“Provinciebestuur speelt bedenkelijke rol herindeling”, ingezonden brief

Harenaar Auke van der Woud heeft een brief gestuurd aan de gemeenteraad van Haren om deze te wijzen op de ‘bedenkelijke rol’ die het provinciebestuur van Groningen speelt. Die stelt zich ‘regentesk’ op en wil het belangrijke thema herindeling bewust buiten de verkiezingen van maart 2014 houden. Niet democratisch, stelt Van der Woude.  De manier waarop Haren nu haar burgers ter hulp roept om opinies te delen, is volgens de briefschrijver een mix van goede bedoelingen en amateurisme. De kritische brief treft u hieronder aan.

 

Geachte gemeenteraad,

 

U hebt in juni besloten dat Haren aan een herindeling moet deelnemen (mijns inziens terecht). Toen brak de vakantieperiode aan en werd het stil. Sinds enkele weken begint het gewone leven weer en blijkt dat in zeer korte tijd buitengewoon belangrijke beslissingen over de toekomst van onze gemeente moeten worden genomen. Inwoners zijn ongerust en verontwaardigd (‘we zijn overvallen’), ook omdat niemand in staat is de belangrijke vragen over die toekomst te beantwoorden. De burgemeester vertelde hierover tijdens de openbare bijeenkomst van maandag 2 september j.l. als voorzitter van uw raad: ‘de informatie is er niet.’ Ik hoop dat deze uitspraak is genotuleerd, die kan nog wel eens van pas komen in het toekomstige wettelijke traject.

 

Zonder adequate informatie zult u dus over een paar weken over de toekomst van de gemeente een besluit moeten nemen. Of dit een voorbeeld van behoorlijk bestuur zal worden, moeten we afwachten. Waar ik het over wil hebben, is het optreden van het provinciebestuur van Groningen, dat een onbehoorlijke situatie heeft gecreëerd.

 

‘we zijn overvallen’

Het provinciebestuur heeft de Commissie-Jansen (Grenzeloos Gunnen) opdracht gegeven de herindelingen te onderzoeken en vindt dat de bestaande provinciegrenzen daarbij intact moeten blijven. Begin januari 2014 wil Provinciale Staten de herindelingen vaststellen.

 

Deze aanpak heette vroeger ‘regentesk’. Hij is het tegendeel van democratisch. Het provinciebestuur wil de zaak immers hebben afgerond vlak voordat er gemeentelijke verkiezingen zijn. In het zicht van die verkiezingen ontneemt de provincie de politieke partijen en de kiezers de mogelijkheid om de toekomst van hun gemeenten onderwerp van onderzoek en debat te maken. In plaats daarvan krijgen we ‘procedures’ en ‘de wereld om ons heen is in beweging, wij kunnen niet stil blijven zitten.’

 

Het is dan wel wonderlijk dat het provinciebestuur de eigen provinciegrenzen vooralsnog heilig heeft verklaard. Ondanks dat de minister van Binnenlandse Zaken duidelijk heeft gemaakt dat herindeling van provincies om bijna evidente redenen dringend wenselijk is. Ook dat traineren hoort bij de regenteske houding: de eigen positie staat niet ter discussie.

 

Het is ook die houding die maakt dat het provinciebestuur negeert wat het kabinet bij de gemeentelijke herindelingen wil, namelijk dat ze plaatsvinden op basis van maatschappelijk draagvlak, en dat ze niet van bovenaf worden opgelegd. Twee beslissingen van het provinciebestuur botsen nu al frontaal met dit kabinetsstandpunt:

• de herindelingen moeten in vliegende vaart worden afgehandeld, zodat ze geen onderwerp van gemeentelijke verkiezingen kunnen worden;
• gemeenten moeten hun partners binnen de bestaande provinciegrenzen zoeken, zodat een betere fusie met een partner aan de andere kant van de grens onmogelijk wordt.

Er zijn in de provincie Groningen misschien gemeenten waar de herindeling relatief eenvoudig is, omdat er geen alternatieven zijn. Voor Haren geldt dat niet, er zijn drie opties. Een daarvan heeft gevolgen voor de provinciegrens, het provinciebestuur houdt die bij voorbaat tegen. Wat de bevolking van die optie vindt, zal het provinciebestuur worst zijn.

 

De gemeenteraad van Haren heeft, evenals als de overige inwoners van de gemeente – zo werd op 2 september wel duidelijk – nauwelijks harde informatie en zoekt nu steun in een enquête waarin de bevolking haar hoop en vrees kan uiten. Net als bij multiple-choicevragen van examens is het opstellen van een goede enquête geen sinecure, in dit geval is de vragenlijst een voorbeeld van tegelijk goede bedoelingen en amateurisme. We moeten appels met peren vergelijken, een cijfer geven bij vage zaken waar het openbaar bestuur geen of marginaal invloed op heeft (‘gemoedelijk en veilig’, ‘dorps winkelgebied’) en verwachtingen aankruisen zonder kennis van wat wel of niet mogelijk is. Laten we eerlijk zijn, die enquête is een noodgreep. Net als die ‘quick-scan’ van een nog snel ingehuurd bureau. Ze suggereren dat noch de raad, noch het college van B&W inhoudelijk greep op de zaak hebben. En alweer, dan is het risico groot dat we gaan doen alsof ‘procedures’ en ‘we kunnen niet stil blijven zitten’ de hoofdzaken zijn.

 

hoe nu verder

Behoorlijk bestuur eist behoorlijke informatie over mogelijkheden en onmogelijkheden,  wenselijkheden en onwenselijkheden, tafelzilver en lijken in de kast. Zeer veel fusies in bedrijven, de onderwijs- en de gezondheidsindustrie en verzelfstandigde overheidsdiensten onderstrepen dat haastige spoed zelden goed is. Behoorlijk bestuur is in dit geval dat er over drie weken geen stap in het duister wordt gezet, en dat geen besluit over de herindeling valt.

 

Stel dat u het besluit over de herindeling over de verkiezingen van 2014 tilt, stel dat het provinciebestuur dan in januari 2014 aanwijst met welke gemeente(n) Haren moet fuseren. Dan hebben we de situatie dat er een fusie wordt georganiseerd zonder dat duidelijk is of er in Haren draagvlak voor bestaat. In dat geval houdt het provinciebestuur zich niet aan het kader dat het kabinet heeft vastgesteld. Daarna komen de gemeenteraadsverkiezingen van 2014, en de nieuwe raad van Haren neemt een besluit over de gewenste fusie. Als die samenvalt met het besluit van het provinciaal bestuur, is er niets aan de hand, behalve dat Haren zijn onderhandelingspositie met de fusiepartner vrijwel kwijt is.

Als de raad namens de bevolking echter voor een andere partner kiest, dan is er een strijdpunt. Het besluit van Provinciale Staten zou dan bij kabinet en leden van de Staten-Generaal moeten worden aangevochten. Daar kan worden betoogd dat het provinciaal besluit geen draagvlak had, dat de provincie u, gemeenteraad, willens en wetens in de situatie bracht die tot onbehoorlijk bestuur kon leiden. Met hulp van kabinet en Staten-Generaal kan de irrationele starheid van het provinciebestuur m.b.t. de eigen provinciegrens worden gebroken.

 

Het provinciebestuur zou om democratische en bestuurlijke redenen moeten zien dat de toekomst van Haren belangrijker is dan een provinciegrens die zijn langste tijd gehad heeft. Zodat alle drie herindelingsopties serieus kunnen worden onderzocht. De gemeente Haren hoort het provinciebestuur hiervan te overtuigen. In de bijeenkomst van 2 september is niet gebleken dat hiertoe pogingen zijn gedaan. Integendeel, de burgemeester wekte de indruk dat het provinciale kader lijdelijk wordt geaccepteerd. Als B&W niet tegenover het provinciebestuur wil gaan staan, dan hoort u als gemeenteraad voor de eigen bevolking op te komen – daar is een gemeenteraad voor. Als het provinciebestuur ongevoelig blijft, dan moet de gemeenteraad in het lange wettelijke traject dat volgt tot het laatst dwars blijven liggen. Namens de inwoners, want dat is democratie.

 

 

Met vriendelijke groet,

 

Auke van der Woud, Haren (em. hoogleraar architectuur- en stedenbouwgeschiedenis RUG)