijken te vergeten: oorlog is geen abstract geopolitiek spel, maar een catastrofe die generaties tekent.
Zijn wij werkelijk bereid de gevolgen van een directe confrontatie met Rusland te dragen? Zijn Europese burgers zich ervan bewust dat verdere escalatie kan uitmonden in een oorlog tussen kernmachten? Nog geen honderd jaar na twee wereldoorlogen lijkt Europa opnieuw een pad te bewandelen waarvan niemand de afloop kan overzien. Juist daarom verdient één vraag alle aandacht: verenigen we Europa om oorlog te voeren of verenigen we Europa om in vrede te leven? De Europese samenwerking ontstond niet om vijandschappen te verdiepen, maar om oorlog tussen Europese volkeren voorgoed te voorkomen. Waar is die belofte gebleven? In het publieke debat overheerst steeds vaker een moreel zwart-witbeeld. Wie pleit voor onderhandelingen of probeert de Russische veiligheidsvisie te begrijpen, wordt al snel weggezet als naïef of als spreekbuis van het Kremlin. Daarmee verschraalt het democratische debat. Democratie verliest haar kracht wanneer afwijkende analyses niet meer worden weerlegd, maar gediskwalificeerd. Journalistiek heeft juist dan een bijzondere verantwoordelijkheid. Niet om propaganda van welke zijde dan ook te herhalen, maar om machthebbers kritisch te bevragen en burgers volledig te informeren. Dat betekent ook: onderzoeken hoe Rusland dit conflict ziet. Niet omdat Rusland per definitie gelijk heeft, maar omdat vrede onmogelijk is zonder inzicht in de motieven, belangen en angsten van de tegenpartij. We kunnen eindeloos discussiëren over de vraag wie het internationaal recht het meest heeft geschonden, of over de rol van Poetin, de NAVO-uitbreiding, Oekraïne of andere geopolitieke factoren. Historici zullen daar nog decennia over schrijven. Maar de politieke vraag van vandaag is veel urgenter: zijn wij bereid de consequenties van ons eigen beleid te dragen als dit uitloopt op een Europese oorlog?
Europa presenteert zich als een gemeenschap van democratie en vrede. Dan moet diplomatie altijd de eerste keuze blijven, niet de laatste. Wie werkelijk gelooft in democratische waarden, sluit geen debat en boycot geen dialoog. Juist met een tegenstander moet worden gesproken. De Israëlische oud-minister Moshe Dayan verwoordde het eenvoudig: “Wie vrede wil, moet met de vijand spreken.” Daarom zouden journalisten regeringen en Europese leiders telkens opnieuw dezelfde vragen moeten stellen. Is werkelijk alles gedaan om escalatie te voorkomen? Zijn alle diplomatieke mogelijkheden benut? Welke risico’s lopen Europese burgers? En hoe voorkomen we dat ons continent opnieuw het toneel wordt van een allesverwoestende oorlog? De geschiedenis leert dat oorlog vaak niet begint met één onvermijdelijke stap, maar met een reeks politieke keuzes waarvan de gevolgen worden onderschat. Dat besef vraagt om bescheidenheid, zelfkritiek en bovenal om diplomatie. Ik weiger te accepteren dat een nieuwe Europese oorlog een vanzelfsprekend toekomstbeeld wordt. Russen en andere Europeanen delen hetzelfde continent. Dat legt een gezamenlijke verantwoordelijkheid op: niet om steeds meer wapens tegenover elkaar te zetten, maar om de vrede te herstellen. Uiteindelijk blijft slechts één vraag over die onze toekomst zal bepalen: verenigen we Europa om oorlog te voeren of verenigen we Europa om in vrede te leven?
Rene Valkema, Haren
Prof. Pieter de Wilde geeft antwoord:
Beste Rene,
Zorgen over vrede in Europa zijn begrijpelijk, gezien de Russische agressie en sabotage en het feit dat politici en militairen in Europa regelmatig de noodklok luiden over onze defensie. Gelukkig kan ik je verzekeren dat iedereen in Europa vrede wil. Maar de vraag is hoe we dat gemeenschappelijke doel bereiken. Daar verschillen de meningen over. Aangezien Europa Rusland niet als eerste zal aanvallen, is de kernvraag: hoe zorgen we ervoor dat Rusland ons niet aanvalt? Experts die zich hierover buigen geven twee antwoorden. Enerzijds zijn er experts die zeggen: Poetin voelt zich in het nauw gedrongen. Hij voelt zich bedreigd door NAVO-uitbreiding naar het oosten na de Koude Oorlog. Bewapenen zal hem nog meer in het nauw drijven. Anderzijds zijn er experts die zeggen: Poetin zoekt de vlucht naar voren. Zijn regime draait op corruptie en onderdrukking. De rijkdommen van het land worden weggesluisd naar de zakken van Poetin en zijn vriendjes terwijl de gewone Rus in armoede leeft. Om diens woede af te wenden, wijst Poetin op een niet-bestaande buitenlandse vijand, daarbij gebruikmakend van diep geworteld imperialisme in de Russische nationale identiteit.
Lijkt de huidige situatie meer op die van 1913, of juist die van 1938? In 1913 waren Europese grootmachten verwikkeld in een wapenwedloop. Bang om een langdurige oorlog op twee fronten te verliezen koos Duitsland er in 1914 voor om als eerste toe te slaan. De geallieerden dachten in 1938 hun les geleerd te hebben. Ze wilden Hitler vooral niet bedreigen. Ze accepteerden zijn gebiedsuitbreiding naar Oostenrijk en Sudentenland in de hoop dat het voor de Nazi’s genoeg zou zijn. Maar Hitler concludeerde dat zijn tegenspelers laf en zwak waren en bleef nieuwe eisen stellen en agressie tonen. Inmiddels zijn de experts het wel grotendeels eens. De huidige situatie lijkt veel meer op 1938 dan op 1913. De manier om de vrede die we allemaal willen te behouden is dan Poetin heel duidelijk maken dat ons aanvallen niet loont. We moeten hem doen geloven dat we niet te laf of te zwak zijn om onszelf te verdedigen als dat nodig is. Op 10 november organiseert NUT Groningen-Haren een discussieavond in de Ontmoetingskerk in Haren. Ik zal dan uitgebreider op dit thema ingaan. U bent van harte welkom.
Pieter de Wilde, Haren
Geen reacties