Gastcolumn door Heiko Jan Mein, wetenschapscolumnist uit Haren (september 2026)

De schaduwkant van accu’s

We vinden het inmiddels heel gewoon: een accu als energiebron voor je telefoon, fiets of huis- en tuinapparatuur. Ook zijn er steeds meer elektrische auto’s en andere vervoersmiddelen of machines met accu’s. Aanvankelijk waren er vooral loodzuuraccu’s en voor kleinere toepassingen de eenmalig te gebruiken alkalinebatterijen. Later volgden oplaadbare nikkel-cadmiumbatterijen, die mede om milieuredenen werden verdrongen door lithium-ion-batterijen. Deze krachtige oplaadbare batterijen worden nu het meest gebruikt, maar kunnen door hun hoge energiedichtheid ook felle branden veroorzaken. Zo’n 5% van woningbranden en 23% van voertuigbranden wordt toegeschreven aan deze accu’s. Het parkeren van elektrische auto’s onder gebouwen is daarom vaak niet toegestaan.
Lithium-ion-batterijen bevatten een lithium-grafietmengsel, een geleidende scheidingslaag en een laag kobaltoxide. Als lithiumdeeltjes uit het grafiet door de scheidingslaag naar de kobaltoxide-laag gaan, komen er elektronen (elektriciteit) vrij. Als de grafietlaag leeg is, kan de accu opgeladen worden met een externe elektriciteitsbron om de lithiumdeeltjes terug te duwen in het grafiet.
Brandgevaar ontstaat als de accu-stoffen vervormen door oververhitting, vallen, reparaties of andere veranderingen. Ze kunnen elkaar dan raken en chemisch reageren, waarbij veel warmte vrijkomt en er brand of een explosie ontstaat: een ‘thermal runaway’. Bij elektrische voertuigen met veel accu’s zijn dat vaak heftige branden. Er komen dan giftige brandbare gassen en zuurstof vrij, waardoor de brand zichzelf in stand houdt en de temperatuur kan oplopen tot soms meer dan 1000 graden. Omdat water met lithium brandbaar waterstofgas vormt en ook CO2-blusmiddel vergelijkbaar reageert, is blussen lastig. Afdekken en langdurig koelen met heel veel koud water is het beste. Inmiddels zijn er veiligere accu’s op komst, zoals die met lithium-ijzer-fosfaat (LFP). Door de hoge productiekosten en grondstoffenschaarste verloopt de toepassing ervan helaas nog traag.
Accu’s zijn als draadloze en niet-lokaal vervuilende energiebron aantrekkelijk. Bedenk echter dat de energie erin opgewekt moet worden en elders wel milieubelastend kan zijn. Hetzelfde geldt voor de accu-grondstoffen, de productie en het afval. Accu’s kosten in brede zin meer dan ze opleveren.
Energiezuinig omgaan met accu’s en voorzichtigheid in verband met brandgevaar is belangrijk. De schone schijn van een accu bedriegt. Een accu is geen ongevaarlijk magisch doosje met gratis energie.

Heiko Jan Mein,

wetenschapscolumnist uit Haren