Printplaat

Het afgelopen jaar heb ik een boek gelezen dat mijn wereldbeeld heeft veranderd. Het heet ‘Wij zijn ons brein’ door Dick Swaab. Als mijn wereldbeeld een appelboom was, dan heeft hij door zijn boek flink aan die boom geschud. Mijn vooroordelen vielen als overrijpe appels op de grond. Swaab beweert dat de hersenen de printplaat zijn, waar ons gedrag grotendeels vastligt en wordt aangestuurd, of je het nu wilt of niet. In die printplaat zitten duizenden verbindingen. Als één daarvan niet de goede aansluiting heeft op de ander kan het flink misgaan. Swaab zegt dat op de printplaat feitelijk al is vastgelegd dat iemand pedofiele gevoelens zal hebben, of een gebrek aan geweten, of een drang om zwerver te worden of om gewelddadig te worden. Homofilie en veel karaktertrekjes liggen vast. Als een hersenchirurg een hersenkwabje afklemt kan de patiënt prompt niet meer praten of rekenen, zo nauw steekt dat. De hersenen (de printplaat dus) worden tijdens de eerste weken van de zwangerschap gevormd. Als het fout gaat, gebeurt dat dus in die weken. Als de moeder rookt, drinkt, drugs of verkeerde medicijnen gebruikt is het logisch dat er met de printplaat iets mis kan gaan. Gaandeweg het lezen van dit boek bekroop me het ongemakkelijke gevoel dat drugsverslaafden, moordenaars, pedofielen, transseksuelen, adhd-ers, oplichters, filantropen en sociaalbewogen mensen zijn voorbestemd voor hun gedrag in het leven. Dat is ingewikkeld: want hoe kan ik dan fout gedrag nog veroordelen of bestraffen? Het was zo vertrouwd om een man in vrouwenkleren na te wijzen, criminelen ‘op te knopen’ en zwervers een ‘eigen schuld’ toe te fluisteren. Waar moet dat heen als prettig gedrag geen verdienste meer is en vuil gedrag niet meer verwijtbaar? Het voelt opeens alsof ik een man met één been verwijt dat hij niet wat sneller doorloopt. Ja, die Dick Swaab heeft het me wel lastig gemaakt. Of juist niet. Misschien haalt het wat venijn uit mijn denken. Minder zwartwit, minder veroordelend. Help, word ik (nu ik 50 ben) een zacht ei? Of heet dit: inzicht komt met de jaren? Ik wens u en uw printplaat een gelukkig 2012.

Hein Bloemink