De krant die je leest van A tot Z
Woensdag 14 januari, 2026
Deze post is bekeken 2280 keer.

donderdag 27 november 2025

Column:

Column van de natuurwaarnemer – november 2025

Door: Redactie

Oogstrelende Nonnetjes

Door Johannes Ruben
Natuurwaarnemer vanaf balkon Erasmusheem Haren

Het zijn niet de ‘witte nonnen’ van het voormalige middeleeuwse klooster Yesse bij Haren die baden in Haren-plas Wolddeelen. Want de plas ontstond pas veel later in de 19de eeuw door turfafgraving. We hebben het nu over watervogels genaamd ‘nonnetjes’. Vooral het mannetje met zijn spierwit verenkleed en zwarte aftekening is oogstrelend. Het vrouwtje is bruingrijs met witte keel en een kastanjebruine voorhoofd. Deze in Nederland overwinterende vrij schaarse korte afstandstrekkers zijn afkomstig uit het noorden van Rusland, Siberië en Finland. Waar ze voorkomen in heldere visrijke zoetwatermeren, plassen en bij bossen waar ze broeden. Vooral in de wintermaanden zijn ze in grote getale aanwezig in het IJsselmeer en Markermeer waar ze spiering vangen. Ook in Haren-plas Wolddeelen, waar de waterkwaliteit en voedselaanbod van kleine visjes gunstig is zijn ze jaarlijks te vinden. In het voorjaar trekken ze weer naar hun noordelijke gebieden om er te broeden. Ze maken hun nesten in boomholtes van bij voorkeur zwarte spechten. Ook de brilduiker doet dat en beide vogelsoorten vechten in hun habitat om de broedplaats, waarbij het nonnetje het dominantst is. De vrouwtjes deinzen er niet voor terug om haar eieren bovenop de eieren van brilduikers te leggen. De brilduiker is een uiterst schaarse broedvogel in Nederland. Deze soort heb ik in Haren-plas Wolddeelen maar drie van gezien. Dit in tegenstelling tot de nonnetjes waarvan ik er van 2018 tot heden) in totaal 410 zag. Het nonnetje is de kleinste zaagbek en ook ter plaatse is de grote zaagbek te zien en alle drie soorten zijn duikeenden.

3 reacties

willy zegt:

n.a.v. “De vrouwtjes deinzen er niet voor terug om haar eieren bovenop de eieren van brilduikers te leggen”
Welke vogel broedt die eieren dan uit? Gedragen de nonnetjes zich net als de koekoek en laten de brilduiker
het werk doen of broeden ze zelf verder en zorgen daarna voor de jongen van de brilduiker?

Johannes Ruben zegt:

Dank voor je interessante vraag! Ik heb er even in moeten duiken, maar hierbij het antwoord. Het fenomeen waarbij nonnetjes hun eieren in het nest van brilduikers leggen (en soms andersom) noemen we broedparasitisme. Dit gebeurt bij meerdere eenden en komt vaker voor dan je misschien denkt. Soms kunnen brilduiker en nonnetje zelfs kruisen, ondanks dat ze niet direct verwant zijn.

Als een nonnetje haar eieren in een brilduikernest legt, broedt het vrouwtje brilduiker deze eieren meestal gewoon uit. Hoe vaak dit precies gebeurt en hoe vaak de eieren succesvol uitkomen, is nog onvoldoende onderzocht.

De kuikens verlaten binnen één dag het nest. Ze zijn nestvlieders, wat betekent dat ze meteen zelf voedsel moeten zoeken. De ‘moeder’ begeleidt de kuikens, maar voert ze niet. Soms sluiten kuikens zich later aan bij andere groepen jonge eenden, zogenaamde crèches, zodat ze opgroeien in grotere gemengde groepen.

Omdat brilduikers en nonnetjes dezelfde leefomgeving hebben en de jongen vanaf het begin zelfstandig foerageren, heeft het verschil tussen soorten vermoedelijk weinig invloed op hun overleving of verzorging.

willy zegt:

Leuk , dat je het uitgezocht hebt.
Anders dan bij de koekoek broeden de nonnetjes dus zelf ook op een eigen nest , terwijl ze ondertussen
soms eieren in het nest van de brilduiker leggen. In natuurfilms zie je wel jonge eendekuikens van grote hoogte naar beneden springen, dit kunnen dus kleine nonnetjes of brilduikers zijn, die de boomholte verlaten.

Wilt u reageren?




Wij plaatsen alleen inhoudelijke reacties. Reacties met voornamelijk slogans en kreten worden niet gepubliceerd.


Recente berichten



Recente reacties