Op zondag 26 augustus sprak ds. Marja de Jager van de Gorechtkerk de volgende preek uit.

Preek bij de viering van het Heilig Avondmaal: de tweede broodvermenigvuldiging

Lezing uit het O.T. 2 Koningen 4: 42-44;

Lezing uit het N.T. : Marcus 8: 1-21;

Zingen: Tussentijds 65: 1, 2, 3, 4  (Naar dit lied wordt in de preek verwezen)

 

1. Aan de oever van het meer,
luisteren velen naar de Heer.
Maar ze zijn de tijd vergeten,
en er is haast niets te eten.
Meester, stuur de mensen vlug,
allemaal naar huis terug.

2. Waarom geeft gij hun geen brood?
Heer, de schare is te groot,
en wij hebben niets te missen
dan vijf broden en twee vissen,
en waar komt het geld vandaan
als wij eten kopen gaan?

3. Breng het eten dat er is,
Breng het brood en breng de vis.
Want al zijn wij hier met velen,
eerlijk zullen we alles delen:
Here, zegen deze spijs,
en bewaar ons straks op reis.

4. Zo kreeg iedereen zijn deel
en er was zelfs brood te veel.
Niemand zat met lege handen,
het overschot ging in twaalf manden.
En het was voor allemaal
het wonderlijkste avondmaal.

 

Gemeente van onze Here, Jezus Christus,

 

Stel: Ik vraag u om zo uit het hoofd het verhaal van de wonderbare spijziging na te vertellen. Voor de meesten van u een overbekend Bijbelgedeelte. Of, zullen we het maar niet gewoon eens proberen? Wie komen er in voor? Waar speelt het zich af? Hoeveel broden en vissen zijn er? Hoeveel mensen zijn er? En hoeveel korven brood blijven er over?

Toen ik nog als juf op school werkte, heb ik dit verhaal, bij de dagopening vaak mogen vertellen. Ik probeerde dan zo mooi mogelijk de mensen en de omgeving te schilderen: ‘Zie ze daar zitten in het verse groene gras aan het oever van het meer. Al die verschillende mensen die bij Jezus gekomen zijn: Kijk , daar zit de kleine Joas, samen met zijn vader en moeder. En is dat niet de kreupele Aram  en die daar de blinde Anna? En kijk eens hier:…ja, dat moet Esther zijn, dat zij hier ook is…zij blijft anders altijd het liefste thuis’. Al vertellend probeerde ik de kinderen mee te trekken in het verhaal. Ik beeldde Jezus’ handelingen van het danken en breken van het brood uit en deed voor hoe de leerlingen hard heen en weer renden om al die duizenden mensen van brood te voorzien.

 

Maar welk bijbelverhaal ik nu precies vertelde: ik had er geen idee van. Want ik stond er niet bij stil dat er in de Bijbel verschillende spijzigingsverhalen staan. Nu weet ik dat Matteüs dit verhaal vertelt en Lucas en Johannes. En dat Marcus het zelfs twee keer vlak na elkaar beschrijft. Eerst in hoofdstuk 6 en later in hoofdstuk 8. Geen verhaal is precies hetzelfde, elke Evangelist legt zijn eigen accenten. Vandaag concentreren we ons op Marcus. De verhalen van de andere evangelisten komen het meeste overeen met zijn eerste verhaal over de vijf broden en twee vissen. We zongen erover in het lied voor de preek:‘aan de oever van het meer, luist’ren velen naar de Heer’. Het vertelt dat Jezus zijn leerlingen opdraagt om de eindeloze schare mensen die bij hem gekomen is, te eten te geven. 5000 zijn het er. Jezus voelt medelijden met hen omdat ze lijken op schapen zonder herder. Goed leiderschap ontbreekt in Israël. Het verhaal speelt op een groene heuvel, een omgeving die past bij een ronddolende kudde. De discipelen hebben vijf broden en twee vissen bij zich. Dit wordt wel uitgelegd als een verwijzing naar de vijf boeken van Mozes en naar de Tora, de twee stenen tafelen met de tien geboden erop. De twaalf manden die over zijn, staan voor de twaalf stammen van Israël. Jezus is als Herder gekomen om Israël te voeden en te leiden. Hij schenkt een overvloed aan leven.

 

Ja, dat doet Hij ook in dat andere verhaal uit hoofdstuk 8. Nu zijn er 4000 mensen die niet te eten hebben. Ze zijn bij hem gekomen in de woestijn uit alle vier de windstreken. Ook over hen is Jezus met ontferming gewogen. Zijn ontferming geldt niet alleen zijn eigen volk, ook de mensen daarbuiten in de Griekse en Romeinse gebieden. Drie dagen zijn ze bij hem. Een ontroerende verwijzing naar de drie dagen van Pasen. Dan vraagt Jezus zijn leerlingen hoeveel brood ze hebben. ‘Zeven’, antwoorden ze. En, voegt Marcus eraan toe, ook een paar visjes. Opvallend: hier geen vijf broden en twee vissen, hier zeven broden, het getal van de volheid. En zie: er blijven ook zeven manden vol over. Genoeg om de hele wereld te voeden. Dit verhaal is grensoverschrijdend. Gods overvloed geldt niet alleen Israël. Wat Hij in Jezus schenkt aan liefde, genade, vergeving en genezing, daaraan mogen alle mensen zich voeden en laven. Door Jezus geeft God ieder mens brood in handen om van te leven.

 

Om dit te begrijpen, luisteren we naar andere verhalen over brood in de bijbel. Toen Mozes met het volk – onderweg in de woestijn – zijn ogen ten hemel sloeg, daalde het manna als dauw op de aarde neer. Genoeg voor iedereen. En de weduwe van Sarfat deelde haar laatste brood met Elia, maar de meel in de pot raakte niet op. En de profeet Elisa gaf opdracht honderd profeten te voeden met twintig gerstebroden. En zij aten ervan en hielden nog over. Altijd als het over brood gaat in de bijbel, twijfelt men of er genoeg is. Maar na de maaltijd blijkt altijd dat er overblijft. Brood is het beeld van het door God gegeven leven en wat daarin broodnodig is: geloof en vertrouwen. Als we geen geloof in het leven zelf hebben, dan komen te tekort om het leven aan te kunnen.  Als we er niet op vertrouwen dat God het leven in zijn handen houdt en erin zal voorzien, hoe houden we het dan uit?  Het denken vanuit: ‘we hebben niet genoeg’, kan ons leven zodanig bepalen dat we op den duur alleen nog maar kunnen uitgaan van tekort en gemis. We zien niet meer wat we wel hebben om van te leven.

Zo vergaat het de discipelen. Tot twee keer toe hebben ze het broodteken gezien. Bij God is leven in overvloed. Voor iedereen. Maar dan blijkt – terug in de boot- dat er maar één brood is voor hen allemaal. Ze hebben niet genoeg. Maar daardoor wel genoeg gespreksstof. Ze praten nergens anders over dan over dit tekort. Het ergert Jezus en roept hen tot de orde. ‘Waar zijn jullie nu helemaal mee bezig’, bijt hij hen scherp toe. Ja…, waar kunnen mensen zich wel niet allemaal druk om maken…, terwijl de zaken die echt aandacht verdienen blijven liggen. Bij Jezus draait het om ‘leven’ en om wat broodnodig is om dat leven zin te geven en menswaardig te laten zijn. En dan mogen wij ons in alle eerlijkheid afvragen wat het leven voor ons ‘het leven waard maakt’ en wat ons leven overvloedig maakt.

Redeneren wij vanuit gemis en tekort met alle zorgen en problemen van dien, of vanuit wat er voorhanden is en wat we daarmee kunnen doen. En dat geldt volgens mij ook voor de kerk. Richten we ons in de kerk vooral op wat we tekort komen of durven we in vertrouwen te leven met wat er is. En daarop overvloedig inspelen. Dan zal kunnen blijken dat weinig veel is. De discipelen hebben dit met eigen ogen mogen aanschouwen, maar ze zagen het niet. Tot twee keer toe waren ze getuige van het teken van het brood en hebben het niet begrepen. Hun ogen zijn blind voor Jezus ‘Het brood des levens’, hun oren doof voor zijn geloofwaardige woorden. Daarom brengt Jezus hen zijn tekenen in gedachtenis. ‘Weten jullie het nog?’, vraagt Hij hen, ‘hoeveel manden vol stukken brood jullie hebben opgeraapt bij de 4000  bij de 5000?’ Twaalf en zeven antwoorden ze. Voor iedereen genoeg. God schenkt brood, genoeg om van te leven. Echt te leven in geloof en vertrouwen. En wie dat ervaart, gaat leven van wat er is in plaats van wat er niet is. Die gaat leven in gedachtenis aan Jezus – het brood des levens- die zijn leven deelde met velen. En prijsgaf om ons te redden van zonde en dood.

Vanmorgen delen wij brood met elkaar. Geen grote brokken. Een klein stukje, genoeg om van te leven. En we denken aan Jezus, zijn weg en zijn werk, zijn lijden, dood en opstanding. Steeds weer brengen we Jezus in gedachtenis, opdat we niet vergeten en dankbaar Hem met open ogen en open oren volgen. Opdat daarin een overvloed aan leven zichtbaar wordt! Amen.