Zo lang mogelijk op jezelf blijven wonen. Waarom eigenlijk?

Zelfstandigheid, je eigen stekje tot aan het einde der dagen. Heiligdommen zijn het. Inmiddels stimuleert de overheid die drang naar zelfstandigheid. Niet naar het bejaardenhuis maar juist zo lang mogelijk thuis op eigen benen staan.Thuiszorgorganisaties lopen het vuur uit de schoenen om achter al die voordeuren adequate hulp te bieden. Circusartiesten met schoteltjes op stokjes lijken zij.

En ligt achter die voordeuren dan ook werkelijk het geluk? Niet altijd.

Vaak vinden zorgverleners op hun route mensen voor wie de zelfstandigheid is verworden tot een eenzame kwelling.

De vraag is dus: zo lang mogelijk op jezelf wonen, waarom eigenlijk?

We peilden de opinies en presenteren u het palet…

R. Cator, huisarts in Haren:
Oplossing zit in de mens, niet in zijn woning

Het is erg moeilijk om concreet op een algemene vraag te reageren, ik heb altijd met individuele gevallen en unieke personen en situaties te maken. Er is volgens mij een onderscheid tussen zelfstandig in je eigen huis blijven wonen en zelfstandig zijn.

Over het algemeen denken mensen dat zelfstandig zijn zolang ze thuis zijn, maar is dat zo? Wat heb je aan een bovenverdieping als je zelf de trap niet op kan? Wat heb je aan een eigen tuin als je er niet in kan lopen? Wat heb je aan een complete keuken als je niet kan koken?

Zelfstandigheid zit niet in de woning, maar in de persoon, in zijn lichamelijke en mentale mogelijkheden. Niemand wil zijn vertrouwde omgeving verlaten.

Ik denk dat het ook goed en gezonder is dat oudere mensen zo lang mogelijk tussen hun vertrouwde spullen op hun oude plek blijven, een oude boom moet je niet verplanten, maar het moet wel kunnen.

Afhankelijk van de eigen mogelijkheden is met behulp van thuiszorg en mantelzorg een optimale situatie thuis te krijgen, maar dat is zeker niet in alle gevallen zo, soms is verhuizen naar een andere woonvorm een betere oplossing.
Je kunt niet stellen dat mensen die thuis blijven, betere of slechtere zorg krijgen, ook niet dat ze meer of minder eenzaam zijn.

Zelfstandigheid en eenzaamheid zitten in de mens en niet in de woning.

Ds. J. Ridderbos, predikant bij de Gereformeerde Kerk van Haren-Onnen:
Niet efficientie, maar mens centraal

Zelfstandig wonen is volgens mij slechts een deel van het probleem. In tal van huizen woont een persoon, die in z’n eentje eet. Ik denk vaak, wat jammer dat mensen wel bij elkaar op de koffie gaan, maar niet bij elkaar gaan eten.

Bij vele huizen waarin een persoon woont, staat een auto. Vaak denk ik: wat jammer dat die autos niet veel meer gebruikt worden om mensen die daaraan behoefte hebben te vervoeren.

Ik heb niets van een communist in mij. Gemeenschappelijk eigendom is voor mij geen dogma. Ik denk wel dat wanneer we meer communaal zouden omgaan met ons bezit, dat dit veel beter tot z’n recht zou komen.
En om een heikel punt aan te roeren, dat geldt volgens mij ook voor de grond. Grond, bouwterrein is schaars en dus duur. En dat betekent vaak dat gemeenschapsvoorzieningen niet in de kern van ons dorp gerealiseerd kunnen worden.
Mensen blijven lang, in mijn ogen te lang, zelfstandig wonen omdat ze geen betere plek kunnen kijgen.

Ikzelf zou hopen op een gemeentebestuur met creatieve ideeen. In de Kerkstraat staat bijvoorbeeld een schoolgebouw dat op termijn vrij komt. Het zeggen is dat in dat schoolgebouw een dependance komt van een middelbare school. Waarom wordt dat gebouw niet verbouwd tot een wooonplek voor senioren? Prachtige hoge kamers, met vele mogelijkheden, midden in het dorp. En de winkels zijn dichtbij. Geen zorgcentrum, maar een wooncentrum waarin mensen veel privacy hebben en tegelijkertijd allerlei voorzieningen met elkaar delen.

Ik ga niet (in de eerste plaats) uit van de efficientie van de hulp. Ik pleit ervoor om de minder mobiele mens centraal te stellen. Biedt hem of haar de kans om zich te ontplooien in een situatie waarin zelfstandigheid en wederkerigheid gemengd zijn.

Margriet Jansen, Stichting Welzijn Ouderen:
Regie is ook: woonkeuzes kunnen maken.

Vanuit mijn ervaring denk ik bij dit dilemma meteen aan ouderen die onder vaak moeilijke omstandigheden er ontzettend veel voor over hebben om in het eigen huis te kunnen blijven wonen. Moeilijke omstandigheden veroorzaakt door de vaak ingewikkelde manier om de noodzakelijke hulp te organiseren. Dikwijls betekent dit dat de druk op de mantelzorger(s) (partners, kinderen) groot is en dat er verschillende hulpverleners, soms wel twintig verschillende per week, over de vloer komen. Dankzij deze inzet is het vol te houden maar het is een kwetsbaar evenwicht. Toch liever op deze manier thuis dan te kiezen voor een opname in een voorziening. Bij het vragen naar het waarom komt ondermeer naar voren dat echtparen bij elkaar willen blijven ook al heeft de ene partner (veel) meer hulp nodig dan de ander.Vaak komt bij verder doorvragen naar voren dat ouderen ondanks hun afhankelijkheid van anderen en het verlies van privacy, thuis het gevoel houden dat ze de regie over hun leven nog in handen hebben. Dit is een erg belangrijk gevoel en blijkbaar wordt dat gevoel opgeroepen door het thuis wonen.

Maar hoe zit dit het dan met de eenzaamheid van ouderen? Zijn ze dan niet beter af in een tehuis.

Ik heb eenzaamheid gezien bij thuiswonende ouderen net zo goed als bij bewoners van een tehuis. Eenzaamheid los je blijkbaar niet alleen op door mensen tussen anderen te laten wonen. Ook met goede zorg alleen los je het niet op, het heeft te maken met andere dingen zoals het hebben van wezenlijk contact.

Als het om eenzaamheid gaat is de vraag veel meer los van het thuis of in een tehuis wonen – wie signaleert deze problematiek en wie kent de mogelijkheden deze ouderen uit hun isolement te halen.

Uiteraard ligt ook in deze discussie de waarheid in het midden. Het gaat om zolang en zo goed mogelijk zelf de regie in handen te kunnen houden. De regie in handen betekent het kunnen blijven maken van keuzen. Er is dan ook een grote behoefte aan diversiteit in het aanbod van wonen, zorg en dienstverlening voor ouderen.

J.G. Starreveld, oud-huisarts te Haren:
Aandacht, daar gaat het om.

Toen ik begin zeventiger jaren begon met de huisartsenpraktijk moest men voor de leeftijd van 65 jaar ingeschreven staan voor een bejaardenhuis wilde men van voldoende zorg verzekerd zijn als het echt nodig was.
De bejaardenhuizen hadden een actieve leefgemeenschap. Ik heb bewoners meegemaakt die wel 40 jaar in een bejaardenhuis hebben gewoond.

Met het mondiger worden van de mensen die zich te jong voelden voor een bejaardenhuis (nu verzorgingshuis geheten) ontwikkelde zich halverwege de tachtiger jaren het begrip thuiszorg.

De politiek steunde de ontwikkeling van thuiszorg om daarmee het verblijf in een duur ziekenhuis te bekorten. De wijkverpleging en de gezinsverzorging kregen daarvoor een extra financiele stimulans.

De structuur van thuiszorg heeft echter enkele negatieve aspecten..
De alleenstaande oudere die thuiszorg krijgt kan snel vereenzamen en afhankelijk worden van de kortdurende bezoekjes door een steeds wisselend team van thuisverzorgers.
Vanwege de commerciele en concurrerende opzet van de thuiszorgorganisaties waarbij de prijs belangrijker is dan de geleverde zorg is er een hoge werkdruk voor de hulpverleners. De kans bestaat dat de zorgkrijgende bejaarde zich meer een machine voelt die onderhoud krijgt dan dat er aandacht voor zijn persoon is.
Door de zorg aan huis te geven gaat er veel kostbare tijd aan reizen verloren. Er worden soms dure technische voorzieningen thuis aangelegd die achteraf maar zeer korte tijd gebruikt kunnen worden omdat thuiszorg toch niet langer verantwoord is.

De oudere mens krijgt naast afname van allerlei lichamelijke en geestelijke functies ook een steeds kleinere wereld van familie, vrienden en kennissen. Hij wordt zodoende steeds afhankelijker van gekochte zorg.

Als mondige burger kan men wel zeggen dat men thuis wil blijven in eigen omgeving met behulp van thuiszorg, maar achteraf kan dat toch een slechte keuze zijn.
Een verpleeghuis zou een beter alternatief zijn geweest maar het accepteren hiervan is vaak erg moeilijk voor belanghebbende en soms ook voor familie.

Thuiszorg is idealistisch begonnen met zorg te geven aan iemand in zijn eigen leefomgeving maar kan zijn idealen voor wie men het doet niet waarmaken vanwege commerciele druk .

Deze problemen zullen alleen maar groter worden bij de grijze golf die er aan zit te komen.

Conclusie: het zal moeten gaan om de aandacht die we kunnen geven aan de persoon waarbij de noodzakelijke zorg wordt meegenomen. Ik wil hiermee niet de thuiszorgwerkers in diskrediet brengen want die doen fantastisch werk maar vraagtekens zetten bij de opzet en structuur van langdurige en chronische thuiszorg.

Albert Schuringa, adviseur aangepast wonen in Haren:
Half miljoen mensen in isolement

Het is maar de vraag of er een verband bestaat tussen zelfstandig wonen, afname mobiliteit en eenzaamheid.
Een onderzoek van de universiteit van Utrecht uit 2003 toont aan dat meer dan een half miljoen mensen in een sociaal isolement leeft.
Hieruit blijkt dat het missen van een sociaal netwerk de oorzaak is van het isolement en niet zozeer de mobiliteit. Het missen van een netwerk is het zwarte gat van de ouderwordende mens; stoppen met werken door VUT of pensioenleeftijd, verlies van een partner, wegvallen van buurtverenigingen door bezuinigingen, het niet hebben van kinderen en de afname van familie en kennissen door natuurlijk verloop bij het ouder worden.

Het is ook kenmerkend voor de huidige maatschappij. Er ligt steeds meer nadruk op de ontwikkeling van het individu en minder in het sociaal zijn en voor elkaar zorgen.
Het sociale gevoel is veranderd in een egoistisch gevoel.

Als de mobiliteit, het zelfstandig bewegen, van de mensen een oorzaak is van het sociaal isolement, zijn er oplossingen voorhanden om de mobiliteit te herstellen of te verbeteren.

Hulpmiddelen of vervoersvoorzieningen maken het mogelijk het sociale netwerk in stand te houden.

Ik zie als adviseur (Adhouse in Haren) daarbij veel problemen, een hulpmiddel wordt als standaard verstrekt, waarbij de problemen vaak heel specifiek en persoonlijk zijn.
Het verstrekken van hulpmiddelen door zorgverzekeraars of gemeenten is vaak erg beperkt, omdat men de kosten wil beheersen. Toch zijn de kosten van het sociale isolement vele malen hoger dan wanneer mensen participeren in de maatschappij.
Voor veel mensen is er de wens om te blijven wonen in hun eigen huis, waar hun hart en herinneringen liggen en waar hun kennissen zijn. Door te verhuizen naar een centrale zorgvoorziening moeten ouderen veelal een nieuw netwerk opbouwen. Dat is niet makkelijk. Bekenden komen door de grotere afstand toch minder vaak langs.

Door aandacht te hebben voor de persoonlijke woonsituatie en wensen, kan met een goed advies en met beperkte kosten veel zelfstandigheid worden behouden in de eigen woning.

Voor de toekomst is er een belangrijke taak voor woningbouwers en projectontwikkelaars. Door bij seniorenwoningen te kiezen voor een locatie met netwerkmogelijkheden en woningen met domoticavoorzieningen (technische snufjes op woongebied, zoals voorbereidingen van elektriciteit voor de automatische bediening van de buitendeur, de traplift en de wash-air in het toilet, een rolstoel toegankelijk toilet, geen drempels in de woning en een keuken bedienbaar vanuit een werkstoel) is zelfstandig wonen langer mogelijk. Hierdoor gaan zelfstandig wonen en deelnemen aan de maatschappij prima samen.

Corrie Rot, ouderenadviseur Haren

Zelfstandig wonen heeft de voorkeur…

Mensen willen het liefst zo lang mogelijk op hun vertrouwde plek blijven wonen. Niet voor niets geldt het spreekwoord: oude bomen moet men niet verplaatsen. Een ingrijpende verandering zoals het verhuizen naar een verzorgingshuis kan ook tegen je werken.

Als wij in staat zijn binnen de thuissituatie die zorg te bieden die gewenst is en vooral ook aandacht te besteden aan welzijn en goede aanpassingen, dan kiezen mensen niet voor om te gaan wonen in een verzorgingshuis.

Mensen kiezen vaak niet, maar staan met de rug tegen de muur.Zelfstandig wonen heeft nog altijd de voorkeur zolang de tehuizen niet dat bieden waar mensen werkelijk behoefte aan hebben zoals:
– voldoende leefruimte
– zorg op maat
– midden in de samenleving staan
– ingrijpende veranderingen soms tegen je werken
– ouderen bij opname vaak nog terecht komen buiten de samenleving

Eenzaamheid komt namelijk op grote schaal voor, ook binnen verzorgings- en verpleeghuizen. Mobiliteit kan opgelost worden door goede voorzieningen.

Geu Neutel, secretaris PCOB
Achterstand duurzaam geschikte woningen

De overheid stimuleert dat niet alleen, ze dwingt het ook af door het alternatief (verzorgingshuis) te beperken.

Toen dit beleid werd ingezet was de situatie bij lange na niet zo dat het ook kon. En er is nog een grote achterstand wat betreft voor ouderen duurzaam geschikte woningen.
Het flankerend beleid van thuiszorg vertoonde grote gebreken en de kwaliteit is eigenlijk eerder slechter geworden dan beter en de versnippering groter. De mensen krijgen ook een steeds hogere rekening gepresenteerd voor het zelfstandig blijven wonen.
Er wordt steeds meer gevraagd van mantelzorg en burenhulp en het is de vraag of aan die vraag blijvend voldaan kan worden.

Voor een aantal ouderen dreigt inderdaad vereenzaming door de zelfstandige woonsituatie.De overgang van zelfstandig wonen naar verzorgingshuis of verpleeghuis vindt meestal plaats na een ziekte, ongeluk, sterfgeval van de partner; hals-over-kop, onvoorbereid en op een leeftijd dat men zonder dat traumatische karakter ook al niet gemakkelijk meer kan wennen in een nieuwe omgeving.