Opinie: Kinderen zijn per definitie niet crimineel

Opiniestuk naar aanleiding van de jongeren in Haren en Glimmen die zich vermoedelijk schuldig hebben gemaakt aan straatroof en mishandeling.

Huub van ’t Hek / Het Kind Eerst

(Onderaan dit artikel schreef Huub van ’t Hek een aanvullende tekst als reactie op verschillende posts op het forum.)

De kernkwaliteit van het kind is het spel. Wil een kind gezond kunnen opgroeien, dan moet het lang en intensief kunnen spelen. Het spel is het enige hulpmiddel dat het kind overtuigt van wat kan en niet kan, hoort en niet hoort, mag en niet mag, werkt en niet werkt. Goed ouderschap laat een kind dus spelenderwijs ontdekken hoe de wereld in elkaar zit. Aandacht en controle is een wezenlijk onderdeel van goed ouderschap. Vooral als het kind zijn grenzen gaat verleggen en daarmee zijn spelvormen serieuzere trekjes gaat krijgen.

Kattenkwaad
Het uithalen van kattenkwaad is het laatste stadium van het spelenderwijs opgroeien. In het uithalen van kattenkwaad worden niet alleen de grenzen van de ouders verkend, maar vooral ook de grenzen van de overige mensen die bij de opvoeding van het kind betrokken zijn. Van belletje trekken bij de buren tot en met het laten leeglopen van de banden van de fietsen van alle schoolmeesters. Een goede pedagoog weet wel raad met dit gedrag. Corrigeert wel, maar straft nooit. Omdat straf maar in een beperkt opzicht werkt.

Voorbeeldgedrag
Alle gedrag dat een kind vertoont, heeft het afgekeken van een volwassene. Vaak zijn dat in de eerste plaats de ouders. Daarna volgt een reeks van volwassenen die met grote regelmaat het pad van het kind kruisen. Van de juf van de crèche of de bso tot en met de train(st)er op de sportvereniging. Allemaal volwassenen die een voorbeeld zijn in het dagelijks leven van een kind. De optelling van alle gedragingen van al die verschillende volwassenen bepaalt het uiteindelijke gedrag van een kind. Het hangt heel sterk van de individuele ontwikkeling van een kind af of het na de middelbare schooltijd stopt met het imiteren van de gedragingen van volwassenen.

Correctie en voorbeeld
Wie als volwassene kijkt naar het gedrag van een kind, kijkt altijd in de spiegel. Je ziet of jezelf of een andere volwassene. Het bepaalt of je een kind moet aanmoedigen het vertoonde gedrag voort te zetten dan wel dat je moet besluiten het vertoonde gedrag te corrigeren. Dat betekent dat je het opnieuw heel goed voor moet doen. Kinderen leren bijna uitsluitend van goede voorbeelden. Omdat het kind in het goede voorbeeld ervaart dat de betreffende volwassene iets om hem geeft. Het allermooiste: onvoorwaardelijk van hem houdt. De belangrijkste zoektocht van een kinderleven: wie wil onvoorwaardelijk van mij houden?

Correctie en straf
Het onvoorwaardelijk van een kind kunnen houden is een conditio sine qua non voor het overgaan tot het straffen van een kind. Straf staat hier als uiterste vorm van correctie. Soms moet je ertoe overgaan om het kind voor een korte duur even buiten de vertrouwde orde te zetten. Dat heeft alleen het beoogde effect, als het kind weet dat het na die straf opnieuw voor de volle honderd procent wordt geaccepteerd. Is dat niet het geval, dan zal het kind het gedrag van de volwassene als zeer negatief ervaren en het gebruiken als voorbeeld bij een volgende gedraging. Straf kan dus de aanleiding zijn voor een toename van het negatieve gedrag. Te veel volwassenen zijn zich dat niet bewust.

De Harense ‘overvallen’
Laten wij de bovenvermelde uitgangspunten van toepassing verklaren op de arrestatie van een aantal jongeren in het dorp. Zij worden beschuldigd van het overvallen van onschuldige burgers. In de reacties lezen wij twee uitersten: kiezen voor een pedagogische oplossing dan wel nadenken over de zwaarst mogelijk straf.
Wie kent de feiten? Wat is er precies gebeurd? Is hier niet meer aan de hand dan het uithalen van modern kattenkwaad of is het meer? Als het meer is, wie hebben de kinderen dan nagespeeld? En waarom hebben zij juist gekozen voor deze spelvorm? Welk verhaal van welke volwassene hebben zij hier in praktijk gebracht? Zijn hun ouders bekend met deze spelvormen van hun kinderen? Zo ja, waarom hebben de ouders de kinderen dan niet eerder gecorrigeerd? Kan de gekozen spelvorm, de overval, iets te maken hebben met de verschillende vormen van gamen van de kinderen? Hebben de ouders voldoende aandacht gehad voor en controle uitgeoefend over het gamen van de kinderen? Waarom heeft de omgeving van deze kinderen er nooit eerder iets over gezegd? Waarom gewacht tot een moment waarop de hype het overneemt van de feiten?

Tot slot
Het spelen van een ‘overval’ is voor kinderen zou oud als de wereld. Van Boris Boef tot Fred Moulders uit Arendsoog en de Daltons uit Lucky Luke hebben wij onze voorbeelden nagespeeld. Er is in het dorp dus niets nieuws onder de zon. Dat de vorm anno 2019 anders is dan de vormen van 1962 behoeft geen enkel betoog. Het blijft onze opdracht om heel goed te analyseren wat er heel precies wel en niet gebeurd is. De variant die het meest bekend is, is de volgende. De kinderen hebben “overval” gespeeld en zijn zelf het meest geschrokken van de medewerking die zij van de overvallenen hebben gekregen. Dat was de bedoeling van het spel niet. De bedoeling was, dat zij gecorrigeerd zouden worden. Daartoe krijgen wij alsnog de kans. Door deze jongens te laten zien, dat zij over de grenzen zijn gegaan van wat kan en niet kan, hoort en niet hoort, mag en niet mag, werkt en niet werkt. Dat zij samen met hun ouders elke vorm van schade moeten herstellen en vergoeden. En dat het een wijze les is voor de rest van hun leven.

Aanvulling 21 juni 2019

Huub van ’t Hek zegt:

Alle reacties blijken het met mij eens te zijn, maar zijn niet in staat
om dat in mijn tekst terug te vinden. Omdat het Nederlandse strafrecht
DADERSrecht is – geen DAADrecht – ben ik op zoek naar een verklaring
voor het gedrag van de kinderen. Inmiddels weet ik dat er waarschijnlijk
sprake is van een 18-jarige ‘leider’ en een aantal 15- en 16-jarige
meelopertjes. Vaderdagvadertjes in de dop. Daarom de vraag wat wij moeten
doen om verder wangedrag te voorkomen. Daartoe doe ik een voorstel
aan het slot van het stuk. De ouders op de eerste plaats verantwoordelijk
houden. Vervolgens deze ouders samen met hun kinderen alle denkbare
schade laten herstellen en vergoeden. Dat is geen voorstel tot pamperen.
Dat is een idee om de ouders en hun kinderen inzicht te laten verwerven
in hun eigen gedrag en de gevolgen daarvan voor de buitenwereld.
Dat is een oplossing buiten het strafrecht om, omdat het strafrecht de
kinderen eerder slechter maakt dan beter. En daar is niemand bij gebaat.