Opiniestuk Charles Vlek uit Onnen: Herindeling
Door Charles Vlek, Onnen
Wie zich er een beetje in verdiept kan zijn ogen bijna niet geloven. Onder druk van Rijk en Provincie neemt de 202-jarige gemeente Haren binnen vier maanden een voorlopig besluit tot fusie met Groningen en Ten Boer. Dit gebeurt in grote onzekerheid, zonder diepgaand onderzoek, zonder grondig debat en zonder veel inspraak van de bevolking. Pas op 19 maart komt er een ‘burgerraadpleging’ over de bestuurlijke toekomst van Haren.
Ons gemeentebestuur vindt dat het zijn taken niet langer aan kan. Dit bestuurlijke tekort zou vanaf 2015 alleen maar groter worden. Want dan komen ook de jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning (AWBZ) en ‘arbeidsparticipatie’ erbij. Samenwerking met buurgemeenten leek dus noodzakelijk. Maar in febr. 2013 adviseerde de commissie-Jansen dat grotere gemeenten ‘toekomstbestendiger’ zijn dan regionale samenwerkingsverbanden.
Sindsdien wil de Provincie de 23 Groningse gemeenten verminderen tot 6 grotere fusiegemeenten. Eén daarvan, Groningen/Ten Boer/Haren zou met 216.000 inwoners een bestuurlijk waterhoofd worden, met daarin 37% van de provinciale bevolking.
Op de achtergrond speelt dat het kabinet-Rutte niet alleen aanstuurt op grotere gemeenten. Het wil op den duur ook de 12 provincies indikken tot 5 grote ‘landsdelen’.
Gemeentebestuur laat zich meeslepen
In dit overhaaste en ongewisse avontuur laat Haren zich wat al te gemakkelijk meeslepen. Tijdens de raadsvergadering van 24 juni vindt een meerderheid gemeentelijke herindeling onontkoombaar. Want men vindt Haren zwak, de Provincie wil het, en Groningse buurgemeenten hebben al gekozen voor herindeling in plaats van samenwerking. En Drenthe is niét aan het herindelen, dus Tynaarlo staat alleen open voor samen-werking. Dat Haren (plm. 19.000 inwoners) ook zelfstandig kan blijven wordt niet meer serieus overwogen, ook al zei de coalitie in sept. 2012 nog: “De zelfstandigheid van Haren staat niet ter discussie.”
Op 24 juni krijgen B&W de opdracht om de Harense bevolking nader te informeren én te horen. Eind augustus verspreidt het college een simpele enquête over belangrijke kenmerken en voorzieningen van Haren, met de vraag wat burgers verwachten van fusie met Groningen/Ten Boer of Tynaarlo. Begin september zijn er informatiebijeenkomsten in Haren, Glimmen, Onnen en Noordlaren. Daar blijkt dat ook B&W zelf belangrijke vragen niet kunnen beantwoorden.
De gemeentelijke enquête wordt door minder dan 3% van de kiezers ingevuld. Uit de informatiebijeenkomsten en diverse enquêtes blijkt dat de meerderheid van de bevolking wel voelt voor aansluiting bij Tynaarlo. Drie vragen komen steeds weer naar voren: (1) Waarom herindeling? (2) Waarom zo’n haast? (3) Waar blijft de noodzakelijke informatie?
Onderzoek en vervolgonderzoek
In september komt adviesbureau Zuiderlicht met een ‘quick scan’ over gemeentelijke herindelingen in Nederland. Helaas kan Zuiderlicht weinig zeggen over de optimale grootte en de bestuurskracht van fusie-gemeenten. Ook blijft onduidelijk in hoeverre gemeentelijke herindeling kostenbesparend uitpakt. Zou dus gemeentelijke samenwerking niet toch beter zijn dan herindeling?
In oktober-november laten B&W vervolgonderzoek uitvoeren. De resultaten hiervan worden op 14 november bekend gemaakt, tezamen met het B&W-voorstel om te fuseren met Groningen/Ten Boer. Dit zou de snelste, krachtigste, duurzaamste en best-aansluitende oplossing zijn. B&W beseffen dat veel inwoners, vooral in de buitendorpen, aan Tynaarlo de voorkeur geven. Maar, zeggen ze, over het landelijke karakter van Haren “kunnen goede afspraken worden gemaakt.”
Kortom, volgens B&W is Groningen/Ten Boer de beste, ja zelfs de enige fusiepartner. Want samengaan met Tynaarlo overschrijdt niet alleen de provinciegrens maar ook het zeer krappe tijdschema van het provincie-bestuur: op 1 december moet er een principebesluit liggen.
Chaotische, onduidelijke besluitvorming
En dus wordt op 25, nee: 26 november om 1.30 uur ’s nachts, na 6½ uur vergaderen door 10 tegen 7 doodvermoeide raadsleden een onduidelijk ‘voorlopig besluit’ genomen tot fusie met Groningen/Ten Boer. In de raads-vergadering van 16 dec. wordt dit besluit nader omschreven: het is een zeer voorlopig principebesluit waarover alle burgers zich vóór of tegen mogen uitspreken bij de gemeenteraadsverkiezingen op 19 maart.
Maar het nachtelijke principebesluit van 26 november was ook weer niet zó voorlopig dat B&W even wachtten met het doorgeven ervan aan de besturen van stad en provincie Groningen. Bovendien greep de burgemeester direct de gelegenheid om het besluit aan alle inwoners mee te delen via haar Voorwoord in de Gemeentegids Haren 2014:
“Dat we gaan fuseren is een feit. (..) Wat gaat de fusie met Groningen/Ten Boer ons brengen aan goede dingen..?”
Loopt onze tijdelijk-waarnemend burger-moeder niet iets te hard voor de troep uit, in plaats van bedaard op de winkel te passen?
Hoe gaat het nu verder?
Eind januari zal een (uitgesteld) ‘Initiatief-voorstel-Referendumverordening’ van het CDA in de gemeenteraad worden behandeld. Tegelijkertijd zullen B&W samen met de fractievoorzitters bepalen hoe de Harense bevolking verder wordt geïnformeerd (b.v. via een ‘Herindelingskrant’). Ook zullen zij de burgerraadpleging van 19 maart organiseren.
Het gaat feitelijk om drie verschillende toekomstbeelden: (1) Haren blijf zelfstandig, (2) Haren fuseert met Tynaarlo, en (3) Haren fuseert met Groningen/Ten Boer. Alle drie scenario’s hebben onzekere voordelen én nadelen. Alle drie moeten goed worden doordacht en uitgewerkt. Dat vereist een beschrijving van aanpak en gevolgen voor de kortere en de langere termijn. Want anders kan niemand een goede vergelijking maken, laat staan een overtuigende keuze bepalen.
Daarbij ligt er altijd nog de vraag waarom de Provincie Groningen met haar (slechts) 580.000 inwoners niet zélf die lastige boven-gemeentelijke taken op zich kan nemen. Dan kunnen de meeste Groningse gemeenten, met goede afspraken, gewoon blijven bestaan. Zou dat niet beter zijn voor de lokale democratie en de gemeenschapszin van de burgers?
Herindeling: een vrije keuze
B&W zullen zeggen: “Ja, hoor eens, onze raad heeft ‘voorlopig’ gekozen voor Groningen/Ten Boer. Dáárvoor gaan wij nu proberen om draagvlak te krijgen.” Maar sinds febr. 2013 heeft de Provincie grote druk uitgeoefend. B&W zelf hebben overhaast gehandeld, onvoldoende informatie verstrekt, de raad te weinig bedenktijd gegund en de burgers nauwelijks laten meepraten.
Kortom, de krakkemikkige besluitvorming van 25/26 november kan niet écht serieus worden genomen. Daardoor ligt de kwestie-herindeling eigenlijk weer helemaal open. De Harense bevolking heeft dus alsnog het recht op een eigen vrije en weloverwogen keuze.
Hierover zal ook het Burgercomité Herindeling Haren zich wel weer gaan roeren. Dit comité heeft geen eigen voorkeur. Maar het wil wél dat eerst het ‘waarom, wat en hoe’ van een herindeling glashelder wordt uitgelegd, tezamen met de voor- en nadelen van de verschillende toekomstscenario’s.
Het zou goed zijn als er in Haren, Glimmen, Onnen en Noordlaren nieuwe informatie- en discussieavonden worden georganiseerd. Dan kan iedereen zich een helder beeld vormen en een ‘toekomst-bestendige’ voorkeur bepalen met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart.
Iets voor het Burgercomité Herindeling Haren samen met de dorpsverenigingen en buurtvereniging Oosterhaar?
Onnen, jan. 2014 Charles Vlek
24 reacties