Rob Bats, zaterdagamateur in Champions League-finale

De tragiek van burgemeester Rob Bats is dat hij in september 2012, amper vijf maanden in dienst, werd geconfronteerd met grote acute veiligheidsvraagstukken. Uit hoofde van zijn functie werd hij namelijk opgezadeld met de eindverantwoordelijkheid van de driehoek toen zijn burgers gevaar liepen. Het moet gevoeld hebben als een zaterdagamateur die verzeild raakt in een nachtmerrie: opgesteld in een Champions League-finale.

Bats heeft geen achtergrond in openbare veiligheid, geen expertise op het gebied van crisisbeheersing en moest leunen op 0,5 fte communicatie en 1,0 fte openbare orde en veiligheid binnen het gemeentehuis. De tragiek van Rob Bats is dat het in dit land zo is geregeld: een niet-wetende burgemeester voert desondanks de regie over zo’n calamiteit en moet derhalve blind vertrouwen op  politie en OM. Bats vertrouwde misschien té blind op de geruststellende woorden van politiechef De Langen, die hem verzekerd had dat de politie op volle oorlogssterkte was. Terwijl dit niet zo was.

Vandaag sprak Haren de Krant de vermoeide burgemeester in het gemeentehuis.

Was u in deze situatie de verkeerde man op de verkeerde plaats? Bats: “Het is nu eenmaal zo geregeld in dit land dat de burgemeester in zo’n situatie eindverantwoordelijk is.

Maar u heeft geen expertise in het beheersen van zo’n crisis. Bats: “Dat klopt. Ik moest dus terugvallen op de expertise van anderen en dat heb ik gedaan. In een kleine gemeente als Haren had ik niet de beschikking over ervaren ambtenaren. Dus voor een burgemeester van Haren is de opdracht inderdaad erg moeilijk.”

U heeft dus vertrouwd op de geruststelling van de politie dat het allemaal goed geregeld was. Bats: “Ja, dat klopt. Als burgemeester moet je daarop kunnen vertrouwen.

Maar u heeft niet kritisch doorgevraagd. U heeft niet het naadje van de kous willen weten. U heeft zich niet laten overtuigen door precies te vragen waar de ME zou staan en hoe de strategie was. Bats: “U veronderstelt dat ik me niet heb vergewist van de maatregelen. Ik heb niet één keer, maar twee keer gevraagd of alles geregeld was. En als dat twee keer wordt bevestigd kun je zo’n punt afvinken als zijnde: geregeld.”

Niet opstappen

Burgemeester Rob Bats oogt moe van de vele varianten waarin hem is gevraagd of hij overweegt om op te stappen. Hij geeft er ook geen antwoord op. Hij wil evenwel niet weglopen van zijn verantwoordelijkheid, juist nu. Hij wil nadrukkelijk burgers en ondernemers onder ogen komen om hen te spreken over het rapport. En daarna wil hij zich verantwoorden tegenover de gemeenteraad. Hij heeft al gehoord dat enkele fracties gaan aandringen op zijn vertrek, maar laat zich niet ontmoedigen.

Conclusie

Rob Bats heeft geen kans gezien om als verantwoordelijk persoon een duidelijk strategisch plan op te stellen in de dagen voorafgaand aan Project X. Hij heeft niet kritisch doorgevraagd toen de politie hem vertelde dat men op alles was voorbereid en Job Cohen heeft voor die tamme houding begrip (‘Een burgemeester moet het kunnen overlaten en kan niet alle touwtjes in handen hebben’). Rob Bats (en ook korps-chef Oscar Dros) heeft daags na de rellen gekozen voor een iets té zelfvoldane toonzetting door te blijven zeggen dat de strategen geen fouten hadden gemaakt en dat men op alles was voorbereid. Hij had toen namelijk al persoonlijk ondervonden dat het tegendeel waar was. Rob Bats kreeg tegen wil en dank een hoofdrol, terwijl hij daarvoor de expertise en ervaring niet had. Dat is niet zijn schuld, maar de schuld van het systeem.

Rob Bats is niet van plan zelf op te stappen, althans dat straalt hij uit. Expliciet wil hij niets zeggen over hetgeen er dinsdagavond in de raadszaal staat te gebeuren.