Dossier ‘Fusie’ voor beginners

Volgens wethouder Michiel Verbeek zijn er nog te veel mensen in Haren die niet weten dat er een fusie ophanden is. Hoe kunnen die burgers dan een opinie vormen over hun toekomst? Daarom op deze pagina het fusiedossier voor beginners. Lees dit en u bent weer actueel op de hoogte van een proces dat al bijna twee jaar ingewikkeld lijkt.

Door de redactie

Wat speelt er?
Op last van de provincie Groningen (2013, rapport Commissie Jansen Grenzeloos Gunnen) werken de 23 Groninger gemeenten aan fusies. Er moeten zes grote gemeenten overblijven. Haren is er nog niet uit. Hier de stand van zaken in het kort, cijfers, visie en kritiek.

 

To know 1*In Haren zijn ze er nog niet uit met die fusie. Het vorige college stuurde het proces aan op een fusie met Groningen/Ten Boer, maar op 19 maart leerde de burgerraadpleging dat inwoners niet met de stad willen fuseren. Wat dan wel? Die vraagt probeert het college onder aanvoering van wethouder Michiel Verbeek nu te beantwoorden. Hij startte een campagne om burgers hardop te laten denken over hun fusiegedachten en –wensen. Conferenties, flyers, websites, advertenties. Als de wensen in kaart zijn, wordt vanzelf duidelijk bij welke gemeente Haren het beste past. Zelfstandig blijven kan wat Verbeek betreft ook nog.  De raad moet in december 2014 een besluit nemen.

To know 2*Begin november zegt de provincie (gedeputeerde B. Wilpstra) dat Haren niet hoeft te rekenen op de optie zelfstandigheid. Deze inmenging van de provincie wordt door kritische burgers gezien als het bewijs dat de provincie al een keuze heeft gemaakt en straks haar eigen plan trekt: fusie met Groningen.

To know 3*In het hele proces speelt het Burgercomité Haren de rol van ‘horzel in de pels’ en ‘advocaat van de duivel’. Gustaaf Biezeveld is het boegbeeld en wekt bij de bestuurders soms irritatie op. Het comité vindt dat Haren slecht omgaat met haar eigen keuzevrijheid. Burgers worden onvoldoende gevoed met informatie over de gevolgen van fusies met A, B of C. Een maand voor het beslismoment maakt Biezeveld de balans op: Haren denkt naïef een stem in het verhaal te hebben, maar de kaarten zijn geschud. Toch is hij niet zonder hoop. Misschien gebeurt er een wonder.

To know 4*Wethouder Michiel Verbeek vindt dat Haren een mooi proces doorloopt waarbij in een korte tijd een echte dialoog met burgers is ontstaan over de fusies. Hij oogst daarmee lof. De wensen en eisen die in de conferenties op tafel komen zal hij gebruiken om het passiever deel van de bevolking online te inspireren. Uiteindelijk moet de raad haar besluit nemen op basis van de ‘gemiddelde mening’ van 19.000 Harenaars. Wél erkent Verbeek dat de kans bestaat dat de provincie straks haar eigen koers vaart en de Harense wensen toch niet zal volgen om hogere belangen te dienen.

Vergelijken

Burgers moeten nu vergelijken om hun opinie te vormen. Een bloemlezing uit het beschikbare materiaal dat de gemeente beschikbaar stelt aan burgers. Deels is gebruikgemaakt van onderzoeksgegevens van Bureau Berenschot..

Aantal ambtenaren per 1000 inwoners
Haren 8,4
Tynaarlo 7,0
Hoogezand 10,2
Groningen 15,9

Gemeentelijke lasten per huishouden per jaar
Haren 1671,-  (16% onder landelijk gemiddelde)
Tynaarlo 2065,- (2% onder landelijk gemiddelde)
Hoogezand 3228,- (54% boven landelijk gemiddelde)
Groningen 3605,- (18% boven landelijk gemiddelde)

Organisatiekracht
Haren ‘kwetsbaar’
Tynaarlo ‘kwetsbaar’
Hoogezand ‘sterk’
Groningen ‘sterk’

Financieel
Haren ‘kwetsbaar’
Tynaarlo ‘sterk’
Hoogezand ‘kwetsbaar’
Groningen ‘redelijk’

 

DE WETHOUDER

Door Michiel Verbeek

In april 2014 heeft de gemeenteraad van Haren het college de opdracht gegeven om een nieuw traject van burgerparticipatie op te zetten. Raadsleden wilden beter weten wat inwoners van Haren belangrijk vinden. En ze wilden informatie over 4 opties: zelfstandigheid, samen met Groningen en Ten Boer, samen met Tynaarlo en samen met Hoogezand, Menterwolde en Slochteren. Om de dialoog aan te gaan met inwoners van Haren is gekozen voor de methodiek van de Large Scale Interventions. Dat heeft mooie bijeenkomsten opgeleverd op 7 oktober en 4 november. Zeker 200 Harenaars hebben hier aan meegedaan.

Behoefte aan aanvullende informatie

In de loop van het traject ontstond er behoefte aan meer informatie en communicatie. Er komt een huis aan huis brochure met informatie over wat er afgelopen maanden is gebeurd en wat er nog gaat gebeuren. Er is een zogenaamde BTH-wijzer (BTH = Bestuurlijke Toekomst Haren) opgesteld met informatie over de verschillende opties aan de hand van criteria die in de bijeenkomsten van 7 oktober en 4 november naar voren zijn gekomen. De BTH-wijzer krijgt ook een digitale variant waarop gestemd kan worden. Bureau Berenschot heeft de opdracht gekregen om een analyse te maken van de consequenties van zelfstandigheid. De BTH-wijzer en de analyse van Berenschot zijn beschikbaar op 27 en 28 november op twee Open Space-dagen. Belangstellenden kunnen in het gemeentehuis kennis nemen van alle informatie, reacties geven en spreken met bestuurders. In de huis aan huis brochure en op de website van de gemeente onder de knop Bestuurlijke Toekomst van Haren komt nadere informatie.

 

Ronde langs besturen

Het college heeft gesproken met de colleges van de andere gemeenten en de provincies. Uit die ronde is gebleken dat Hoogezand, Slochteren en Menterwolde gekozen hebben om met z’n drieën een nieuwe gemeente te vormen. Groningen en Ten Boer willen graag samen met Haren. Tynaarlo is bereid om te praten als Haren dat ook werkelijk wil. Voor de provincie Drenthe en de gemeente Tynaarlo ligt het in dat geval voor de hand dat de nieuwe gemeente in Drenthe komt te liggen. De provincie Groningen heeft Haren de mogelijkheid gegeven om over de provinciegrens te kijken. De provincie Groningen zet druk op Haren omdat alle andere Groninger gemeenten zich al voor herindeling hebben uitgesproken, behalve Haren. Vanaf mei 2014 heeft de provincie Groningen aangegeven dat ze de zelfstandigheidoptie voor Haren ondenkbaar vinden. Afgelopen week heeft de provincie Groningen dat opnieuw herhaald. De provincie is niet beschikbaar voor een inhoudelijke discussie, voor hun is de tijd aangebroken voor doorpakken met herindelen. De provincie Groningen zal vrijwel zeker een voorstel doen aan het kabinet en daarna aan de Tweede Kamer en de Eerste Kamer om te komen tot een herindeling. Het is uiteindelijk aan de Tweede Kamer en de Eerste Kamer om een definitief besluit hierover te nemen.

 

Wat heeft de gemeenteraad te kiezen?

De gemeenteraad zal in januari 2015 een debat voeren en een besluit moeten nemen. De 17 raadsleden beschikken dan over:

1. De uitkomsten van de bijeenkomsten van 7 oktober en 4 november.
2. De analyse over zelfstandigheid op basis van het rapport van Berenschot.
3. De BTH-wijzer en de stemming daarover.
4. De reacties op de Open Space dagen.
5. Het standpunten van de provincie Groningen en Tynaarlo.

 

Naast de bovengenoemde informatie zullen de gemeenteraadsleden de inbreng van insprekers op de raadsbijeenkomst in januari wegen.

 

DE CRITICUS

“Kans op echt vrije keuze is er niet meer”

 

 

Door redactie

Gustaaf Biezeveld van het Burgercomité Haren vindt dat de gemeente Haren niet handig is omgesprongen met de kansen die ze kreeg om haar eigen fusiekoers te bepalen. “De provincie stuurde weliswaar aan op een fusie met Groningen/Ten Boer maar liet dit voorjaar Haren nog wel ruimte om aan te tonen dat er een beter alternatief is, dat kan rekenen op voldoende steun bij de bevolking. Bijvoorbeeld een samengaan met Tynaarlo, waarvoor de provincie de deur op een kier liet staan.  Nog steeds is niet bekend welke alternatieven zijn onderzocht op haalbaarheid en voor- en nadelen. De tijd dringt.”  Biezeveld zegt het niet expliciet maar wél impliciet: nu de provincie een zelfstandig Haren niet ziet zitten, dreigt de keuze tussen Groningen en Groningen.

De afgelopen anderhalf jaar betoogde Biezeveld voortdurend dat Harense burgers goed ingelicht moesten worden over de consequenties van de fusie-opties Hoogezand, Groningen en Tynaarlo. Pas dan kan men onderbouwd kiezen. Het vorige college faalde daarin volgens hem en dat resulteerde in een burgerraadpleging (19 maart) waar een ferm ‘nee’ klonk tegen fusie met de Stad. Het nieuwe college, met name wethouder Michiel Verbeek, zou het proces overdoen en pakte het volgens Biezeveld niet goed aan. “Hij legt de focus op wensen en eisen van burgers en gaat dan pas kijken bij welke partner we het beste passen. Het burgercomité had liever gezien dat hij eerst onderzocht wat het betekent om te fuseren met Tynaarlo, zodat burgers zelf kunnen zien of dat een betere oplossing is dan fusie met Groningen.” Wethouder Verbeek beijvert zich deze weken om met conferenties en huis-aan-huis media de burgers aan het spreken te krijgen over hun voorkeuren. “Ik vind het niet verstandig dat wethouder Verbeek zegt dat zelfstandigheid ook nog mogelijk is, zonder erbij te zeggen dat de provincie dat niet zal accepteren. Dat zet  de burgers op het verkeerde been.”  De inzet van de wethouder om veel inwoners erbij te betrekken, waardeert Biezeveld wel.

Gestreden

Het burgercomité heeft zich steeds sterk gemaakt voor een zorgvuldig proces waarbij er voor de bevolking en de raad iets te kiezen zou zijn op basis van feiten. Biezeveld geeft de hoop niet op dat het college en de raad dit in de resterende tijd voor elkaar krijgen. Maar dan moeten zij wel haast maken, want volgens de provincie moet Haren uiterlijk op 1 januari haar keuzebriefje inleveren.  Het besluit over de jaarwisseling heen tillen, zoals het college wil, is volgens Biezeveld riskant. “Waarom zou Haren de provincie aanleiding geven om de regie in eigen hand te nemen?  Haren moet zelf beslissen: willen we onderdeel worden van de Stad die zich tot metropool wil ontwikkelen, of willen we blijven behoren bij het landelijke tussengebied tussen Groningen en Assen?”  De provincie heeft onlangs aan Haren laten weten de keuze voor zelfstandigheid niet te zullen accepteren.

Mening

In dit eindspel is Biezeveld bereid om zijn persoonlijke voorkeur te laten horen. Desgevraagd zegt hij: “Ik ben bewust in Haren gaan wonen vanwege het dorpse en landelijke karakter. Dat gaat verloren als we met de Stad samengaan. Het liefste zou ik zien dat Haren zelfstandig blijft.” Maar hij vindt dit  geen duurzame oplossing , omdat  in de toekomst zoveel van de gemeenten wordt gevraagd. “Het gaat er niet om wat ik zou wensen, maar wat de meerderheid van de bevolking wil. Dat behoort de uitkomst van het proces te zijn. Als het zo gaat, is de strijd van het burgercomité en veel andere inwoners niet voor niets geweest. Dan werkt de democratie in Haren.”

 

 

De wetenschapper

Gemeenteraad op weg naar historische beslissing

 

Door C.A.J. Vlek, emeritus-hoogleraar omgevingspsychologie en besliskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij woont in Onnen.

Op 24 april werd bepaald dat de besluitvorming over de Bestuurlijke Toekomst van Haren (BTH) zou worden overgedaan. Er zou een ‘denktank’ komen met vertegenwoordigers van ondernemers, ouderenbonden, burgercomité, dorpsverenigingen en andere organisaties. Die zou meedenken over verder onderzoek en burgerparticipatie, alles vóór 1 november 2014.

Sindsdien is het BTH-proces ernstig vertraagd. Een denktank is er niet gekomen. In juni werd stilletjes gekozen voor Large Scale Intervention. Op 7 oktober en 4 november voerden circa 150 burgers in kleine groepjes opeenvolgend ‘tafelwerk’ uit, waarover plenair werd gerapporteerd. Op zichzelf is dit een aardige aanpak waardoor ingewikkelde kwesties behapbaar worden.

Maar het draait natuurlijk om de inhoud van deze burgerparticipatie. Op weg naar het Postillion Hotel wisten velen echter nauwelijks wat hen te wachten stond. Waar bleef toch de informatie over de mogelijke gevolgen van zelfstandig blijven, samenwerken of fuseren met anderen?

Haren lijkt ingeklemd tussen de beperkingen van de eigen besluitvorming en het begrijpelijke ongeduld van Gedeputeerde Staten. Wethouder Verbeek gaf vorige week toe dat gedetailleerde informatie over toekomstscenario’s vooralsnog ontbreekt. Daarmee legde hij de vinger op een ernstig probleem. Zonder detailinformatie is een weldoordacht oordeel niet goed mogelijk. Dat geldt niet alleen voor burgers, maar ook voor raadsleden, B&W zelf én het provinciebestuur.

De gemeente Haren bestaat 203 jaar. Haar bestuurlijke toekomst moet niet afhangen van provinciale geloofsartikelen maar van praktische gegevens en reële verwachtingen. Het gaat om: (1) zelfstandig blijven, (2) fusie-op-termijn met Tynaarlo, en (3) annexatie van Haren door Groningen-stad.

Wanneer het raadsdebat over deze historische beslissing zorgvuldig wordt georganiseerd bestaat er een gerede kans dat niet alleen de gemeentelijke bevolking (draagvlak!) maar ook de Provincie (kwaliteit van lokaal bestuur!) wordt geïmponeerd. En voor zover iederéén worstelt met grote onzekerheden kan het voorzorgsbeginsel een uitweg bieden: ‘Bij twijfel niet doen.’