De krant die je leest van A tot Z
Zaterdag 5 december, 2020

zaterdag 21 november 2020

Column:

Samenleving & Wetenschap – door Heiko Jan Mein, chemisch fysicus te Haren

Door: Redactie

Zoals elk jaar kenmerkt de herfst zich in het bomenrijke Haren door een breed palet aan bladkleuren. Aan het ontstaan van die kleuren ligt een aardig stukje chemie ten grondslag. Planten zijn essentiële natuurlijke ‘fabriekjes’, die ons ondermeer voorzien van voedsel en zuurstof. De ‘zonnepanelen’ van planten zijn de bladeren, die zonne-energie omzetten in biochemische energie. Daarnaast zorgen ze dat uit bodemwater en kooldioxide uit de lucht, glucose en het bijproduct zuurstof kan worden gevormd. Deze omzetting onder invloed van licht, gebeurt door de stof chlorofyl dat in bladgroenkorrels van bladeren zit. Dat proces wordt ook wel ‘fotosynthese’ genoemd. Bij die synthese gebruikt chlorofyl vooral de energie van blauw/rood licht. Als bladeren die lichtkleur absorberen, ziet het teruggekaatste (resterende) licht er groen uit. Naast chlorofyl zijn er echter nog meer kleurbepalende stoffen in plantencellen aanwezig, zoals (ondermeer) caroteen, xanthofyl, tannine en flavonoïden. Al deze stoffen spelen een rol in stofwisselingsprocessen en zorgen door een specifieke licht-absorptie voor verschillende blad- of bloemkleuren. Als planten volop in de groei zijn, overheerst in bladeren meestal het groene chlorofyl. In de herfst komen planten in een andere klimaatfase. Tussen een bladsteel en tak ontstaat door veranderende externe omstandigheden een kurklaagje, waardoor het transport van water en voedingsstoffen vermindert. Hierdoor neemt de aanmaak en hoeveelheid bladgroenkorrels af en verandert de verhouding tussen de aanwezige stoffen in een blad. Kleurstoffen die eerst niet goed te zien waren, worden dan ineens wel zichtbaar. Dat kan het rood-oranje en geel van caroteen en xanthofyl zijn, of blauw, paars en rood van flavonoïden. Ook bepaalde bessen worden hierdoor gekleurd. Door het steeds sterker afnemende gehalte aan voedingsstoffen, resteert uiteindelijk vooral de kleur bruin door tannine. Dat gebeurt tot het laatste moment van stoffentoevoer … dan vallen de bladeren definitief van de boom. Als na de winter de bladeren zijn vergaan en in de bodem zijn opgenomen, kan de cyclus van de jaargetijden met elk zijn eigen kleuren, weer opnieuw beginnen.

Geen reacties

Wilt u reageren?




Wij plaatsen alleen inhoudelijke reacties. Reacties met voornamelijk slogans en kreten worden niet gepubliceerd.