De krant die je leest van A tot Z
Woensdag 19 januari, 2022

dinsdag 18 juni 2019

Nieuws:

Oorlog in het Boeremapark (door Jan Hulscher)

Door: Redactie

Bioloog Jan Hulscher is oud-onderzoeker van de Rijksuniversiteit Groningen. Het onderstaande verhaal is door hem geschreven in mei 2019.


Oorlog in het Boeremapark

Nee, het zijn niet vreedzame hondenuitlaters in het Boeremapark die elkaar te lijf gaan, maar Canadaganzen en wel zó dat de “veren” er vanaf spatten. Wat is er aan de hand? De Canadaganzen hebben het moeilijk. Mens en vos zijn geduchte vijanden. Canadaganzen zouden landbouwschade veroorzaken, daarom mogen ze het hele jaar bejaagd worden, ook rondom Haren. De Vos, omstreeks 2009 in Haren verschenen, is een effectieve eierendief. Broedende ganzen met ervaring mijden gebieden met vossen. Bijgevolg kan alleen veilig gebroed worden op eilandjes in vijvers in de bebouwde kom, waar de vos niet komt en niet gejaagd mag worden.

Onderzoek
In het kader van landbouwschade wordt in Nederland onderzoek gedaan door SOVON. Het Boeremapark is een van de vaste onderzoeksgebieden. De ganzen worden hier gevangen in de ruitijd, als ze niet kunnen vliegen, en van genummerde halsbanden voorzien. Na het vliegvlug worden kunnen de nummers van de ganzen met telescopen worden afgelezen en hun posities landelijk worden geregistreerd. Bij dit onderzoek doe ik waarnemingen in Haren.

Ruimtegebrek
In het Boeremapark is ruimtegebrek. Alle broedlustige ganzen willen op het veilige eilandje broeden, zowel Canadaganzen als witte Boerenganzen. Ganzen hebben een eigen gebiedje (territorium) nodig, waarin het vrouwtje veilig kan broeden en dat door het mannetje verdedigd wordt. Het eiland in het Boeremapark is te klein voor het aantal kandidaten dat zich probeert te vestigen. De druk is hoog. In vijf van de zes jaren vanaf 2013 heeft slechts één paar jongen groot gebracht. De paren vechten elkaar letterlijk de tent uit. Het is altijd een verrassing om te zien wie de winnaar wordt en hoe dit proces verloopt. Dit voorjaar heb ik het gedrag van de ganzen vanaf begin maart tot nu toe elke dag met de telescoop bestudeerd.

Ze zijn net mensen
Vanaf het moment dat een gans een halsband krijgt wordt deze voor de waarnemer een ‘persoon’. Vanaf 2013 ken ik alle paren in het Boeremapark en weet precies wie met wie vrijt. Hoe mannen hun vrouwen en jongen verdedigen en de samenwerking van man en vrouw binnen een paar in de verdediging tegen andere paren kunnen heel verschillend zijn. Gelukkig voor de Canadaganzen wil de gemeente Haren (nu Groningen) het aantal Boerenganzen in het park niet laten toenemen, hun worden eieren geraapt. Dit jaar gingen twaalf paren Canadaganzen onderling de strijd aan om een plekje op het eiland.

Een stukje familiegeschiedenis is nu eerst nodig. De stammoeder in het Boeremapark is D07 die in 2011 is geboren. In 2013 heeft ze voor het eerst gebroed in het Boeremapark en zes jongen grootgebracht, waaronder drie dochters BSA, BSB en BSC. Deze dochters hebben elk jaar vanaf 2016 vergeefs geprobeerd ook in het Boeremapark te broeden. Dit jaar verliepen de broedpogingen wel heel bijzonder. Op 4 april werden bij de controle door de gemeente 44 eieren van Boerenganzen uit vier nesten verwijderd. Verder bleek dat BSC op de westpunt van het eiland zat te broeden op acht eieren, BSA in het midden op drie en moeder DO7 was nog bezig met nestbouw op de oostpunt. De familie had het eiland aardig onder zich verdeeld. Wel waren er steeds schermutselingen met andere paren, ook van ma en pa met hun dochters. ’s Avonds na de controle bleek de rust hersteld. BSC en BSA zaten op hun eigen nesten en ma D07 op haar vertrouwde plekje. De volgende dag was er iets vreemds aan de hand. BSA zat wel op haar eigen nest, maar BSC niet. Haar nest met acht eieren was ingenomen door zus BSB. BSB en haar man waren wel dagelijks in het Boeremapark aanwezig, maar ik had ze nog nooit op het eiland gezien. BSB heeft enkele dagen af en toe op het nest gezeten, waarna ze een nieuw nest bouwde op de uiterste westpunt van het eiland. Deze plek werd fel verdedigd tegen indringers, ook tegen haar zus BSC en echtgenoot, die na enkele dagen de strijd opgaven. Met de telescoop waren de verlaten eieren van BSC nog steeds goed zichtbaar.
Als ganzen een legsel verloren hebben duurt het ruim twee weken voordat het vrouwtje opnieuw in voortplantingsconditie komt, zo ook BSC. Zij richtte nu met haar man, zoals ook andere paren deden, hun indringpogingen op het gebied van ma D07, die nog steeds niet vast broedde. Ongeveer in het midden tussen het nest van zus BSA en ma D07 lukte het hen een nieuw nest te bouwen. De tolerantie van ouders tegenover een dochter lijkt groter te zijn dan tegenover vreemden, want die werden wel efficiënt weggejaagd. Zo bleef de situatie lange tijd onveranderd: BSB broedend op de westpunt, BSA in het midden, dan BSC en vervolgens moeder D07 nestelend of aarzelend broedend op de oostpunt. In de laatste week van april hadden de eieren van BSA moeten uitkomen. De laatste drie dagen was BSA onrustig, ze ging vaak van het nest en peuterde aan de eieren. Er was duidelijk iets niet in orde. Op 29 april werd het nest verlaten. Waarom is niet duidelijk. Waren de eieren niet bevrucht, of de stress misschien te hoog om rustig te kunnen broeden? Mogelijk dat ook moeder D07 gestresst is, want ze komt maar niet tot vast broeden. Het broedseizoen is nog niet ten einde. Wordt het dit jaar weer niks? Het is nu wachten op het resultaat van BSB en BSC, waarvan de eieren rond 8 en 14 mei zouden moeten uitkomen.
Er is altijd wat nieuws en nog veel te leren. Een gewelddadige overname van een territorium met legsel door een soortgenoot en nog wel door een zus was volkomen onbekend. En hoe komt het dat vreemde indringers geen kans krijgen zich te vestigen en eigen nakomelingen wel?

J.B. Hulscher (oud-onderzoeker Rijksuniversiteit Groningen)

1 reactie

Jan Kramer zegt:

Weer een tige nijsgjirrich verhaal. Hulde aan de onderzoeker/schrijver!

8 juli 2019 om 20:32

Wilt u reageren?




Wij plaatsen alleen inhoudelijke reacties. Reacties met voornamelijk slogans en kreten worden niet gepubliceerd.