De krant die je leest van A tot Z
Donderdag 21 oktober, 2021

dinsdag 23 januari 2018

Nieuws:

Voltooid leven. Harens echtpaar zette het thema op de agenda door hun zelfgekozen dood.

Door: Redactie

Op 10 december 2017 kozen zij zelf het moment van hun  dood. Het plan was bij hun kinderen al jaren bekend en zij hadden ‘het poeder’ al in huis. Het onderwerp ‘voltooid leven’ is ongemakkelijk. Hieronder het verhaal van hun zoon en de opinies van Harenaars.

  

Professor Piet Kuiper

Cécile Lapré

In de vroege avond van zondag 10 december rukte de politie uit naar een woning aan de Westersedrift in Haren. Er waren twee overleden mensen aangetroffen en de recherche begon haar onderzoek. De sfeer van dit onderzoek stond direct al haaks op de sereniteit die later zou blijken.

De vondst van de twee Harenaars, volgens ingewijden harmonieus naast elkaar op  bed, had niets gewelddadigs. Na een paar uur kon de politie dan ook melden dat de twee niet waren overleden door een misdrijf of ongeval. Dan bleef er maar één optie over: gezamenlijke zelfdoding. Professor Piet Kuiper (1934, plantenfysiologie) en zijn vrouw Cécile Lapré (1936, socioloog en botanicus) vonden de tijd rijp om een punt achter hun leven te zetten, hoewel ze nog redelijk mobiel en gezond leken. “Dit najaar werkten ze nog in hun tuin”, zegt een buurman. Hun overlijden werd daags erna in Haren het gesprek van de dag, vooral de vraag of het wenselijk zou zijn als mensen zelf konden bepalen wanneer zij willen sterven. Het echtpaar zette met hun daad het vrijwillige levenseinde weer op de agenda.

Het verhaal van Piet Kuiper en Cécile Lapré
Hun zoon Johan Kuiper weet dat zijn ouders een uitgebreide kennissen- en vriendenkring hadden, die recht hebben op het juiste verhaal. Voor de discussie is hij bereid aan Haren de Krant te vertellen wat er is gebeurd.  

Door Johan Kuiper

“Mijn ouders  hebben ongeveer vier jaar geleden aangekondigd de wil te hebben om gezamenlijk hun leven te beëindigen zodra het zover was dat hun natuurlijke aftakeling dusdanig was dat men niet meer zelfstandig zouden kunnen functioneren. Zij waren actief en prominent lid van een vereniging die het recht op zelf-euthanasie politiek onder de aandacht bracht.
Op dat moment (2013) was dit nog niet aan de orde maar, zo lieten zij mij weten, ze hadden een middel weten aan te schaffen uit China waarmee zulks kon worden bewerkstelligd. Op een gegeven moment lieten zij mij dat middel zien, verstopt achterin in de slaapkamerkast. Ik zag een eenvoudig zakje waar blijkbaar 30 gram barbituraat in zat.

Gelukkig was het nog niet aan de orde en de mededeling werd voor kennisgeving aangenomen en we gingen over tot de meer vrolijke onderdelen van het periodieke, ongeveer 1 maal per maand, bezoek zoals praten, spelletjes doen, koffie drinken, wandelen en eten. Natuurlijk dacht ik er wel eens over na maar zolang de kwestie niet concreet was deed ik het af als iets wat in de verre toekomst plaats zou gaan vinden en niet morgen of volgende week. Ieder volwassen mens weet immers dat het leven niet oneindig is.

Tijdens een bezoek zonder mijn vier dochters, die op dat moment de leeftijd hadden van 14-20 jaar, hebben we iets langer over levensbeëindiging gepraat. Mijn ouders vertelden me dat zij in hun vriendenkring op grote schaal werden geconfronteerd met ziektes, hersenbloedingen, hartaanvallen en sterfgevallen van hun leeftijdsgenoten. Lieve en intelligente mensen waarmee ze meer dan 40 jaar bevriend waren en lief en leed hebben gedeeld werden na een attaque soms gereduceerd tot zielige hoopjes mens die in een verzorgingstehuis hun laatste dagen sleten met grote lichamelijke dan wel geestelijke handicaps die je ergste vijand niet toe zou wensen. Nee dan liever dood, was hun mening en ze droegen ‘’niet reanimeren” penningen om hun nek zodat bij een onverhoopte hartaanval met mogelijk hersenletsel ze niet in vergelijkbare situatie zouden belanden.

Voor mijn vader speelde de tragiek van zijn oudere broer Klaas, die op 60-jarige leeftijd slachtoffer was een niet fatale hersenbloeding, een grote rol. Oom Klaas was vanaf dat moment gekluisterd aan een rolstoel gezeten in een luier en kon niet veel meer uitbrengen dan de woorden 1,2,3 in combinatie met soms grove vloeken. Die situatie heeft dertien jaar geduurd waarna Klaas uiteindelijk is overleden. Mijn vader wou, begrijpelijkerwijze, ten koste van alles voorkomen dat hij in een vergelijkbare situatie terecht zou komen.

Mijn moeder, geboren in 1936, is in een Jappenkamp opgegroeid. Haar biologische moeder was overleden in 1938 vlak na de geboorte van haar licht gehandicapte broertje Philippe. Als vierjarig meisje met een tweejarig broertje heeft zij in die jaren zonder vader en moeder moeten zien te overleven wat wellicht een enorme drang tot onafhankelijkheid tot gevolg heeft gehad.
In de jaren hierna merkte ik dat mijn vader te maken kreeg met fysieke beperkingen. De elektrische fiets werd niet meer gebruikt en zijn wandelingen beperkten zich tot een dagelijkse trip van huis naar de Jumbo of een andere winkel. Het poeder en de zin ‘’als we er straks niet meer zijn’’ kwam vaker voor tijdens de bezoekjes. Voor zijn verjaardag in juli 2017 had ik voorgesteld om een boottochtje te maken in Giethoorn, waar mijn ouders elkaar voor het eerst hebben ontmoet, maar deze tocht werd eerst uit- en later afgesteld.
Mijn moeder ging inmiddels ook behoorlijk achteruit maar met behulp van allerlei buurvrouwen en hulpverleners kon zij de was, het eten en de tuin nog wel verzorgen. Rond deze tijd merkte ik dat de bezoekjes vaker uitgesteld werden, omdat mijn vader ‘vermoeid’ was.

Uiteindelijk kwam de mededeling dat ze klaar waren om in december afscheid te nemen. Na de schok van de mededeling hebben we nog een tijdje gebruikt om individueel of gezamenlijk afscheid te nemen. Afscheid bestond uit een bezoek van bijvoorbeeld twee van mijn, inmiddels volwassen, dochters die een avond met ze aten en herinneringen ophaalden. Ook hebben we enkele malen steeds weer in kleinere gezelschappen gelogeerd in die laatste periode. In de laatste week ben ik thuis gaan wonen om nog een keertje als gezin te functioneren en dagelijkse dingen te doen zoals eten, douchen, boodschappen, tv kijken, muziek luisteren en een gesprek voeren. In die periode merkte ik dat mijn vader feitelijk slechts twee uur per dag ‘’wakker’’ was. De rest van het etmaal sliep hij of verkeerde in een soort schemertoestand tussen slapen en wakker zijn.

Bij alle bezoekjes laadde hij zich op om scherp en alert te zijn, maar hij was moe, heel moe en de koek was op. Als bioloog vergeleek hij zichzelf met een oude bizon.  Een bizon verlaat de betrekkelijke veiligheid van de kudde om in eenzaamheid te sterven zodra de bizon te oud is om de kudde te kunnen volgen. Voor hem was het  tijd om de kudde te verlaten, waarmee de eeuwige cirkel van geboren worden, opgroeien, bloeien, oud worden en sterven wordt gesloten. Mijn moeder had een enorme angst om in dementie en grote afhankelijkheid in een verzorgingstehuis te belanden, maar bovenal wou ze na ruim 50 jaar huwelijk niet zonder hem leven.

Als nabestaande heb ik in rationele zin respect voor hun besluit. De emotie van het kwijtraken van je ouders blijft natuurlijk. Sterven kan plotseling zijn of wegkwijnend in een ziekenhuis totdat het gevreesde telefoontje plaatsvindt. Voor mijn gevoel is er geen goede manier om te sterven en ik vind ze niet moediger of bewonderenswaardiger dan een persoon die tot het allerlaatst zich aan het leven vastklampt.”

“We laten ons plekje op deze overvolle aarde
graag aan jullie, de kinderen en kleinkinderen”.

Worsteling met thema ‘zelfgekozen dood’
Opinies

Huisarts Bert Heikens
“Ik kan alleen maar in algemene termen hierop ingaan. De wettelijke kaders zijn duidelijk: in principe is euthanasie en hulp bij zelfdoding strafbaar, maar als er sprake is  van aantoonbaar ondraaglijk en uitzichtloos lijden en er is sprake van een weloverwogen verzoek, pas dan kan een arts hiervan worden vrijgesteld. In het geval van “klaar met leven- problematiek” ligt dit nog een stuk ingewikkelder. Er moet altijd een medische grondslag zijn, een combinatie van ziekten of klachten. En, voor de duidelijkheid, er bestaat geen recht op euthanasie en hulp bij zelfdoding. Een arts dient zeer zorgvuldig en behoedzaam te handelen en is niet verplicht mee te werken aan euthanasie en hulp bij zelfdoding, vooral vanwege de altijd aanwezige dreiging van strafrechtelijke vervolging. Daarnaast: elke arts heeft altijd een zorgplicht indien de vraag om euthanasie niet kan worden gehonoreerd. Hij dient de patiënt in alle gevallen te begeleiden met  palliatieve zorg en indien geïndiceerd bij palliatieve sedatie.”

50PLUS (Tweede Kamer)
De ouderenpartij vindt dat het kabinet lef toont door euthanasie bij voltooid leven mogelijk te willen maken.  

ChristenUnie (Tweede Kamer)
De ChristenUnie baseert zich net als de SGP op het Bijbelse gebod ‘gij zult niet doden’ en is om die reden tegen de huidige euthanasiepraktijk. De overheid moet het leven van kwetsbare mensen juist beschermen en we moeten voorkomen dat ouderen hun leven voltooid vinden.

D66 (Tweede Kamer)

Kamerlid Pia Dijkstra schreef een wetsvoorstel. Daarin is de zelfbeschikking van ouderen die hun leven voltooid vinden, het uitgangspunt. Het past in onze beschaving, zeggen ze bij D66, dat ook ouderen die geen medische klachten hebben over hun eigen sterven gaan. In het wetsvoorstel ligt de leeftijdsgrens bij 75.

Frank Logjes, Haren (vrijwilliger bij VV Haren)
Ik vind dat je zelf moet kunnen bepalen wanneer je dood wilt, daar bedoel ik mee als je ernstig ziek bent. Een vriend van mij is begin december overleden aan longkanker na een lijdensweg. Half oktober kreeg hij dit trieste bericht te horen dat ze niks meer voor hem konden doen. Deze man zei: ‘ik ben er klaar mee’. Hij vroeg om hulp om dat te regelen  maar dat mocht niet, niet te geloven dit. Ik heb dus deze man zien lijden.

Marja Jager, predikant in Haren
“Voor mij en mijn gemeente is dit niet alleen een ethisch onderwerp maar vooral ook een pastoraal onderwerp waar ik geen algemene uitspraken over kan doen. Binnen de pastorale relatie predikant – gemeentelid kan zo’n onderwerp aan de orde komen, maar dan gaat het er allereerst over hoe het gemeentelid hierin staat, waarom men die verlangens uit of juist tegen is, wat de verwachtingen zijn van het leven.  Hoe die denkt over de autonomie van de mens, de relatie met God, welk Godsbeeld men hanteert. En natuurlijk de vraag: ‘wat is voltooid leven?’ Het bijzondere aan het Harense echtpaar is, dat er (voor zover ik weet) geen sprake is van ondragelijk lichamelijk lijden. Ik kan geen uitspraak doen over of er sprake is geweest van ondragelijk geestelijk lijden. Moeten we alle criteria overboord gooien en zeggen: ‘Voor wie het genoeg is, moet er zonder voorbehoud een einde aan kunnen maken óf is regulering nodig?’”

Henk Boomker, oud-boekverkoper Haren
“Over de grote vraagstukken van leven en dood past een buitenstaander het beste te zwijgen. Stil zijn en stil staan bij hetgeen is gebeurd. Misschien gaat de redactie van deze krant al te ver in haar vraag om mijn reactie. De vraag stellen naar het waarom van een daad van zelfdoding past niet. En een oordeel daarover als buitenstaander al helemaal niet. Misschien kun je er zijn voor hen die achterblijven. Geen enkel geval is vergelijkbaar met een ander. Steeds als ik van zo’n gebeurtenis hoor realiseer ik me de kwetsbaarheid van een mens, maar zwijg ik uit respect.”

Henk Werners, oud-voorzitter ANBO Haren

“Ik huldig in algemene zin het standpunt dat ongevraagde geboorte op gelijke voet dient te staan met ongevraagd vertrek uit het leven. Als naasten in één en hetzelfde domein er samen voor kiezen om tegelijk te gaan mag respect wat mij betreft het credo zijn.”

Meer informatie: www.nvve.nl

3 reacties

Renate de Jong zegt:

Twee moedige wijze mensen, diepe bewondering voor hun daadkracht. En precies zo stellen wij het ons ook voor.
De familie wens ik sterkte en de kracht om hier verder te gaan. In liefde gegaan, bestaat er meer na een mooi leven?
Met vriendelijke groet
Renate de Jong

24 januari 2018 om 13:25
Elisabeth Swart zegt:

Buitengewoon verhaal. Een mens wordt ongevraagd op de wereld gezet en mag dus zelf bepalen wanneer het genoeg is geweest.
Dit echtpaar koos voor een waardig einde samen.
Hoe mooi en liefdevol om samen met je partner te kunnen vertrekken.
Dit zou weggelegd moeten zijn voor iedereen, die dit wenst.

24 januari 2018 om 18:10
MC zegt:

Respect voor dit echtpaar die dit besluit en uiteindelijke stap op een humane, zorgvuldige manier hebben gezet.

Sterkte aan de familie,
Warme groet,

24 januari 2018 om 23:27

Wilt u reageren?




Wij plaatsen alleen inhoudelijke reacties. Reacties met voornamelijk slogans en kreten worden niet gepubliceerd.