GVH: Gemeente noemt ‘bestuurskracht’ ten onrechte als argument voor fusie

 Gezond Verstand Haren meent dat de gemeente Haren ten onrechte ‘bestuurskracht’ (of het ontbreken ervan) aanvoert als argument voor een fusie met de gemeente Groningen. Hieronder een betoog van de partij.

Tekst: Gezond Verstand Haren

 

Het bestuur van de Gemeente Haren gebruikt ten onrechte het gebrek aan Harense bestuurskracht om een herindelingsbesluit te forceren. Dat stelt Gezond Verstand Haren in een opinie over bestuurskracht in de gemeente Haren. Nog geen jaar geleden heeft de gemeente Haren haar bestuurskracht laten doorlichten. Op basis van de rapportage heeft de gemeenteraad in februari 2013 het bestuur opdracht gegeven om samenwerking met omliggende gemeenten te onderzoeken. De bestuurskracht bleek wel voldoende. Om toekomstige ontwikkelingen zoals decentralisatie op te vangen, is samenwerking met omliggende gemeenten vereist. Het woord herindeling komt in geen enkel van de openbare documenten voor. Des te opmerkelijker is de conclusie die burgemeester Janny Vlietstra op 24 juni trekt: herindeling de enige overgebleven optie voor de bestuurlijke toekomst van Haren, bij voorkeur herindeling met de stad Groningen. Gezond Verstand Haren vraagt zich af hoe de bestuurskracht van Haren kennelijk in 3 maanden als sneeuw voor de zon verdwijnt. Met als belangrijkste argument: de bestuurskracht van Haren. Op de site van GVH:www.gezondverstandharen.nl wordt het begrip bestuurskracht nader toegelicht. Het gemeentelijk onderzoek, de rol van de provincie en de rol van de burgemeester komen aan de orde. Het is goed om te weten hoe bestuurskracht meeweegt in de overwegingen over de bestuurlijke toekomst van Haren. De inwoners hebben maar twee keer de mogelijkheid om de stem te laten spreken over dit onderwerp: op19 maart 2014 bij de gemeenteraadsverkiezingen en de burgerraadpleging voor het voorlopig besluit om Haren aan Groningen toe te voegen.

Bestuurskracht: Kent u die uitdrukking?

Door: Arjan Sloot, Gezond Verstand Haren, 1 maart 2014

Bestuurskracht is een term die bedacht is in de studeerkamers van bestuurswetenschappers. Bestuurskracht heeft een prominente plaats in de Harense herindeling. Tot juni 2013 was herindeling geen onderwerp in het Harense openbaar bestuur. Hoe kan het dat in een hele korte periode opeens herindeling met de stad Groningen als de oplossing voor alle problemen wordt gepresenteerd?

Provincie en B&W Haren hanteren bestuurskracht of het gebrek eraan als grootste argument om de gemeente Haren bij de stad Groningen te voegen.

Wat is eigenlijk bestuurskracht? Wordt bestuurskracht gebruikt om herindeling er doorheen te drukken? Is er sprake van wensdenken?

Zoals we dat kennen van de maakbare samenleving, populair onder Sociaal Democraten? Wij politici bepalen wel wat belangrijk voor u is, volk! Als u doet wat wij zeggen, ontstaat de ideale samenleving. En wat te denken van bestuurlijke vernieuwing, jarenlang het paradepaardje van D66?

Als er sprake is van onvoldoende bestuurskracht binnen een gemeente, zijn er drie mogelijkheden:

–      Investeren in versterking van de bestuurskracht in de eigen gemeente

–      Samenwerking met omliggende gemeenten

–      Herindeling met omliggende gemeenten

19 maart 2014 mag het volk eens of oneens stemmen over het voorlopige besluit om Haren toe te voegen aan de stad Groningen. Dit is het juiste moment om het begrip bestuurskracht onder de Harense loep te nemen. Er wordt ingegaan op de achtergrond van het begrip, hoe inwoners bestuurskracht zien en de rol bij argumentatie voor of tegen herindeling.

Achtergrond van het begrip bestuurskracht

In de bestuurskundige theorie verwijst het begrip naar de mate waarin gewenste maatschappelijke effecten worden bereikt door bestuur. Het gaat om de bestuurskracht om ontwikkelingen, effecten en resultaten te realiseren met goed bestuur. Termen als proactief, doelmatig, effectief passen bij de term bestuurskracht. De term heeft in bestuurlijke zin betrekking op burgemeester en wethouders, in organisatorische zin op de ambtenaren.

Bestuurskracht is een term die vooral wordt gebruikt voor gemeenten. Bestuurskracht heeft ook betrekking op provincies, landen en Europa. Meting van draagkracht wordt voornamelijk gemeentelijk gedaan.

Als een van de weinige provincies heeft Groningen haar eigen bestuurskracht onderzocht, in 2009. Het meten van bestuurskracht is voer voor deskundigen. De belangrijkste meting is de 4-jaarlijkse gemeenteraadsverkiezing. Het is het enige moment dat het volk invloed kan hebben op de verantwoording voor het gevoerde beleid en de plannen voor de toekomst. In Haren kan zelfs twee keer gekozen worden: Eens of oneens met het voorlopig bestuursbesluit om Haren toe te voegen aan de stad Groningen, dat in de nacht van 25 op 26  november 2013 een raadsmeerderheid kent van 10 tegen 7.

Bestuurskracht en gemeenteraadsverkiezingen

Voor veel inwoners in Nederland is de gemeente het belangrijkste referentiekader voor het beoordelen van het functioneren van de gehele overheid. De gemeente is immers verantwoordelijk voor uitvoering van overheidstaken waar inwoners in hun dagelijks leven veel mee te maken hebben.

In de nabije toekomst zal deze gemeentelijke verantwoordelijkheid groter worden door taakoverheveling van rijk naar gemeente. De overheveling van WMO en Jeugdzorg naar gemeenten zijn treffende voorbeelden.

Maatschappelijk wordt bestuurskracht gemeten via verkiezingen. Dat lijkt eenvoudig maar is het niet. Hoe krijg je als kiezer een totaalbeeld van het functioneren van de lokale overheid? Dat blijkt best lastig te zijn. De informatie over het functioneren van de gemeente komt maar mondjesmaat beschikbaar. Informatie van de overheid is vaak politiek gekleurd.

Treffend voorbeeld in Haren is de herindelingskrant, wat leest als 1 pleidooi voor opheffen van Haren en er een stadswijk van Groningen van maken. Gelukkig hebben we in Haren wel een beeld: de bestuurskracht is in 2012 gemeten en begin 2013 besproken in de Harense gemeenteraad.

Bestuurskracht en de gemeente Haren

De gemeente Haren heeft begin 2013 een Sterkte-Zwakte analyse gepubliceerd en besproken in de raad. Deze analyse is uitgevoerd door een professioneel bureau. Het is feitelijk een meting van de Harense bestuurskracht. Zonder het hele rapport aan te halen koos de gemeenteraad in februari 2013 voor samenwerking met omliggende gemeenten om de bestuurskracht op peil te hebben voor de toekomst.

Sterker nog: herindeling is uitgesloten van dit besluit omdat het geen onderdeel is van het coalitieakkoord van PvdA-VVD-GL-CU (2012-2014). Het woord herindeling komt in geen van de stukken voor. We schrijven februari 2013. Samenwerking is een veelgebruikt middel om de uitvoering van gemeentelijke taken te verbeteren. Elke gemeente in Nederland maakt al jaren gebruik van samenwerking en Haren is geen uitzondering.

Ondertussen bij de Provincie en de Vereniging van Groninger Gemeenten (VGG)

In samenwerking met de VVG (met medewerking van Ton Sprenger, PvdA raadslid en lijstaanvoerder voor de komende verkiezingen) heeft de provincie visitaties uitgevoerd en wordt eind februari 2013 het rapport ‘Grenzeloos Gunnen’ openbaar gemaakt. Het advies is helder: Haren moet net als Ten Boer aan de stad Groningen worden toegevoegd. Dit wordt eind februari 2013 publiekelijk bekend gemaakt.

In maart 2013 wordt bekend dat PvdA eerste kamer lid Janny Vlietstra de nieuwe burgemeester van Haren wordt, opvolger van Rob Bats die een jaar eerder voor 6 jaar benoemd is. PvdA commissaris Max van den Berg stelt dat 2 jaar voldoende is in verband met de aanstaande herindeling.

Voor de duidelijkheid: in maart 2013 is er niet over herindeling gesproken met het bestuur van Haren, met de gemeenteraad en zeker niet met de inwoners.

Van samenwerking naar herindeling, 180 graden draai zonder besluit

Op 24 juni 2013 presenteert het bestuur van Haren, voorgezeten door burgemeester Vlietstra, het verslag van het onderzoek naar samenwerking met omliggende gemeenten. De conclusie van het bestuur is: alle gemeenten oriënteren zich op herindelen, dus heeft onderzoek naar samenwerking in die periode geen zin.

Het rapport Grenzeloos gunnen heeft gezorgd voor een nieuwe realiteit in de besturen van de gemeenten. Tynaarlo is niet bezig met herindeling, het ligt niet in de provincie Groningen. Wel zijn er bestuurlijke obstakels, want het ligt niet in de provincie Groningen en is bezig met andere samenwerkingsverbanden.

De conclusie van het bestuur is dat de gemeente Haren niets anders rest dan herindelen zoals opgelegd door de provincie in het rapport Grenzeloos gunnen: toegevoegd worden aan de stad Groningen. Dit is de kern van het voorlopig besluit waar op 19 maart 2014 eens of oneens over gestemd kan worden. Op 24 juni 2013 is er een enorme draai genomen in de opvatting over bestuurskracht van de gemeente Haren. Er is op die dag niet eens over gestemd door de gemeenteraad van Haren. Hebben de Harense raadsleden op dat moment niet op zitten letten?

Uit bovenstaande blijkt chronologisch dat deze draai alleen verklaard kan worden door de druk van de provincie Groningen en door de opstelling van de burgemeester. Dat wordt bevestigd als in september 2013 de provincie een brief stuurt naar het Harense gemeentebestuur. Hierin geeft de provincie aan dat het toch echt de bedoeling dat Haren bij de stad Groningen wordt toegevoegd. Het is dan ook geen enkele verrassing dat Burgemeester en Wethouders van Haren zich keurig aan het provinciedictaat houden als het besluit in het najaar aan de raad van Haren wordt voorgelegd.

De raad stemt in met het besluit, op 26 november. Dankzij een meerderheid van de VVD (inclusief Hein Frima), PvdA, GL en CU, 10 tegen 7. GVH, D’66 en CDA stemmen tegen. Op 16 december (Hein Frima is ondertussen uit de VVD fractie gestapt) is het voorlopige karakter van het herindelingsbesluit vastgelegd, evenals de burgerraadpleging op 19 maart 2014. De vraag vanuit bestuurskracht is: wat is er met de bestuurskracht gebeurd tussen februari 2013 en juni 2013?

Het kan niet zo zijn dat bestuurskracht opeens verdwenen is in Haren, sinds Janny Vlietstra is aangesteld. De indruk kan niet weggenomen worden dat zij haar bestuurlijke ervaring heeft ingezet om de wethouders en de ambtenaren ‘mee te krijgen’ in de route naar herindeling. Zijn heeft immers een aanstelling voor een beperkte tijd van twee jaar (normaal 6 jaar) vanwege de door de provincie bedachte Groningse herindeling.

Herindeling is hét verkiezingsthema van de gemeenteraadsverkiezing in Haren geworden

Het bestuur van de gemeente Haren heeft in februari 2013 expliciet gesteld om geen tijd en energie te steken in herindeling. Waarom heeft de gemeente Haren in juni 2013 niet gekozen om deze herindeling af te wachten en op een later moment de samenwerking te onderzoeken? Ondertussen intern werken aan verbetering van de bestuurskracht? Deze twee niet genomen besluiten hadden veel beter gepast in de bestuurlijke periode 2010-2014. Herindeling is bestuurlijk geen onderwerp is en politiek ook niet. Het had de politieke partijen in Haren uitgedaagd om zelf over de bestuurlijke toekomst van Haren na te denken en met het volk hierover in gesprek te gaan. Het had een van de verkiezingsthema’s kunnen worden met meerdere mogelijkheden en partijen met hun eigen voorkeuren.

Nu is herindelen het centrale thema van de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen. Dit is het bestuur van Haren onder leiding van de Janny Vlietstra evenveel te verwijten als de partijen die op 25 november voor het besluit van B&W Haren hebben gestemd: de VVD (inclusief Hein Frima), PvdA, GL en CU.

Als laatste heeft een van de raadsleden die op 26 november voor het besluit stemden, opgemerkt dat Haren niet stil staat en verandert. Ze woont al 30 jaar in Haren en 30 jaar geleden was Haren anders dan nu. Ze bedoelde het als argument voor herindelen, niet doorhebbende dat het net zo goed als argument tegen herindelen kan worden opgevat. Immers: Haren heeft de bestuurskracht getoond om al 30 jaar in te springen op veranderende omstandigheden en ontwikkelingen. Sterker nog: Haren heeft al 200 jaar de bestuurskracht getoond. Wat gebeurde er ondertussen? De industriële revolutie, komst van treinen, auto’s, vliegtuigen, twee wereldoorlogen, de wederopbouw, de man op de maan, oliecrises, de opkomst van het internet, financiële crises, tientallen kabinetten. Dan kan decentralisatie of onbekende toekomstige wetgeving er ook nog wel bij. Mocht herindelen in de nabije toekomst het beste voor Haren zijn, dan kan dat alleen via de route: vanuit het volk, naar volksvertegenwoordiging en dan mag bestuur haar bestuurskracht inzetten om het volk zo goed mogelijk te dienen.