Groningen Airport Eelde: vriend en vijand spreken zich uit

Luchthaven Groningen Airport Eelde, is het een bron van plezier, ergernis, vervuiling of voorspoed? Of alles tegelijk? De luchthaven staat al sinds de jaren 90 ter discussie. Eerst vanwege overlast door testvluchten van straalvliegtuigen. Daarna door de baanverlenging. Nu gaat het in de discussie over lawaai van vliegtuigen, milieu en kosten. De belangengroep VOLE voert sinds 1992 een verbeten strijd tegen het bestaan van GAE. Voorzitter Jan Wittenberg weigert face-to-face in gesprek te gaan met directeur Meiltje de Groot van GAE. Daardoor blijft het vooral bij aantijgingen in harde woorden. Laten we eens luisteren naar de verhalen van de hoofdrolspelers.

Het verhaal van:
Meiltje de Groot, directeur van Groningen Airport Eelde

foto: Meiltje de Groot

“Natuurlijk staat de luchtvaart hier centraal”, zegt Meiltje de Groot, uitkijkend over het zonovergoten platform met vliegtuigen. “Maar je moet het vooral zien als een vliegwiel. Door onze aanwezigheid komen er allerlei ontwikkelingen op gang in onze regio, waar iedereen iets aan heeft. Vakantievluchten zijn maar een klein deel van ons verhaal. Je moet ook kijken naar donorvluchten, lesvluchten, traumaheli en onze bijdrage aan de ontwikkelingen van een duurzame luchtvaart in de toekomst.”

Grote namen
De Groot laat haar enthousiasme over het ‘grote verhaal van GAE’ niet temperen door belangengroep VOLE, die telkenmale negatieve kritiek laat horen. VOLE stelt fundamenteel het bestaansrecht van GAE ter discussie en gebruikt daarbij grote woorden. Als VOLE gelijk zou hebben, dan zijn tientallen organisaties, bedrijven en onderwijsinstellingen niet goed bij hun verstand om wél in GAE te geloven. Denk aan (onder andere) UMCG, Omrin, Shine Medical, NOM, Rijksuniversiteit en Alfacollege. Het is maar een greep uit een lijst van meer dan vijftig bedrijven en organisaties, die voor allerlei activiteiten met GAE samenwerken of dat nog gaan doen. De Groot: “Wij zijn een belangrijke schakel in de transitie naar duurzame luchtvaart, waar straks elektrisch gevlogen wordt en waar we met kleine toestellen (9-19 zitplaatsen) Groningen gaan verbinden met alle Europese regio’s.” Voorzitter Jan Wittenberg van VOLE kent dit verhaal en noemt het allemaal ‘gezwatel’ en ‘luchtfietserij’.

Duurzaam
Volgens De Groot is GAE een stimulans voor bedrijven die werken aan een duurzame wereld. Zo wordt er een testprogramma uitgevoerd voor elektrisch vliegen tussen Europese regio’s (PowerUP). Dan is zij ook met bedrijven in gesprek om elektrische luchttaxidiensten aan GAE te koppelen (de namen zijn nog geheim, echter de naam Elektron Aviation mag wél worden genoemd in dit verband). Sinds 2020 wordt er met Hydrogen Valley gewerkt aan groene waterstof voor de luchtvaart. De Groot zegt dat GAE een demonstratielocatie is voor het ontwikkelen en bouwen van een waterstof-ecosysteem, gekoppeld aan het eigen zonnepark waar 22 MegaWatt wordt opgewekt voor eigen gebruik en 6600 huishoudens. Jan Wittenberg van VOLE kent ook dit verhaal en noemt het ‘gereutel’ om de aandacht af te leiden van het echte probleem: geen bestaansrecht voor GAE. Zie kader ‘VOLE’.

Media
De directeur vindt het jammer, dat in de media weleens verhalen verschijnen als er weer een airline is afgehaakt en recent nog dat Schiphol ondanks hoge nood geen vluchten naar Eelde heeft verwezen. “Heel jammer, maar dat komt doordat we geen tijdelijke ontheffing konden krijgen om tot 2.00 uur ‘s nachts te mogen landen. Daardoor had Schiphol er niet zoveel aan.” Tegelijk zegt De Groot dat over alle andere duurzame ontwikkelingen al heel wat positieve artikelen zijn verschenen. Ze beklaagt zich dus niet. Jan Wittenberg van VOLE zegt dat Dagblad van het Noorden en de regionale omroepen Meiltje de Groot ‘kritiekloos napraten’. Zie kader ‘VOLE’. De Groot haalt haar schouders op: “Wie wordt door VOLE eigenlijk vertegenwoordigd? Ik hoor weleens dat ze niet zoveel leden hebben.”

Geld nodig
Volgens De Groot is het heel begrijpelijk, dat GAE niet rendabel is te krijgen. “Wij moeten namelijk alle kosten van brandweer en security zelf betalen, dat is 50% van onze inkomsten”, zegt ze. “Dat gaat bij de meeste andere luchthavens heel anders. Die zijn afhankelijk van het Rijk. Ik zie ons als maatschappelijk essentiële infrastructuur, die voor rekening van de overheid zou moeten komen, zoals het spoor- en wegennet. Je kunt ons vergelijken met ProRail*. Daarom vragen wij financiële steun van de Rijksoverheid.”

Cijfers GAE
Groningen Airport Eelde is een naamloze vennootschap met als aandeelhouders de provincie Groningen (30%), de provincie Drenthe (30%), FB Oranjewoud (26%) en de gemeente Tynaarlo (14%).
Omzet per jaar: 2.323.000
Kosten: 3.312.000
Verlies per jaar: 989.000
Personeel: 54 fte
Aantal passagiers: 32.000 (2021), 242.000 (2018)

*(ProRail is indirect eigendom van de Staat en hoeft haar eigen veiligheid dus niet te betalen).

Provincie Groningen (30%) Provincie Drenthe (30%) FB Oranjewoud Participaties B.V. (26%) Gemeente Tynaarlo (14%)

Het verhaal van KLM Flight Academy:
Lesvliegtuigen en looddeeltjes, maar niet lang meer

De vliegtuigen van de KLM Flight Academy in Eelde zijn klein, maar brengen nogal wat brommend geluid voort. Daar zijn omwonenden inmiddels wel een beetje aan gewend. Maar sproeien ze tijdens hun lesvluchten ook looddeeltjes over ons uit? Waarschijnlijk wel, maar dat moet in 2025 afgelopen zijn.

Vliegtuigjes
Of er sprake is van loodvervuiling hangt af van de brandstof waarmee een toestel vliegt. Waar auto’s intussen loodvrij rijden, is dat bij vliegtuigen van de KLM Flight Academy lang niet altijd het geval. De meeste lesvliegtuigen vliegen op loodhoudend Avgas.

Vlieguren ‘met lood’
De vliegopleiding begint met twee maanden theorie en 80 vlieguren in een eenmotorig toestel, type Socata TB-10 en TB-20. Hiervan heeft de luchtvaartschool 16 stuks, waarvan er 13 op het loodhoudende Avgas vliegen. Jaarlijks starten ongeveer 60 studenten met de opleiding, die dus opgeteld in hun eerste jaar 4800 loodhoudende vlieguren maken. Volgens belangengroep VOLE gaat het om minstens 150 kg looddeeltjes per jaar.

Oude toestellen
De onderzoekers van belangengroep VOLE, de club die overlast en vervuiling door GAE bestrijdt, hebben uitgezocht welke toestellen de KLM Flight Academy precies gebruikt, hoe oud die zijn en wanneer ze zijn aangeschaft. Hun conclusies zijn opmerkelijk: het oudste toestel is van 1990 en werd volgens VOLE onlangs in 2020 in Duitsland aangeschaft (PH-MLW). Mark Gerritsen, Hoofd Trainingen van KLM Flight Academy, bevestigt desgevraagd dat deze toestellen zijn aangekocht en dat ze niet loodvrij vliegen. Gerritsen: “Dat heeft een heel simpele reden: we kunnen het loodvrije UL91 hier niet geleverd krijgen. We verbruiken voor de leverancier te weinig om hier een pomp te plaatsen.” Op het loodvrije MOGAS kunnen de toestellen niet vliegen.

Inkoopbeleid
De laatste vier jaar werden nog 5 toestellen van meer dan 20 jaar oud (soms 30 jaar oud) aangeschaft. Die vliegen dus loodhoudend. VOLE denkt hiermee te kunnen aantonen dat de luchtvaartschool economisch belang boven volksgezondheid en ecologie stelt. Mark Gerritsen ontkent dus niet dat er nog loodhoudend wordt gevlogen, maar zegt erbij dat dit in 2025 voorbij kan zijn. “We hebben 14 nieuwe toestellen besteld én aanbetaald”, zegt hij. “Dat zijn elektrische toestellen waarmee we ook Co2-neutraal vliegen. En met minder geluid. Ze zullen waarschijnlijk uiterlijk in 2025 worden geleverd.”

Is het legaal?
Hoe kritisch VOLE ook staat tegenover de (in hun ogen) overlastgevende en vervuilende toestellen, de luchtvaartschool overtreedt geen wetten. En het gebruik van loodhoudende brandstof is niet verboden. Sterker nog: de luchtvaart hoeft over brandstof, dus ook loodhoudende, geen accijns te betalen en dat noemt VOLE ronduit belachelijk. Vergelijk: automobilisten betalen een flink deel van de literprijs aan de pomp extra aan accijns.

Is het ongezond?
VOLE baseert haar zorgen mede op uitspraken van Prof. Dr. Piet Sauer (kinderarts). Die schrijft: “Studies verricht in de USA vonden verhoogde loodconcentraties in het bloed van kinderen woonachtig tot een straal van twee kilometer rond een vliegveld waar veel kleine toestellen landden en opstegen.” In hetzelfde stuk zegt Sauer dat lood invloed heeft op de hersenen van ongeboren kinderen en jonge kinderen. De Provincie Drenthe (aandeelhouder van GAE) ziet evenwel geen reden om de bodem rond de luchthaven op lood te onderzoeken. Daarbij stelt men opvallend genoeg dat de gebruiksvergunning van GAE klopt en dat daarbij wel geluidsoverlast wordt getoetst, maar niet de vervuiling van de lucht.

 

VOLE is een vijand:
Horzels in de pels van GAE

VOLE laat GAE niet meer los. Deze actiegroep werd in 1992 opgericht om zich te verzetten tegen luidruchtige straalvliegtuigen, maar is uitgegroeid tot een club die het bestaansrecht van Groningen Airport Eelde aanvecht.

Wat VOLE betreft is GAE ongewenst omdat ze veel overheidsgeld kost, het milieu belast en de volksgezondheid in Glimmen en omgeving bedreigt. Volgens voorzitter Jan Wittenberg heeft VOLE rond 600 leden en is daarmee een factor van belang. Maar wat hem betreft is dat aantal niet interessant; het gaat hem om de zaken die men aan de kaak stelt.

Persberichten
Voorbeeld van een recent persbericht van Vole: “De luchtvaartcijfers van het CBS* over het eerste halfjaar laten zien dat aantal passagiers op vliegveld Eelde sterk achterblijft bij de landelijke ontwikkeling. Van vliegveld Eelde vertrokken het eerste half jaar 16.782 passagiers (33.564 passagiersbewegingen). Dit stelt zo goed als niets voor op het landelijke totaal van 27.464.715 passagiersbewegingen! Het komt neer op gemiddeld 92 vertrekkende passagiers per dag. Nog geen half vliegtuig vol. Daarvoor heeft GAE 55 fte in dienst.”

Feitenonderzoek
VOLE heeft in haar gelederen mensen met tijd en kennis. Overheidsstukken en rapporten worden uitgeplozen en daarmee onderbouwt men standpunten. Zo onderzocht men het aankoopbeleid van de luchtvaartschool en ontdekte dat die in Duitsland verouderde en vervuilende toestellen koopt, die in dat land maar beperkt mogen vliegen. Men zocht uit welke brandstof wordt getankt en men leest de jaarverslagen van GAE. VOLE is goed in feitenonderzoek, maar wekt met haar toon, waarbij de grens wordt gezocht van het betamelijke, ook weerstand in de regio op.

Grote woorden
Zo zegt Jan Wittenberg dat directeur Meiltje de Groot ‘zwatelt’ en ‘in een groef blijft hangen’ met maar één doel: haar goedbetaalde baan behouden. VOLE: ”Hoe lang staat de Provincie nog toe dat de ene duurbetaalde GAE-directeur na de andere losse flodders blijven afschieten en voor onrust zorgen?” En verder: “De ‘investering’ van 46 miljoen euro in GAE waartoe de Staten in 2016 besloten is er in hoog tempo doorheen gejaagd, om verliezen af te dekken. Het begint te knijpen. Het ministerie wil ‘voor de zomer van 2022 een schriftelijke bevestiging of de aandeelhouders bereidheid zijn om voor de komende 10 jaren financieel garant te staan voor de luchthaven’. Anders geen luchthavenbesluit en geen luchthaven. Het lanceren van kansloze en onwettige initiatieven lijkt er vooral op gericht om de schuld van het onvermijdelijke afbouwen van GAE bij het Rijk en Schiphol te kunnen leggen.”

Serieus
Het is jammer dat VOLE haar feitenkennis niet gebruikt om met haar ‘tegenstander’ in discussie te gaan, maar vooral om op afstand te ‘schelden’. Men weigert zelfs om met directeur Meiltje de Groot in gesprek te gaan. Het is ook contraproductief dat men alle activiteiten van GAE per definitie ‘gezwatel en luchtfietserij’ noemt, want daardoor wordt VOLE niet overal serieus genomen. Het is jammer dat men de media beticht van ‘kritiekloos napraten van GAE’, terwijl die media gewoon alle partijen, waaronder VOLE zelf, een podium geven.

En er zijn ook vrienden
De stichting Vrienden van GAE heeft 450 donateurs. Er zijn dus heel wat mensen die de luchthaven een warm hart toedragen. Sinds 1998 wil men de indruk wegnemen dat de luchthaven alleen tegenstanders heeft.M

Wat wil de Stichting?
Op haar website zeggen de Vrienden: “De Vrienden hebben tot doel een efficiënte ontwikkeling van de noordelijke luchthaven te bevorderen. De voordelen die een sterke regionale luchthaven biedt aan de economische ontwikkeling van het Noorden, de noordelijke bevolking en de werkgelegenheid in deze regio staan daarbij voorop. Daarnaast wil de stichting – onder meer door het geven van informatie – onder de bevolking en in de media een positieve houding ten opzichte van Groningen Airport Eelde en de luchtvaart in het algemeen tot stand brengen.”