Oud-wethouder van Haren Marten de Jong overleden

Naar wij pas nu hebben vernomen is op 14 januari Marten de Jong (1934) overleden. Hij was PvdA-man in hart en nieren en vanuit die maatschappelijke betrokkenheid bekleedde hij in Haren verschillende functies. Zijn overlijden kwam onverwacht en bovendien minder dan enkele maanden nadat zijn echtgenote Jannie op 12 november is overleden. Het paar woonde sinds enige tijd in ’t Westerhuys naast Huize Westerholm te Haren. Vlakbij de plek waar De Jong als kind de oorlogsjaren meemaakte.

Maatschappelijk betrokken
In oktober 2020 nam Marten de Jong contact op met de redactie van Haren de Krant om een paar actuele politieke ontwikkelingen door te nemen. Hij had wat berichtgeving gemist en wilde zich door ons laten bijpraten. Het was tekenend voor deze man, die tot op de laatste dag betrokken bleef bij het wel en wee van Haren.

Marten de Jong is bij veel mensen bekend als leraar Economie aan het Sint Maartenscollege. Hij zat in de Harener gemeenteraad voor de PvdA van 1974 tot 1978. Daarna werd hij wethouder en zou dat blijven tot 1988. Zijn laatste politieke functie bekleedde hij als waarnemend burgemeester in de gemeente Loppersum van 1988-1990.

Ook buiten de politiek was De Jong actief, zo werd hij bestuurslid van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen (Departement Groningen). Van die organisatie was hij ook nog lid van het Hoofdbestuur van 1995 tot 2003.

Oude school behouden
In Haren was hij in de jaren 90 een vurig pleitbezorger van het behoud van de oude Openbare Lagere School aan de Kerkstraat, die ten prooi leek te vallen aan de ontwikkeling van een nieuw dorpscentrum met bibliotheek. De Jong voerde actie tegen sloop en dat had succes. Het is mede aan hem te danken dat de ontwerpers een bibliotheek met cultureel centrum bedachten, waarbij het oude schoolgebouw zou worden geïntegreerd. Die situatie bestaat nu nog steeds.

Jeugd in Haren
In het laatste contact, dat Haren de Krant met hem had, vertelde de bevlogen Harenaar dat zijn vrouw binnen enkele weken zou overlijden. Niet wetend, dat hij er zelf slechts twee maanden later
niet meer zou zijn. De Jong bracht zijn laatste dagen door op nauwelijks vijftig meter van het adres Westersedrift 44, waar hij een deel van zijn jeugd doorbracht, in de oorlogsjaren. Over die tijd interviewden wij deze aimabele dorpsgenoot enkele jaren geleden en ter nagedachtenis publiceren wij hieronder dat verhaal nog eens.

 

Harense oorlogsherinneringen van Marten de Jong (1934)
 
We moeten ze koesteren. Herinneringen aan de oorlog van mensen die het nog kunnen vertellen. Als die generatie er straks niet meer is, is de bezetting van Nederland pas echt geschiedenis geworden. Volgende maand wordt het weer 4 mei en 5 mei. Haren de Krant luistert daarom aandachtig naar Marten de Jong, die als kind de bezetting in Haren meemaakte.
Marten de Jong (o.a. oud-wethouder van Haren van 1978-1988) was zes jaar toen de bezetting van Nederland begon. Ook in Haren. Zijn vader was Teije de Jong, die werkte al vanaf 1918 op het gemeentehuis en was in 1944 eerste ambtenaar van Haren, rechterhand van gemeentesecretaris Pieter Wierenga. Het gezin woonde aan de Westersedrift 44, nabij de Wilhelminalaan. De oorlog ging in de beleving van een kind voorbij als een bijzonder avontuur. Als er bommenwerpers overvlogen moest het gezin weleens met matrassen op het hoofd onder de trap schuilen. De kleine Marten vond dat raar en leuk tegelijk. De school in de Kerkstraat was gevorderd door de bezetter, er waren weinig lessen. Doch in 1944 werd de echte angst voelbaar, weet hij zich te herinneren.

Onderduiken
Door de sabotage in het gemeentearchief van Haren moest gemeentesecretaris Pieter Wierenga vluchten (hij werd op 6 november 1944 doodgeschoten) en ook moesten alle ambtenaren die zijdelings met deze verzetsdaad te maken hadden schielijk onderduiken. Ook Teije de Jong mocht geen tijd verliezen. Marten weet nog hoe hij thuiskwam om direct weer te vertrekken: “We moeten onderduiken, weg hier”. Hij nam één zoon van 13 jaar mee op de fiets en reed de Westersedrift uit om naar familie in Friesland te vluchten. De kleine Marten, een broer en zijn pasgeboren zusje bleven met moeder achter. “Ik kreeg die dag de kinderwagen met mijn zusje in de hand gedrukt. Mijn moeder zei: loop maar naar de stad naar je oma. Ik was tien jaar oud en deed dat”, zegt Marten de Jong. Moeder wilde net met de handkar de tuin uitlopen toen de Duitsers kwamen. Ze werd afgevoerd naar het Huis van Bewaring, maar heeft tijdens het verhoor niet verraden waar Teije de Jong zich had verstopt. Ze kwam later vrij, maar kon niet terug naar het huis aan de Westersedrift, waar inmiddels een NSB-gezin woonde. Ze zocht samen met haar baby haar heil bij de familie Schurer in Haren. En zo was een hecht gezinsleven als een zeepbel uiteengespat.

Op zoek
De kleine Marten de Jong kon niet in de stad blijven en werd door oma weer naar Haren gestuurd met de opdracht daar maar een plekje te zoeken om te kunnen wonen. “Ik was nog maar klein en wist niet wat te doen”, zegt Marten de Jong. “Ik kon niet naar ons eigen huis, want daar woonden vreemde mensen. Ook bij buren was geen mogelijkheid om mij te verzorgen. Ik ben uiteindelijk in Onnen terechtgekomen bij de familie Kastelein. Ik kon daar wonen tegenover ijsfabriek De Hoop, waar hij eigenaar van was. Er was daar nóg een Marten in de familie, dus ik werd Max genoemd.” Van eind 1944 tot april 1945 bleef hij in Onnen wonen. Hij maakte er de beschietingen mee van het rangeerterrein door Engelse piloten, die hij in de cockpit kon zien zitten, zo laag vlogen ze over.

Vrij
Marten de Jong, inmiddels ruim tien jaar oud, zag in april 1945 in Onnen de bevrijders vanuit Noordlaren binnenrijden. Zou het gezin weer bijeenkomen? Hij zag hoe de NSB-familie uit zijn ouderlijk huis was verjaagd. Hij zag er Canadezen neerstrijken. “Toen mijn ouders weer naar Haren kwamen zagen ze dat er Canadezen in ons huis woonden. Mijn vader heeft uitgelegd hoe het zat en de familie is toen weer vertrokken. Maar alle meubels waren weg. Ze konden zich melden bij de GDS-garage waar meubels stonden die in beslag waren genomen van NSB-ers. Daar werd ons huis gedeeltelijk weer mee ingericht”, zegt Marten de Jong. Het was de waanzinnige realiteit van die jaren, waarin niets bleef zoals het was. De NSB-burgemeester van Haren vertrok en werd vervangen. Omdat gemeentesecretaris Pieter Wierenga was gesneuveld, werd een opvolger gezocht. Maar om onduidelijke redenen mocht Teije de Jong hem niet opvolgen. Die nam daarop per direct ontslag, hevig aangedaan. Hij zou later burgemeester van Nieuweschans worden, waar het gezin de Jong naartoe verhuisde. Daar, aan de grens van het land, kon de jonge Marten de Jong die vreemde oorlogsjaren verwerken.

In 1971 zou hij in Haren terugkeren (hij ging in zijn ouderlijk huis wonen) om er te werken (leraar aan het Sint Maartenscollege). Hij werd in 1974 raadslid voor de PvdA en van 1978-1986 was hij wethouder.