Preek online

Afgelopen week preekte ds. Marja de Jager in Haren, gisteren in Hoogezand. Voor wie er niet bij was publiceren wij volgens gewoonte haar teksten. 

Lezing uit O.T. Maleachi 2: 10-16

Maleachi  is een van de twaalf profeten, hij schreef zijn boekje na de babylonische ballingschap. De ballingen komen met gespannen verwachtingen uit Babylon naar Jeruzalem terug. De herbouw van de tempel zou ongekende voorspoed brengen. In plaats daarvan krijgen de mensen te maken met honger en onderdrukking. Het volk keert zich van God af. In zes gesprekken verklaart God zijn liefde voor zijn volk. Het gedeelte dat we gaan lezen is het tweede en gaat over de trouweloosheid tegenover de Eeuwige. De vergelijking wordt gemaakt met de trouweloosheid van een man tegenover zijn vrouw.

 

Lezing uit het N.T. Marcus 10: 1-12

 

Gemeente van onze Here, Jezus Christus

De afgelopen weken kwamen van verschillende kanten verhalen op mij af van stellen die uit elkaar gaan of zijn gegaan. En iedere keer weer raakt me dat. Hoe vaak ik er ook van hoor of bij betrokken ben, het went nooit.  Want bijna iedereen die een liefdesrelatie met elkaar aangaat, – of dat nu binnen het huwelijk is of niet – doet dit met de verwachting dat het ‘voor altijd zal zijn’. Wanneer het dan mis gaat, voelt dit als een teleurstelling of een verlies. Dan is er de pijn om de liefde die bekoeld is of om het gevoel aan de kant te zijn gezet. En zelfs als partners zonder ruzie uit elkaar gaan, gaat dit gepaard met de nodige emoties en gevolgen. Aan een leven samen, komt een eind. Het gezin valt uiteen, familiebanden worden verbroken, vriendschappen stranden. Scheiden – uitzonderingen daar gelaten – doet lijden.

Hoewel we er vandaag de dag vaker mee geconfronteerd worden dan pakweg vijftig , veertig jaar geleden, zijn huwelijkproblemen van alle tijden. Vroeger sprak men er alleen veel minder over. En bleven mensen vaker uit gewoonte, door sociale controle of omdat dit door de kerk verlangd werd, bij elkaar. Immers: wat God samengevoegd heeft, scheide de mens niet. Op grond van dit – volkomen uit zijn context gerukte vers van Jezus – werd scheiden als onchristelijk beschouwd.  Maar is dit eigenlijk wel zo? Laten we de teksten die hierover gaan nog eens zorgvuldig overwegen.

De profeet Maleachi verbindt de relatie tussen man en vrouw met het verbond tussen God en zijn volk. Opvallend vaak gebruikt hij daarbij het woord trouweloosheid: vijf keer. Aan het slot van zijn relaas vat hij het allemaal nog een kort samen door te zeggen: Speel niet met je leven en gedraag je niet langer trouweloos. Maleachi reageert in dit Bijbelgedeelte op elke vorm van trouweloosheid die hij om zich heen ziet gebeuren. In de eerste plaats de ontrouw van Israël ten opzichte van de Heer. Ze gedraagt zich niet als zijn bruid. De Heer, de bruidegom wil haar voor zich alleen, maar de bruid pleegt overspel en aanbidt andere goden. Zij zet de liefde op het spel. Terwijl de bruidegom zielsveel van haar houdt en de verbondenheid in éénheid met haar wil koesteren en bewaren. God roept daarom zijn bruid ter verantwoording en verklaart haar opnieuw zijn liefde. Het volk kan niet gescheiden worden van de liefde van God. En de liefde van mensen mag daarop lijken. Zoals God trouw is,  zó zouden de mensen elkaar trouw moeten zijn. Niet in de laatste plaats in het huwelijk. De Heer, de God van Israël, verafschuwt het wanneer een man zijn vrouw wegstuurt, schrijft de profeet. Een vrouw  had in Maleachi’s tijd geen enkel recht in het huwelijk. Wanneer haar man haar afdankte, stond ze met lege handen, buiten de bescherming van zijn huis. Zeker wanneer zij geen scheidingsbrief van haar man meekreeg zoals de wet voorschrijft.

En juist op dit punt bevragen de farizeeën Jezus. Vragen is hier wat zwakjes uitgedrukt: ze willen hem klem te zetten. De vraag: mag een man zijn vrouw verstoten?, is voor meerdere uitleg vatbaar, zodat deze Jezus ten allen tijde in moeilijkheden zou hebben gebracht, of hij nu ’ja’ zei of ‘nee’. Vandaar dat Jezus hun de vraag teruggeeft: ‘Hoe luidt het voorschrift van Mozes?’. Ze antwoorden: ‘Mozes heeft de man toegestaan een scheidingsbrief te schrijven en haar te weg te sturen’. Een correct antwoord, geheel volgens de regels van de wet, zoals verwoord in Deuteronium 24:1. De scheidingsbrief ontbond het huwelijk en gaf de vrouw het recht met een andere man te trouwen. In die zin was de scheidingsbrief er voor haar bescherming. Ze was vrij om te hertrouwen. Al pakte dit in de praktijk lang niet altijd goed uit. De scheiding zette haar in een kwaad daglicht en ontnam haar haar kinderen. Terwijl de man deze wet meer en meer misbruikte als vrijbrief om overspel te spelen en op een nette manier van zijn vrouw af te komen.

Niet voor niets dat de profeet Maleachi heel stellig beweert: Behandel je vrouw niet trouweloos. God verafschuwt het als een man zijn vrouw wegstuurt. Ook al mag het volgens de wet van Mozes wel. Wat zeg ons dit? Dat er blijkbaar geen duidelijk antwoord is op de vraag of partners en echtgenoten al dan niet uit elkaar mogen gaan. En ook niet omtrent de motivatie waarom.  Dit noopt ons tot voorzichtigheid. En tot een zorgvuldig luisteren naar wat Jezus hierover zegt. Jezus trekt de vraag van de farizeeën weg uit de juridische sfeer. Hij wil met hen geen discussie met hen aangaan over wat wel en geen goede redenen zijn om een vrouw weg te sturen. Hij laat zich niet verleiden tot de wettische en vaak liefdeloze denkwijze van de farizeeën.

Jezus slaat een andere richting in en beroept zich daarbij op Genesis waar staat: al bij begin van de schepping heeft God de mens mannelijk en vrouwelijk gemaakt. Een man zal zijn vader en moeder verlaten en zich hechten aan zijn vrouw, en die twee zullen één worden. Jezus grijpt terug op de oorsprong van mens-zijn en zijn bestemming. Mensen worden uit Gods liefde geboren, mannen en vrouwen. Niet voor niets spreekt Jezus over mannelijk en vrouwelijk. God zelf heeft in de Bijbel mannelijke en vrouwelijke kenmerken en zelfs organen. God draagt het mannelijke en vrouwelijke in zich zoals heel de schepping. Hiermee ontkracht Jezus het beeld van een vrouw als tweederangs wezen die totaal afhankelijk is van de man. Of hem onderhorig. Een mooi verhaaltje uit de Talmoed maakt dit duidelijk: ‘Waarom staat er dat de vrouw geschapen is uit de zijde van de man?’. De Talmoed antwoordt: zij is niet geschapen uit zijn hoofd- hij zou denken dat hij haar zelf bedacht heeft. Ook is ze niet geschapen uit zijn voeten – hij mocht zich haar meester wanen. Er staat geschreven dat ze geschapen is uit de zijde, opdat ze dicht bij zijn hart zou zijn.’  Zo is de éénheid van man en vrouw bedoeld: als een liefdesband, een leven zij aan zij, waarbij ze elkaars harten raken en gelijkwaardig zijn. Dit is de meest intieme band die je met iemand kunt hebben, ook als mensen van hetzelfde geslacht.

Deze twee-eenheid is de kleinste levensgemeenschap die we kennen. Door God vanaf het begin bedoeld tot heil van de mens. Er gaat zegen van uit. Zodat mensen tot hun recht komen in hun relatie, maar ook in de grotere samenlevingsverbanden van gezin, familie, school, werk, en maatschappij. In al deze levensverbanden gaat het in de eerste plaats om medemenselijkheid. Om Jij en de ander, de ander en jij. Trouweloosheid breekt relaties af, trouw bouwt ze op. Wetten en regels zouden niet nodig zijn als mensen als vanzelfsprekend steeds de menselijke maat bewaren en bewaken. Jezus stelt alles in het werk om dat duidelijk maken. Wat God dan zo heeft verbonden, moet een mens niet van elkaar scheiden, verkondigt hij. Niet als een nieuwe wet. Dan zou hij net  zijn als de farizeeën. In plaats van een hard en star gebod klinken deze woorden eerder als een wijze vermaning: Denk niet dat dat zomaar kan, verbreken wat God heeft samengevoegd, relaties kapot maken, elkaar ontrouw zijn. Dat doe je niet zonder schade. Daar lijden mensen onder, daar worden kinderen de dupe van, daar komt een hoop ellende van. In de eerste plaats in huwelijksverband, maar ook daarbuiten in andere samenlevingsverbanden.

Maar wat nu als het mis gaat? Als de liefde is bekoeld, er een ander in het spel is, of als partners niets meer voor elkaar beteken? Jezus verbiedt niet. Hij roept op tot het uiterste te gaan om relaties in stand te houden. Probeer te leven volgens het ideaal.  Echter…Jezus legt ons geen onmenselijke levensregels op. Soms kan een scheiding een verlossing betekenen uit veel narigheid en ellende En in breder verband kunnen mensen elkaar zodanig dwars zitten of het vuur na aan de schenen leggen dat het beter is als hun wegen scheiden. Als samenleven niet meer leefbaar is, doen mensen elkaar en het leven geen recht. En dat kan Jezus nooit bedoeld hebben. Daarom mogen we niet zeggen dat Jezus verbiedt te scheiden. Wijzend naar Genesis verkondigt hij het ideaal van menselijke relaties die gebaseerd zijn op liefde en trouw. Probeer daarnaar te leven tot heil en zegen van elkaar. En waar dat in de gebrokenheid van ons bestaan niet lukt, weet u, weet jij je ook dan geborgen in de Liefde van God. Zoals Jezus ons onder alle omstandigheden heeft liefgehad. Zijn liefde duurt in eeuwigheid. Amen.