Verstilde en weidse Onneresch: een beleving

Door Ingrid Schenk

Als je vanuit het noorden de Onneresch oploopt kom je in een verstild open landschap. Dat beeld van deze es is sterk bepaald door zo’n duizend jaar boeren. Ook ver daarvoor moet er op de es al zijn geboerd. Dat weten we omdat er een prehistorisch hunebed en rijengrafveld uit de vroege middeleeuwen op de Onneresch hebben gelegen. Daarover is op de borden bij het houten bankje meer te lezen. De Onneresweg en de Koelenbergsteeg voeren je dwars over de es, waarbij het mulle zand je het wandelen of fietsen niet altijd even makkelijk maakt. De enige bebouwing op de es is die van de bruisende natuurcamping De Kleine Wereld, natuurlijk omzoomd door boomwallen.
Het is nog niet zo lang dat er op de es ook natuurinclusief wordt geboerd. Staatsbosbeheer doet dat op zijn percelen vlakbij Appelbergen. Land van Ons, de burgercoöperatie die zich inzet voor het herstel van landschap, verpacht zijn grond aan de biologische boeren Steenbergen. Op percelen van de provincie teelt MBO Terra Groningen gewassen in stroken. Net als vroeger komt stalmest van koeien die geweid worden in de Onnerpolder. ’s Zomers kun je op de es langs bijzondere akkergewassen lopen, zoals: boekweit, wintergerst, quinoa, haver, vlas, huttentut met veelkleurige akkerranden. En in de lente laat de es op veel plekken een zee van bloeiende paardenbloemen, klaver of pinkersterbloemen zien. Ecologischer kan het bijna niet.
Toch is het eerste dat op de Onneresch opvalt de grote waterpartij met veel watervogels, ook soorten die op de Rode Lijst staan. Dat dit meertje, genaamd Het Veentje, hier ligt zal menigeen verbazen. Het is een van de vele pingoruïnes op de es, die ontstaan zijn in de laatste ijstijd. Nog niet zo lang geleden stond er alleen in de winter wat water. Dat er het hele jaar een grote waterplas ligt, dateert van 2022. ‘In dat jaar’, vertelt aanwonende Jan Wittenberg, ‘is er een houten stuw in de afvoersloot geplaatst door Landschapsbeheer Groningen op verzoek van Land van Ons. Met deze stuw wordt water vastgehouden zodat het verder inklinken van het veen wordt tegengegaan. Honderd jaar geleden was de bodem hier een meter hoger!’
Op de Onneresch lagen tot in de 20e eeuw zo’n 150 akkerperceeltjes. Door de modernisering van de landbouw waren die niet meer rendabel. Aannemers kochten ze op voor het zand. In de jaren ’20 en later in de jaren ’50 is het middengedeelte van de Onneresch, wel 2 tot 3 m diep afgegraven. Dit heeft tot gevolg dat dat land alleen nog maar geschikt is als grasland. Door de zandafgravingen is wat hoog was, laag komen te liggen. Ondanks die afgravingen is het karakter van de es behouden. Op de keper beschouwd, het geeft zelfs meer diepte aan het landschap.
Veel eigenaren, pachters en burgers zetten zich in voor toekomstgericht boeren en voor herstel van de es, maar ook voor de natuur en het behoud van landschapselementen. Met elkaar laten ze zien hoe een verstilde en weidse es eruit hoort te zien. Het is niet voor niets dat de Onneresch in het Nationaal Park Drentsche Aa ligt en wordt beschermd.