Herindeling: ‘Beetje uitstel’ is niet genoeg vindt burgerinitiatief
Het Burgerinitiatief Uitstel Haren is niet tevreden over het besluit van B&W om het beslismoment over herindelen uit te stellen van 14 oktober naar 25 november. “Het is niet genoeg”, zegt Gustaaf Biezeveld van het burgerinitiatief. “Voor ons staat voorop dat het besluit, hoe het ook uitvalt, kan rekenen op draagvlak onder de bevolking. Draagvlak creëer je niet enkel met het doen van onderzoek. Draagvlak creëren kost je minstens zes maanden. Verkiezingen zijn een goed middel om draagvlak te krijgen voor je keuzes. Daarom lijkt ons uitstel tot na de verkiezingen van maart 2014 de beste optie.” Het burgerinitiatief heeft deze reactie inmiddels laten weten aan de leden van de gemeenteraad van Haren.
De brief van het Burgerinitiatief Haren treft u hieronder aan.
UITSTEL HAREN
Haren, 7 oktober 2013
Geachte leden van de Raad van Haren,
Wij verzoeken u deze brief te betrekken bij de behandeling van ons burgerinitiatiefvoorstel op 14 oktober a.s.
Samenvatting
In het burgerinitiatiefvoorstel wordt uitstel tot juni 2014 bepleit met het oog op een zorgvuldige voorbereiding en onderbouwing van een herindelingsbesluit dat kan rekenen op voldoende draagvlak bij de bevolking van Haren. Inmiddels is er veel nieuwe informatie die de noodzaak van een herindelingsbesluit vóór 1 december 2013 wegneemt. Hierbij komt dat de onzekerheid over de aangekondigde decentralisaties en de financiële en andere gevolgen ervan, voor de gemeenten op dit moment groot is. Ook daarom is het verstandig te wachten met een herindelingsbesluit totdat er voldoende duidelijkheid is.
Aanpak provincie Groningen
In de afgelopen weken hebben wij veel onderzoek gedaan en deskundigen gesproken om meer inzicht te krijgen in de herindelingsproblematiek vanuit landelijk perspectief. Hieruit blijkt dat de provincie Groningen een solo-actie uitvoert op tenminste twee fronten: 1. de gigantische haast waarmee Groningen de herindeling wil afhandelen, en 2. de dwang die de provincie aan de gemeentebesturen oplegt. Deze aanpak is uniek in Nederland. Ze is, zoals wij u op 30 september j.l. reeds hebben aangegeven, ook in strijd met de beginselen van behoorlijk bestuur en onrechtmatig, omdat een wettelijke grondslag ontbreekt.
Geen bevoegdheid, maar bluf
Om met dat tweede punt te beginnen: De Wet algemene regels herindeling (Wet Arhi) geeft regels voor de procedure van een gemeentelijke herindeling. Uitgangspunt is dat in eerste instantie de gemeenteraad zich uitspreekt over de wenselijkheid van herindeling en vervolgens de wetgever hierover beslist. Het initiatief van de provincie Groningen tot gemeentelijke herindeling, zoals verwoord in de Visie op de bestuurlijke organisatie in Groningen d.d. 2 juli 2013, wordt niet beheerst door de Wet Arhi, maar door het – niet op een wet gebaseerde – Gemeenschappelijk beleidskader herindeling, zoals herzien door minister Plasterk d.d. 28 mei 2013 (Gbh 2013).
Gbh 2013 geeft aan dat gemeenten als eerste aan zet zijn om een oplossing te vinden ter versterking van de eigen bestuurskracht. Gemeentebesturen kunnen gezamenlijk tot de conclusie komen dat de beste oplossing voor geconstateerde problemen met bestuurskracht is gelegen in een samenvoeging van (delen van) gemeenten. In termen van de Wet Arhi is in dat geval sprake van gemeenten die het verzoek doen tot herindeling in de vorm van een herindelingsadvies dat door de betrokken gemeenteraden kan worden vastgesteld. Aan de provincie wordt door de minister een rol toebedacht als moderator in een proces waarbij gemeenten veelal in regionaal verband werken aan hun bestuurskracht of bestuurlijke toekomst. Vanuit deze rol dient zij, waar nodig, sturing te geven aan de discussie die kan leiden tot een herindelingsvoorstel. De minister vindt dat de provincie ook een bovenlokale verantwoordelijkheid heeft die kan uitgaan boven de belangen van afzonderlijke gemeenten. De minister ziet twee situaties die kunnen rechtvaardigen dat de provincie het initiatief neemt in het gesprek over versterking van de gemeentelijke bestuurskracht en, wanneer nodig, zelf een arhi-procedure start:
1) als de bestuurskracht van een gemeente door bestuurlijke en financiële problemen zodanig verzwakt is, dat die gemeente lokale en/of regionale taken en opgaven niet (meer) op eigen kracht of binnen samenwerkingsverbanden goed kan uitvoeren;
2) als een paar gemeenten jarenlang met elkaar blijven touwtrekken over een fusie zonder dat daarbij reëel zicht op een bevredigende uitkomst.
In het geval van de gemeente Haren doet zich geen dringende situatie voor waarin volgens de minister een provinciaal initiatief of herindelingsadvies gerechtvaardigd is. Derhalve gaat de provincie haar boekje te buiten door uw Raad onder grote tijdsdruk te plaatsen en te dreigen, bij uitblijven van een tijdig genomen besluit, zelfstandig aan de minister van BZK te adviseren met welke gemeente(n) Haren zou moeten fuseren. Samengevat: de deadline waar alle gemeenten van deze provincie aan zouden moeten gehoorzamen, berust niet op de wet, zelfs niet op het Gbh van de minister, maar op bluf.
Dit is niet alleen onze conclusie. Op gelijke wijze hebben prof. mr. D.J. Elzinga, expert op het gebied van staatsrecht, en senator mr. A. Vliegenthart zich uitgelaten op het symposium Opschalingsproblematiek en Gemeentelijke herindelingen op 4 oktober j.l. te Groningen.
Tijdsdruk onverantwoord
Het eerste punt, de gigantische haast die het provinciebestuur afdwingt, is bijna nog erger dan het gebrek aan legitimiteit voor het provinciale optreden. Haastige besluiten die de toekomst van gemeenten diepgaand bepalen, zijn momenteel totaal onverantwoord. Uit alle informatie die we uit politiek Den Haag, uit bestuurlijk Nederland en uit de media krijgen, blijkt zonneklaar dat er alom en op alle bestuurlijke en politieke niveaus grote onzekerheid is over wat de gemeenten te wachten staat. Er zijn enorme veranderingen aangekondigd, maar hoe die moeten worden betaald en uitgevoerd is nog grotendeels onbekend. Het is in het huidige politieke klimaat zelfs zeer onzeker of ze überhaupt doorgaan, en, zo ja, in welke vorm en op welk moment. In deze situatie is voor gemeenten afwachten geboden.
Twee trajecten voor Haren
Afwachten is niet hetzelfde als niets doen. Het is absoluut nodig dat over de toekomst van Haren wordt nagedacht en met het oog daarop besluiten worden genomen. De SWOT-analyse (januari 2013) heeft immers uitgewezen dat de bestuurskracht van Haren versterkt moet worden. Ook de financiële situatie van Haren noopt tot actie. Volgens het burgerinitiatiefvoorstel staan er voor uw Raad twee trajecten open.
Provinciaal traject
Er wordt vastgehouden aan de planning van de provincie. Dit is wat het College van b&w u voorstelt. Het voorstel van het College om uiterlijk op 25 november een fusiebesluit te nemen, is in onze ogen echter ontoereikend voor een zorgvuldige voorbereiding en onderbouwing van een keuze van (een) fusiepartner(s). Zowel inhoudelijk als op het punt van de hiervoor uitgetrokken tijd. In de loop van deze week lichten wij dit bij afzonderlijke brief toe.
Het voorstel van het College maakt bovendien op geen enkele manier duidelijk hoe binnen vijf weken bij de bevolking voor de te maken keuze draagvlak wordt gevonden. Aan dit wezenlijke (en door de Wet Arhi op de voorgrond geplaatste) element wordt door het College in het geheel geen aandacht besteed, hoewel uit de aan de Raad toegestuurde quick scan van bureau Zuiderlicht de onmisbaarheid ervan blijkt. Daar komt nog bij dat de uitkomst van de enquête volgens ons om meerdere redenen niet kan dienen als deugdelijke onderbouwing van het wettelijk vereiste draagvlak ten genoegen van de minister van BZK en de Staten-Generaal.
Het nemen van meer tijd ten behoeve van een zorgvuldige voorbereiding en onderbouwing van een besluit dat kan rekenen op voldoende steun bij de bevolking, is geen probleem, nu blijkt dat de deadline van het provinciebestuur geen enkele legitimiteit heeft. Er breekt geen brand uit als uw Raad gemotiveerd besluit dat hij meer tijd nodig heeft. Het provinciebestuur wil geen ‘achterblijvers’, maar dat bestuur heeft in dit dossier ten opzichte van Haren niks te willen, zolang niet sprake is van een situatie als bedoeld in het Gbh 2013.
Harens traject
Bij dit traject wordt gekozen voor een andere benadering: uw Raad neemt voorlopig nog geen besluit over een mogelijke fusie, maar neemt zoveel tijd als nodig is voor onderzoek van en discussie met de bevolking over de verschillende denkbare mogelijkheden om de bestuurskracht van Haren, met inbegrip van de financiële situatie, structureel te vergroten. De volgende argumenten zouden hieraan ten grondslag moeten liggen.
Dit traject is verreweg het verstandigst, gesteld dat uw Raad concludeert dat er teveel onzekerheden zijn over de aangekondigde decentralisaties en de structurele bezuinigingen op de uitkeringen uit het Gemeentefonds. Met die onzekerheden is een besluit om Haren te laten fuseren een stap in het stikdonker.
Bovendien komt uit de eerdergenoemde quick scan naar voren dat een zorgvuldig voorbereidingsproces met betrokkenheid van de bevolking de kans van slagen van een fusie vergroot.
Een bijkomende, gunstige omstandigheid is dat er op diverse relevante punten meer duidelijkheid is gekomen sinds 24 juni j.l., toen uw Raad, in het licht van het rapport Grenzeloos Gunnen, uitvoerig van gedachten wisselde over de samenwerking of herindeling. De aanname van destijds dat de samenwerkingsafspraken binnen STAAN al zo ver gevorderd waren dat Haren in geval van samenwerking met Tynaarlo alleen bij het kruisje kon tekenen, is niet juist gebleken. De onzekerheid over de provinciegrens als een belemmerende omstandigheid voor Haren om haar eigen keuze te maken, is sterk verminderd, zo niet feitelijk verdwenen. Bovendien is duidelijk geworden dat de provincies niet beslissen over de provinciegrens, maar de wetgever.
Een afschrift van deze brief wordt gestuurd naar het College van b&w en de lokale en regionale media.
Met vriendelijke groet,
Namens de initiatiefnemers van het Burgerinitiatiefvoorstel
Uitstel raadsbesluit herindeling Haren,
Gustaaf Biezeveld Peter Hidding
Frans Arkema Warner Kalk
Peter Bernink, Gaby Poell
Henk Boomker Elsbeth Wieselmann-Versteeg
Joop van Dalen Auke van der Woud
4 reacties