Samenleving & Wetenschap – door Heiko Jan Mein, Haren

Toen het koude vochtige weer onlangs omsloeg in warm zonnig weer, was in delen van het Paterswoldsemeer ook al de beruchte blauwalg te constateren. Deze blauwgekleurde (stinkende) algen in oppervlaktewater zijn in Nederland door klimaatverandering en watervervuiling, een toenemend probleem. Als blauwalg eenmaal aanwezig is, kan het na enkele zonnige dagen ineens tot explosieve groei komen. Blauwalgen zijn zuurstof-producerende cyanobacteriën, die al zo’n 3 miljard jaar op aarde bestaan. De fotosynthese in blauwalgen (waarbij uit kooldioxide en water, zuurstof en glucose wordt gevormd) gebeurt via lichtabsorptie in chlorofyl (bladgroenkorrels) en het blauwkleurende pigment fycocyanine. Ze leven goed in fosfaat- en nitraathoudend water, dat ze omzetten in biomassa. Tevens produceren ze giftige cyanotoxinen, die hoofdpijn, oogontsteking, darmklachten, huidontstekingen of neurologische aandoeningen kunnen veroorzaken. Blauwalg vormt niet alleen een risico voor mensen, maar ook voor vissen, kikkers, waterdiertjes, vogels of grotere dieren. Na aanraking met blauwalghoudend-water is het bij lage concentraties voldoende je goed af te spoelen. Stilstaand water en lagen met hoge toxinen-concentraties zijn echter risicovol en ongezond. Giftige stoffen kunnen je huid binnendringen en als je een slok water binnenkrijgt, kun je de genoemde klachten krijgen. Bijkomende anaerobe omzetting tot zuurstofloze moleculen, veroorzaakt verder nog dat het oppervlaktewater erg gaat stinken. Dan is het sowieso niet erg prettig meer recreëren langs de waterkant, vooral op windluwe waterlocaties.
Het bestrijden van blauwalg is lastig. Door toevoeging van koperverbindingen, waterstofperoxide of gemodificeerde klei, kan blauwalgvorming deels worden voorkomen. Maar toevoeging van zoveel chemische stoffen aan het oppervlaktewater is niet erg wenselijk. Waterfiltering of het uitzetten van natuurlijke vijanden, zoals goudalgen of driehoeksmosselen kan ook, maar is op grotere schaal eveneens lastig. Het beste is de toestroom van fosfaten en nitraten uit bijvoorbeeld mest of afvalwater te verminderen. Waterbeheerders hebben de taak om op die manier het probleem in te dammen. Voorlopig blijft het helaas een jaarlijks terugkomend probleem en derft het dikwijls voor velen het recreatie-plezier op een mooie dag bij het Paterswoldsemeer.

Heiko Jan Mein, fysisch chemicus.