Opinie: Op zoek naar oorsprong van Zwarte Piet – lees meer…

Door Harm Jan Verweij

Zwarte Piet: een vreemde discussie

Ik heb de zwarte pietendiscussie nooit begrepen, gewoon omdat ik Zwarte Piet nooit heb geassocieerd met mensen van Afrikaanse herkomst: hij heeft een andere kleur dan zwarte mensen, heeft andere trekken in het gezicht, hij is geheel anders gekleed, praat anders en gedraagt zich anders en zelfs zijn kroespruik ziet er niet uit als het kroeshaar van zwarte mensen.

De oorsprong van Zwarte Piet is onzeker maar er bestond al een Zwarte Piet-achtige begeleider van Sinterklaas in de middeleeuwen, ver voor de slaventijd. Het was een soort duivel, als tegenhanger van de goedheiligman en in Tsjechië wordt nog steeds op die manier het kinderfeestje gevierd (zie foto’s). De hedendaagse Nederlandse variant is halverwege de 19e eeuw bedacht door Jan Schenkman: hij maakte er een soort nar van en zo werd Zwarte Piet een welkom tegenwicht voor de angst die veel kinderen vroeger hadden voor de goedheiligman die elk jaar naar Nederland kwam om kinderen te beoordelen of ze stout of zoet waren geweest, of ze cadeautjes kregen of de roe of zelfs misschien wel meegenomen zouden worden in de zak naar Spanje.

Tegenwoordig is Sinterklaas niet meer die strenge rechter, hij is inmiddels uitsluitend nog een kindervriend maar Zwarte Piet had zich als grappenmaker allang onmisbaar gemaakt als onderdeel van het kinderfeest. En dan was het altijd maar goed dat hij zwart als roet was: dan bleef hij onherkenbaar voor de kinderen en konden ze niet zien dat hij eigenlijk oom Kees of de buurman was.

Volgens mij is Zwarte Piet in wezen de onschuld zelve maar nu blijken er mensen te zijn die hem associëren met het slavernijverleden in onze voormalige koloniën, volgens mij gaat het vooral om mensen met een Antilliaanse of Surinaamse achtergrond maar dit geldt lang niet voor allemaal: als ikzelf Surinaamse mensen hoor praten dan leer ik hoe het Sinterklaasfeest ook daar gevierd werd maar dan met een zwarte Sinterklaas en wit geschminkte pieten. Volgens mij hebben de mensen in Suriname die zo het kinderfeestje vorm gaven goed begrepen waar het bij het Sinterklaasfeest om gaat.

Dat er desalniettemin ook mensen zijn die blijven hameren op hun standpunt dat de figuur van Zwarte Piet zijn oorsprong vindt in het Nederlandse slavernijverleden maakt bovenal duidelijk dat de gevolgen van dit slavernijverleden door bijna alle witte Nederlanders ernstig worden onderschat maar ik weet niet in hoeverre wit Nederland er goed aan zou doen om mee te gaan in alle gevoeligheden die zo’n onverwerkt verleden kan veroorzaken. Ik denk dat dit probleem een andere benadering behoeft dan het creëren van pieten in nieuwe kleuren. Ik denk dat het beter zou zijn om veel eerlijker en opener te zijn over deze zwarte bladzijde uit onze vaderlandse geschiedenis.

En als het gaat om het Sinterklaasfeest: ik vind het belangrijk dat het een leuk feestje is voor kinderen, voor alle kinderen. Mocht blijken dat donker gekleurde kinderen ongelukkig worden door Zwarte Piet omdat dit negatieve effecten heeft op hun zelfbeeld: dan hebben we een probleem dat toch echt opgelost moet worden. Is dit niet het geval dan kunnen we beter de mensen die worstelen met het onrecht van driehonderd jaar slavernij ervan overtuigen dat Zwarte Piet daar toch echt helemaal los van staat.

Bijschrift bij foto’s:

Deze foto’s laten een Tsjechisch Sinterklaasfeestje zien en zijn gemaakt door de Tsjechische amateurfotograaf Karel Kubin. Ik heb zijn toestemming voor publicatie en als extra commentaar geeft hij: “de zwart beschilderde mensen zijn geketende duivels die zakken steenkool met zich meedragen en zijn als symbool bedoeld om kinderen eraan te herinneren dat het kwaad eerlijk bestraft wordt. Het heeft niets te maken met zwarte mensen of Afrikaanse landen”