Verzetscommandant Charles Ubbens: Van arrestatie tot executie

Door Peter Beukema

In de vroege morgen van 8 april 1941 wordt de 52-jarige archeoloog Charles Ubbens gearresteerd in zijn huis aan de Verlengde Hereweg 191 in Groningen, aan de grens met Haren

Brieven met spionagemateriaal die tijdens huiszoeking bij chef-staf van de Ordedienst Westerveld in Den Haag zijn gevonden hebben naar Ubbens geleid. Hij wordt overgebracht naar het Oranjehotel in Scheveningen, waar hij wordt verhoord. Mevrouw Ubbens-Ribbius Peletier en hun pleegdochter moeten dezelfde maand nog de riante villa verlaten. Het is door de Duitsers gevorderd en dient tot het eind van de oorlog als officiersverblijf voor vrije tijd en ontspanning. Vervangende huisvesting wordt aangekocht aan de Rijksstraatweg in Haren, op ongeveer een kilometer afstand. De verhuizing wordt bij de gemeente doorgegeven en “op papier” verhuist Charles Ubbens mee. Hij zal geen stap in het huis zetten.

Organisatie verzet
Oud-officier Ubbens is in de nazomer van 1940 gevraagd de Ordedienst voor de stad Groningen te organiseren. Onder de dekmantel “Stadswacht” verdeelt hij de stad in kwartieren en vervolgens in buurten, zoekt en vindt betrouwbare stafleden en een tiental kwartier- en buurtcommandanten. Richtlijnen die hij vanuit het hoofdkwartier in Den Haag ontvangt past hij aan voor de Groninger situatie.
Hij organiseert goed, snel en weloverwogen. Spoedig volgt het verzoek om naast de stad ook de provincie Groningen te organiseren en daarna dat ook voor Friesland en Drenthe te doen. Ubbens wordt de verzetscommandant van de drie noordelijke provincies.

Stadswacht
De Stadswacht wil de orde handhaven na -al dan niet gedwongen- vertrek van de Duitsers uit Nederland, voordat de regering weer terug is uit Londen. In 1940 en 1941 is het optimisme daarover groot. De illegale werkzaamheden bestaan onder andere uit het verzamelen van vuurwapens en inrichten van wapendepots, het ontwikkelen van een bezettingsplan voor vliegveld Eelde, rekruteren van medewerkers en uitbouw van landelijke contacten.

Oranjehotel
Tijdens zijn verblijf in het Oranjehotel in Scheveningen ontmoet Ubbens onder anderen professor Cleveringa uit Leiden -geboren in Appingedam- die hem later omschrijft als “(…) een keurige, oudere heer van naar schatting midden vijftig, een aangenaam mensch (…)”. De vrouw van Ubbens komt enkele malen op gevangenisbezoek. Zij wist niets van zijn verzetsactiviteiten en tijdens haar bezoek kan er uiteraard niet over gesproken worden. Er lijken nog pogingen te zijn ondernomen om Ubbens vrij te kopen, maar dat heeft niet tot resultaat geleid.

Vonnis
Na onderzoek door de Sicherheitsdienst in Den Haag wordt Ubbens beschuldigd van hulp aan de vijand, spionage en verbodenwapens. In het 1e Ordedienst-proces eind maart en in april 1942 staat hij met tientallen anderen terecht in Amersfoort, waar hij kort daarvoor naar is overgebracht. Ubbens wordt niet veroordeeld in de zaak van de verbodenwapens, maar hulp aan de vijand en vooral spionage worden hem zwaar aangerekend. Charles Ubbens wordt ter dood veroordeeld, samen met tientallen andere OD-leden, veelal uit het westen van het land. Meteen na het vonnis worden de veroordeelden overgebracht naar een gevangenis in Utrecht. Gratieverzoeken vandaaruit hebben geen effect, ook omdat de Duitsers een voorbeeld willen stellen. In de nacht van 2 op 3 mei 1942 worden de ter dood veroordeelden gefusilleerd in concentratiekamp Sachsenhausen in Duitsland. De 53-jarige Ubbens volgens de overlijdensakte op 3 mei om acht minuten over zes. Mevrouw Ubbens blijft na de bevrijding tot haar overlijden in 1961 in het huis op de grens van Haren en Groningen wonen. “Chateau Blanc” in Groningen waar ze in maart 1940 vanuit Zwitserland kwamen wonen, verkoopt ze eind jaren veertig.

ChGE Ubbens, ca 1940
foto OGS

“Chateau Blanc”, Verlengde Hereweg 191, Groningen
foto Persfotobureau D van der Veen, collectie Groninger Archieven