Sporen van Nederlands-Indië in Haren: Trauma van de kampen voelbaar in volgende generatie

In Haren de Krant van september 2023 zijn vier pagina’s gewijd aan Nederlands-Indië. We gingen op zoek naar sporen in Haren, maar ook verhalen waaruit blijkt dat Nederlands-Indië nog leeft in harten en hoofd van velen. Hieronder één van de verhalen. Lees ook de andere verhalen in Haren de Krant, die wordt verspreid van 22-28 september.

Linda van Rooij, Haren
Nederlands-Indië roept gemengde gevoelens op bij Linda. De relaties binnen haar familie zijn verstoord en de oorsprong daarvan ligt in de oorlogsjaren, waarin Nederlands-Indië werd bezet door Japan en de eerste jaren daarna.

De boze geest van Indië waarde rond

Ze groeide op in de jaren 70 in een sfeer van agressie en geweld. Haar vader kon zijn driftbuien niet bedwingen en sloeg regelmatig. Haar moeder kreeg slaag, maar Linda net zo goed. Ze besefte pas als volwassene dat haar vader de agressie van de Japanse bezetting in zijn dna had.
Linda: “Hij heeft als jong kind tot zijn negende in een Japans gevangenkamp gezeten en daar waarschijnlijk traumatische dingen meegemaakt. Als kind onderging ik vol angst zijn driftbuien en begreep niet waardoor dat kwam. Later begon ik pas te begrijpen dat hij ook slachtoffer van die oorlog in Indië was. Mijn vader is in het Jappenkamp opgegroeid met geweld. Men sprak er daarna niet meer over en ging over tot de orde van de dag. Zijn vader (mijn opa dus) zat namelijk in het KNIL en er was ook bij hem thuis sprake van een behoorlijke militaire discipline met fysieke straffen. Velen van die generatie hebben waarschijnlijk nooit verwerkt wat ze toen hebben doorgemaakt.”

Scheiden
Met de wijsheid van nu is dus wel te verklaren waardoor Linda’s vader gewelddadig was en zijn gezin bij vlagen terroriseerde. Maar het maakt haar ervaringen als opgroeiend meisje niet minder pijnlijk. Linda: “Ik weet nog hoe hij mijn moeder regelmatig sloeg. Ik ben er toen een aantal keren tussen gesprongen en ving de klappen op. Hij heeft mij in mijn gezicht geslagen, en heeft me tijdens een woedeaanval ook eens van de trap gegooid. Maar de voortdurende angst voor een mogelijke woedeaanval was het ergste. Altijd op je hoede moeten zijn.” Je kunt gerust zeggen dat de boze geest van Nederlands-Indië in het ouderlijk huis van Linda rondwaarde. Haar moeder was niet tegen de voortdurende strijd opgewassen en kon haar kinderen niet beschermen. Als tiener durfde Linda voor het eerst voor zichzelf op te komen en terug te slaan. Moeders ultieme daad van verzet was toen: scheiden. En dat heeft ze gedaan.

Mes
Haar vader begon hen daarna te stalken en er was een keer dat zij een mes bij de hand hield, toen hij hun huis was binnengedrongen. Het mes heeft ze niet hoeven gebruiken, gelukkig. Op een gegeven moment ging het met haar vader niet goed en hij zocht weer contact. Toen Linda hem vroeg naar waarom hij zich jaren zo agressief naar zijn vrouw en kinderen had gedragen ontkende hij wat er allemaal gebeurd was. Daardoor was eventueel vergeven van zijn gedrag niet mogelijk. Ze heeft daarna de naam van haar moeder aangenomen, omdat ze niet meer geassocieerd wilde worden met haar vader.

Etenstijd
Onlangs overleed haar moeder en haar vader overleed vrij kort daarna. Zijn dood gaf voor Linda, hoe wrang ook, een soort van rust. Er brak een tijd van reflectie aan, waarin ze onder ogen ziet dat hij het geweld van Nederlands-Indië heeft meegenomen in zijn eigen generatie. En dat de daaropvolgende generatie er ook onder heeft geleden. “Ik ben niet grootgebracht met de belangrijke emotionele vaardigheden die nodig zijn in je verdere leven. Ook worstelde ik met mijn gevoel van eigenwaarde en kon lastig omgaan met moeilijke emoties (verdriet, angst, bang zijn voor ruzies). In het ouderlijk huis voelde ik stress rond etenstijd, omdat hij vaak agressief werd als hij thuiskwam van het werk.” Linda raakte de spanning nooit kwijt, maar heeft de patronen van geweld kunnen doorbreken om het daardoor niet over te dragen aan de volgende generatie. Door haar veerkracht lukte het haar om haar eigen leven op te bouwen.

Mooie jaren
Linda vindt, alles overdenkend, dat hem wel veel te verwijten valt. “Hij had hulp kunnen zoeken voor zijn agressie, ook al was dat toen nog niet heel gebruikelijk. Dat heeft hij niet gedaan.” Wat ze jammer vindt is dat in haar jeugd nooit ruimte was voor de herinneringen aan mooie jaren in Nederlands-Indië. Want die waren er vast ook. Maar daarover werd niet gesproken.
*De naam Linda is gefingeerd om moeilijkheden in de familie te vermijden.