Column Heiko Jan Mein, fysisch chemicus te Haren

Afbreekbaar plastic

We worden gelukkig steeds milieubewuster. Veel mensen brengen afvalplastic in speciale zakken naar inzameldepots, waar het wordt verzameld voor herverwerking. In Haren scheiden we het afval 10% meer dan het gemeentelijk gemiddelde en uit restafval verder nog 18% plastic. Dat is goed! Veel plastic kan na inzameling gerecirculeerd worden, maar dat gebeurt en kan helaas nog niet met alle plastic.

Plastic is de algemene naam voor kunststoffen die opgebouwd zijn uit meerdere gelijksoortige basismoleculen, scheikundig ‘polymeren’ genoemd. Polystyreen uit hars, was één van de eerste plastics en werd rond 1820 gemaakt. Daarna volgden meer producten die gemaakt werden van basisstoffen uit de aardolie-industrie. Er zijn harde en zachte (vervormbare) plastics, die verschillende toepassingen kennen. Bijna alle materialen om ons heen bevatten wel polymeren, waaronder vele gebruiksvoorwerpen, elektronica, kleding, bouwmateriaal, auto-constructiemateriaal of medische (hulp)materialen. Nadat de wereld echter verzadigd raakte met plastic, werd het een probleemstof. Als zodanig is plastic een fantastisch veelzijdig product, dat relatief gemakkelijk is te produceren en te verwerken. Veel plastics zijn na inzameling herbruikbaar, maar nog veel plasticafval wordt onzorgvuldig verwijderd. In diverse zeeën is de ‘plastic-soep’ op dit moment een ernstige bedreiging voor planten en dieren. Naast de hoeveelheid is de niet-afbreekbaarheid van plasticsoorten zoals thermoharders problematisch. Deze verbrokkelen tot kleine nano-moleculaire restdeeltjes, die in planten, dieren en mensen inwendige schade kunnen aanrichten. Daarnaast kunnen giftige hulpstoffen, zoals plastic-weekmakers of kleurstoffen, in het milieu ‘oplossen’ of bij verbranding vrijkomen. Door polymeren te maken van natuurlijke basismoleculen (bio-monomeren), kan afbreekbaar milieuvriendelijk plastic worden gemaakt. Er zijn al veel soorten ontwikkeld. Een voorbeeld is polymelkzuur, dat gemaakt is van suikerriet-melkzuur-eenheden. Veel plastic-inzamelzakken zijn van zulke polymeren gemaakt. Polymelkzuur is geschikt als duurzaam bioplastic, maar ook bijvoorbeeld als kunstorgaan-materiaal. Polymelkzuur-afvalzakken kunnen met het GFT-afval verwerkt worden. In de natuur is het dan onschadelijk, maar ook kan het weer als basisstof voor nieuw biologisch afbreekbaar kunststof worden gebruikt. Los van de productie-milieuaspecten, is er dan een behoorlijke duurzame cyclus ontstaan.

Heiko Jan Mein, fysisch chemicus