Column Huub (februari 2016)

De Passie van Bach

baart revolutionair opzien

Huub van ’t Hek / www.hektic.nl

De Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach is een klassiek voorbeeld van 18e eeuwse drang naar gelijkwaardigheid. De compositie is opgezet als een grote opera met twee gelijkwaardige, complementaire verhaallijnen: de evangelietekst van Matthäus in kerkelijke, aan het Gregoriaans ontleende recitatieven tegenover de Dochters van Zion en de Beminde Gelovigen in wereldlijke, moderne operarecitatieven en – aria’s. Inclusief de choralen een prachtige Opera da Chiesa. De Dochters van Zion zijn in de opera van Bach de metafoor voor de vrouwen van de 18e eeuw. Waar en wanneer vindt een vrouw de erkenning dat zij samen met de man de definitie van de mens is? Waar en wanneer in de geschiedenis zal zij, net als Jezus, mogen opstaan uit haar eigen dood?  Bach geeft de vrouw in de actuele discussie een stem, zoals de beminde gelovigen gedurende de gehele opera een nieuwe, gelijkwaardige stem krijgen. Ook in de barokmuziek wordt de feminiene lichaamstaal uitgedrukt in snaar- en strijkinstrumenten. Blaasinstrumenten staan voor de masculiene lichaamstaal. De spraak leeft zich uit in klanknabootsing en/of de informele betekenis van een woord. Voorbeeld: de aria “Buss und Reu”, geschreven voor (mannelijke) alt en twee fluiten. Hoor hier de gelijkwaardige emoties van BussundReue / Busentreue, boezemvriendschap, de nieuwe verhouding tussen Jezus en de beminde gelovigen. Dat geldt ook voor “Spezerei”, omdat “Spezi” een informeel woord is voor een boezemvriend. Met “(Erb)arme (D)ich” is het niet anders. Begeleiding van een strijkkwintet duidt op sterke feminiene emoties.  Als Petrus Jezus driemaal heeft verloochend, is het de soloviool die de stem van iedere vrouw vertolkt. Omdat de maatschappelijke ontkenning van de vrouw totaal vergelijkbaar is met de ontkenning van Jezus door Petrus. De klank van “Arme Ich” zingt in ons na. De opera Matthäus Passion heeft een revolutionaire conclusie. Begraaf de ongelijkwaardige, goddelijke hiërarchie om ruimte te maken voor de menselijke gelijkwaardigheid van het christelijke denken.