Gastencolumn door Hanneloes Schleurholts (psycholoog), moeder van vijf zonen en medeoprichter www.sterkharen.nl

De bouwstenen van veerkracht  (deel 1 van 4)

De basisschooljaren vormen een belangrijke periode in de ontwikkeling van zelfvertrouwen, sociale vaardigheden en emotieregulatie. Volgens psycholoog Erik Erikson bevinden kinderen zich in de leeftijd van vier tot zes jaar in de fase Initatief versus schuldgevoel. Ze willen initiatief nemen en proberen (verzinnen van spel, stellen veel vragen en willen “zelf doen”). Wanneer ouders (en leerkrachten) hier ruimte voor geven, ontwikkelt het kind doelgerichtheid en zelfvertrouwen. Wanneer het vooral afgeremd wordt, kan het schuldgevoel ontstaan. Het idee dat hun impulsen “fout” zijn. In de leeftijd van zes tot twaalf jaar bevindt het kind zich in de fase vlijt versus minderwaardigheid. Ze willen competent zijn, iets kunnen bijdragen en gezien worden. Succeservaringen spelen hierbij een sleutelrol. Ontwikkelingspsycholoog Bandura noemt dit ‘mastery experiences’: dit zijn momenten waarop een kind merkt dat hun inspanning effect heeft (een som die ineens wel lukt, een ruzie die het zelf oplost). Het zijn deze kleine ervaringen die het interne geloof van “ik kan dit” bouwen (gevoel van competentie). Dat geloof vormt de basis voor latere motivatie en doorzettingsvermogen. Daarnaast vormt hechting het fundament waar alle ontwikkeling op leunt. Een kind dat zich veilig voelt, durft te ontdekken en staat open voor uitdagingen en feedback. Emotieregulatie ontstaat eerst via co-regulatie: kinderen lenen onze kalmte, onze woorden en onze structuur. Door herhaling groeit dit uit tot interne regulatie.
Ons eigen voorbeeldgedrag speelt hierin een grote rol. Het bekende still-face experiment van ontwikkelingspsycholoog Edward Tronick laat zien wat er gebeurt wanneer een ouder plots niet meer reageert: het kind raakt zichtbaar ontregeld, zoekt contact en begrijpt de breuk in interactie niet. In onze tijd gebeurt dit vaak subtieler bijvoorbeeld wanneer we afgeleid zijn door onze telefoon. Zelfs korte onderbrekingen kunnen het gevoel van contact verstoren. Internationaal onderzoek en opvoedexperts benadrukken dat kinderen opbloeien van korte, bewuste contactmomenten waarop ze merken dat je beschikbaar bent en daarna weer zelf kunnen spelen. Hoewel nog niet bewezen is dat dit altijd beter is dan één lange periode tonen studies wel aan dat kinderen vooral profiteren van korte, regelmatige en gerichte aandacht zonder afleiding (van bijvoorbeeld de gsm). In een wereld vol prikkels (drukke schooldagen, schermen en sociale vergelijking) is een stevige basis misschien wel belangrijker dan ooit. Kinderen die zich competent en verbonden voelen, ontwikkelen veerkracht die hen in latere levensfasen helpt omgaan met tegenslagen.